{"id":32805,"date":"2026-04-27T14:08:23","date_gmt":"2026-04-27T12:08:23","guid":{"rendered":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=32805"},"modified":"2026-04-27T14:08:23","modified_gmt":"2026-04-27T12:08:23","slug":"architektura-gdyni-nie-tylko-modernizm","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=32805","title":{"rendered":"Architektura Gdyni \u2013 nie tylko modernizm"},"content":{"rendered":"

Bankowiec \u2013 najwi\u0119kszy budynek mieszkalny przedwojennej Gdyni, zaprojektowany przez Stanis\u0142awa Zio\u0142owskiego fot. Mateusz Leman<\/p>\n

Gdy\u0144ska architektura nie ogranicza si\u0119 do obiekt\u00f3w modernistycznych. Mo\u017cna odnale\u017a\u0107 tu r\u00f3wnie\u017c \u015blady wcze\u015bniejszych i p\u00f3\u017aniejszych etap\u00f3w rozwoju: od skromnej zabudowy wiejskiej, przez architektur\u0119 letniskow\u0105, a\u017c po powojenne realizacje. <\/strong><\/p>\n

Najbardziej czytelnym \u015bladem wiejskiego etapu rozwoju Gdyni jest ul. Starowiejska, nazywana dawniej Wiejsk\u0105. Do dzi\u015b zachowa\u0142y si\u0119 tu nieliczne domy, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 wyobrazi\u0107 sobie charakter dawnej zabudowy. Jednym z nich jest dom Franciszka Schroedera (ul. Starowiejska 10A) \u2013 parterowy budynek z wysokim dachem, wzniesiony w 1914 roku.
\nKolejny to tzw. Domek Abrahama przy ul. Staro- wiejskiej 30, zbudowany w 1904 roku, z frontem ustawionym sko\u015bnie wzgl\u0119dem dzisiejszej ulicy, co przypomina o jej oryginalnym przebiegu. Domek zawdzi\u0119cza swoj\u0105 nazw\u0119 Antoniemu Abrahamowi \u2013 znanemu dzia\u0142aczowi kaszubskiemu, kt\u00f3ry sp\u0119dzi\u0142 tu ostatnie lata