Status pomnika historii przyznaje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej obiektom o wyj\u0105tkowej warto\u015bci historycznej i naukowej oraz najwi\u0119kszym znaczeniu dla dziedzictwa kulturowego danego regionu i ca\u0142ego kraju. Uhonorowane zabytki odzwierciedlaj\u0105 bogactwo i r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 tego dziedzictwa i stanowi\u0105 wa\u017cne \u015bwiadectwo dziej\u00f3w.
\nW\u015br\u00f3d pierwszych pomnik\u00f3w historii, ustanowionych w 1994 roku, znalaz\u0142 si\u0119 zesp\u00f3\u0142 katedralny we Fromborku. Obecnie na li\u015bcie jest ponad 130 obiekt\u00f3w, a w\u015br\u00f3d nich siedem zlokalizowanych na Warmii i Mazurach. Status ten otrzyma\u0142y kolejno: Pole Bitwy pod Grunwaldem (2010), Kana\u0142 Elbl\u0105ski (2011), zamek biskup\u00f3w warmi\u0144skich w Lidzbarku Warmi\u0144skim (2018), sanktuarium pielgrzymkowe w \u015awi\u0119tej Lipce (2018), Sanktuarium Matki Pokoju w Stoczku Klasztornym (2022) i zamek kapitu\u0142y warmi\u0144skiej w Olsztynie (2023). W 2025 roku zosta\u0142 z\u0142o\u017cony wniosek o uznanie za pomnik historii kolejnego obiektu \u2013 sanktuarium maryjnego w Gietrzwa\u0142dzie.<\/p>\n
Frombork \u2013 zesp\u00f3\u0142 katedralny Grunwald \u2013 Pole Bitwy Kana\u0142 Elbl\u0105ski Podczas rejsu Kana\u0142em Elbl\u0105skim statki \u201ep\u0142yn\u0105\u201d r\u00f3wnie\u017c po trawie dzi\u0119ki systemowi pochylni<\/p><\/div>\n Lidzbark Warmi\u0144ski \u2013 zamek biskup\u00f3w warmi\u0144skich Gotycki zamek biskupi w Lidzbarku Warmi\u0144skim, zwany Wawelem P\u00f3\u0142nocy<\/p><\/div>\n \u015awi\u0119ta Lipka \u2013 sanktuarium pielgrzymkowe Stoczek Klasztorny \u2013 Sanktuarium Matki Pokoju Olsztyn \u2013 zamek kapitu\u0142y warmi\u0144skiej Tekst Rafa\u0142 \u015aliwiak Zdj\u0119cia Archiwum Urz\u0119du Marsza\u0142kowskiego Wojew\u00f3dztwa Warmi\u0144sko-Mazurskiego<\/strong><\/em><\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Frombork \u2013 monumentalny zesp\u00f3\u0142 katedralny g\u00f3ruj\u0105cy nad miastem Wielu turyst\u00f3w planuje wycieczki, obieraj\u0105c okre\u015blony klucz doboru odwiedzanych miejsc i obiekt\u00f3w. U os\u00f3b zainteresowanych zabytkami na czele listy powinny si\u0119 znale\u017a\u0107 pomniki historii, a wi\u0119c obiekty uznawane za szczeg\u00f3lnie znacz\u0105ce dla dziedzictwa kulturowego. Na Warmii i Mazurach jest takich pomnik\u00f3w siedem. Status pomnika historii przyznaje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej obiektom o wyj\u0105tkowej Continue Reading<\/a>","protected":false},"author":13,"featured_media":32831,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[41],"tags":[],"class_list":["post-32830","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-turystyka-pttk","cat-41-id"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32830","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=32830"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32830\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":32835,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32830\/revisions\/32835"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/32831"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=32830"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=32830"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=32830"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/strong>Wkomponowany we wzg\u00f3rze kompleks stanowi unikatowy przyk\u0142ad \u015bredniowiecznej warowni katedralnej (1329\u20131388). G\u00f3ruje nad nim gotycka Archikatedra Wniebowzi\u0119cia Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny i \u015bw. Andrzeja \u2013 najwi\u0119kszy ko\u015bci\u00f3\u0142 Warmii (d\u0142ugo\u015b\u0107 90 m, wysoko\u015b\u0107 16,5 m). W jej wyposa\u017ceniu zwracaj\u0105 uwag\u0119 m.in. p\u00f3\u017anogotycki o\u0142tarz g\u0142\u00f3wny oraz barokowy prospekt organowy. Jest tutaj r\u00f3wnie\u017c gr\u00f3b Miko\u0142aja Kopernika, astronoma i kanonika warmi\u0144skiego, kt\u00f3ry \u017cy\u0142 i pracowa\u0142 we Fromborku przez 30 lat (1510\u20131543 z przerwami).
\n<\/strong>Inne elementy zespo\u0142u to m.in. dawna dzwonnica zwana Wie\u017c\u0105 Radziejowskiego (z planetarium i tarasem widokowym) oraz pa\u0142ac biskupi, w kt\u00f3rym ma siedzib\u0119 Muzeum Miko\u0142aja Kopernika.
\nW kompleksie dzia\u0142a r\u00f3wnie\u017c Muzeum Pomnika Historii Frombork Zesp\u00f3\u0142 Katedralny, kt\u00f3re udost\u0119pnia do zwiedzania m.in. archikatedr\u0119.<\/p>\n
\n<\/strong>Pola Grunwaldu to miejsce jednej z najwi\u0119kszych bitew europejskiego \u015bredniowiecza. 15 lipca 1410 roku sprzymierzone wojska polsko-litewskie odnios\u0142y tu zwyci\u0119stwo nad si\u0142ami zakonu krzy\u017cackiego.
\n<\/strong>Obecnie w miejscu starcia, na wzg\u00f3rzu, wznosi si\u0119 monumentalny Pomnik Bitwy Grunwaldzkiej: gra- nitowe g\u0142owy dw\u00f3ch rycerzy oraz stalowe maszty (o wysoko\u015bci 30 m) symbolizuj\u0105ce chor\u0105gwie. U st\u00f3p wzg\u00f3rza wybudowano nowoczesn\u0105 siedzib\u0119 Muzeum Bitwy pod Grunwaldem z oko\u0142o 1300 m2 powierzchni wystawienniczej, bibliotek\u0105 i sal\u0105 do walk rycerskich. Inne elementy kompleksu to m.in. ruiny kaplicy wzniesionej w 1411 roku w miejscu \u015bmierci wielkiego mistrza oraz pozosta\u0142o\u015bci krakowskiego pomnika grunwaldzkiego ufundowanego przez Ignacego Paderewskiego w 1910 roku. Co roku na Polach Grunwaldu s\u0105 organizowane inscenizacje bitwy, przyci\u0105gaj\u0105ce dziesi\u0105tki tysi\u0119cy widz\u00f3w.<\/p>\n
\n<\/strong>\u0141\u0105cz\u0105cy Pojezierze I\u0142awskie z Zalewem Wi\u015blanym kana\u0142 jest unikatowym w skali \u015bwiata zabytkiem hydrotechniki (1844\u20131881). Dla pokonania licz\u0105cej oko\u0142o 100 m r\u00f3\u017cnicy poziom\u00f3w wybudowano pi\u0119\u0107 pochylni (Buczyniec, K\u0105ty, Ole\u015bnica, Jelenie, Ca\u0142uny) z tzw. suchym grzbietem, na kt\u00f3rych u\u0142o\u017cono tory. Jednostki p\u0142ywaj\u0105ce przeje\u017cd\u017caj\u0105 po nich na w\u00f3zkach, nap\u0119dzanych si\u0142\u0105 spadku wody. Aby zniwelowa\u0107 mniejsze r\u00f3\u017cnice poziom\u00f3w, na kanale wybudowano tak\u017ce cztery \u015bluzy (Mi\u0142om\u0142yn, Zielona, Ostr\u00f3da, Ma\u0142a Ru\u015b). W poprzek Jeziora Karnickiego usypano grobl\u0119, kt\u00f3r\u0105 poprowadzono kana\u0142. G\u0142\u00f3wna droga wodna, \u0142\u0105cz\u0105ca Ostr\u00f3d\u0119 z Elbl\u0105giem, liczy 84 km, ale wraz z pozosta\u0142ymi odcinkami (m.in. do I\u0142awy, Zalewa, Starych Jab\u0142onek) d\u0142ugo\u015b\u0107 systemu to oko\u0142o 152 km.
\nW sezonie letnim po kanale kursuj\u0105 statki turystyczne, a przy pochylni Buczyniec dzia\u0142a kameralne muzeum \u2013 Izba Historii Kana\u0142u Elbl\u0105skiego.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/2.-Kanal-Elblaski-pochylnia-Jelenie-300x225.jpg\")
\n<\/strong>Gotyck\u0105 warowni\u0119 o formie regularnego czworoboku wzniesiono w wid\u0142ach \u0141yny i Symsarny (1350\u20131401). Zachowa\u0142a si\u0119 do dzi\u015b jako jedna z niewielu jej podobnych, a seria rewitalizacji przywr\u00f3ci\u0142a jej dawny kszta\u0142t. Dziedziniec budowli otaczaj\u0105 efektowne kru\u017cganki, co przynios\u0142o jej miano Wawelu P\u00f3\u0142nocy. Spo\u015br\u00f3d jej wn\u0119trz szczeg\u00f3lne wra\u017cenie robi\u0105 Wielki Refektarz (o d\u0142ugo\u015bci 27 m i szeroko\u015bci 9 m), kt\u00f3rego \u015bcian\u0119 zdobi fryz z herbami biskup\u00f3w warmi\u0144skich, oraz kaplica \u015bw. Katarzyny z rokokowym wyposa\u017ceniem. Obecnie w zamku dzia\u0142a muzeum ze sta\u0142\u0105 ekspozycj\u0105 po\u015bwi\u0119con\u0105 jego wybitnym mieszka\u0144com: Miko\u0142ajowi Kopernikowi oraz biskupom warmi\u0144skim, m.in. Ignacemu Krasickiemu, nazywanemu ksi\u0119ciem poet\u00f3w polskich. Pozosta\u0142e wystawy prezentuj\u0105 sztuk\u0119 gotyck\u0105, malarstwo, uzbrojenie i numizmaty.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/3.-Lidzbark-Warminski-zamek-bisk-300x200.jpg\")
\n<\/strong>Cho\u0107 \u015awi\u0119ta Lipka le\u017cy na Mazurach, kulturowo przynale\u017cy do Warmii. Od czas\u00f3w \u015bredniowiecza rozwija\u0142 si\u0119 tu kult maryjny zwi\u0105zany z legend\u0105 o cudownej figurce. W miejscu, w kt\u00f3rym mia\u0142a wisie\u0107, zbudowano kapliczk\u0119, a p\u00f3\u017aniej barokow\u0105 Bazylik\u0119 Nawiedzenia Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny (1687\u20131693). P\u00f3\u017aniej do ko\u015bcio\u0142a dobudowano czworok\u0105tny kru\u017cganek z naro\u017cnymi kaplicami, a na terenie sanktuarium wzniesiono dom zakonny jezuit\u00f3w. W \u015bwi\u0105tyni znajduj\u0105 si\u0119 m.in. organy z pocz\u0105tku XVIII wieku z ruchomymi figurkami oraz pochodz\u0105cy z tego samego okresu o\u0142tarz g\u0142\u00f3wny z obrazem Matki Bo\u017cej z 1640 roku. Od wiek\u00f3w sanktuarium jest celem pielgrzymek, co przynios\u0142o mu miano Cz\u0119stochowy P\u00f3\u0142nocy. Ze \u015awi\u0119tej Lipki do Reszla wiedzie trakt pielgrzymkowy (6 km) z barokowymi kapliczkami r\u00f3\u017ca\u0144cowymi.<\/p>\n
\n<\/strong>Najwa\u017cniejszym elementem barokowego zespo\u0142u jest Ko\u015bci\u00f3\u0142 Nawiedzenia Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny. \u015awi\u0105tynia w formie rotundy powsta\u0142a w latach 1639\u20131641. Potem dobudowano do niej klasztor bernardyn\u00f3w, a wok\u00f3\u0142 niej \u2013 cztery kaplice oraz kru\u017cganki, wzoruj\u0105c si\u0119 na \u015awi\u0119tej Lipce.
\n<\/strong>Obecnie sanktuarium stanowi zamkni\u0119ty kompleks ze \u015bwi\u0105tyni\u0105 w centrum. Jej wn\u0119trze jest bogato zdobione malowid\u0142ami. Znajduje si\u0119 w nim m.in. o\u0142tarz g\u0142\u00f3wny z 1713 roku z kopi\u0105 obrazu Matki Boskiej Salus Populi Romani<\/em>, dwa o\u0142tarze boczne, \u017celazna ambona, ch\u00f3r z organami z XVII wieku. W latach 1953\u20131954 w\u0142adze PRL wi\u0119zi\u0142y w klasztorze prymasa Stefana Wyszy\u0144skiego. Przypomina o tym kameralna ekspozycja muzealna.<\/p>\n
\n<\/strong>Okaza\u0142\u0105 budowl\u0119 na planie czworoboku zlokalizowano w zakolu \u0141yny i rozbudowywano w kilku fazach (od 1346 roku do po\u0142owy XV wieku). W okresie baroku do dw\u00f3ch skrzyde\u0142 gotyckich dobudowano reprezentacyjne skrzyd\u0142o mieszkalne.
\nWyr\u00f3\u017cnikiem olszty\u0144skiej warowni s\u0105 zachowane \u015bredniowieczne hurdycje. W zamku urz\u0119dowa\u0142 administrator d\u00f3br ziemskich kapitu\u0142y warmi\u0144skiej, kt\u00f3r\u0105 to funkcj\u0119 przez kilka lat (1516\u20131521 z kr\u00f3tk\u0105 przerw\u0105) pe\u0142ni\u0142 Miko\u0142aj Kopernik.
\nPami\u0105tk\u0105 po jego pobycie jest wykonana jego r\u0119k\u0105 na \u015bcianie kru\u017cganku tablica astronomiczna. Obecnie zamek jest siedzib\u0105 Muzeum Warmii i Mazur, prezentuj\u0105cego zbiory z zakresu archeologii i historii regionu, sztuki dawnej i wsp\u00f3\u0142czesnej. Nad budowl\u0105 g\u00f3ruje wie\u017ca, na kt\u00f3rej udost\u0119pniono punkt widokowy.<\/p>\n
\n<\/em><\/strong>Pracownik Departamentu Turystyki i Sportu Urz\u0119du Marsza\u0142kowskiego Wojew\u00f3dztwa Warmi\u0144sko-Mazurskiego. Mi\u0142o\u015bnik turystyki kajakowej i rowerowej.<\/p>\n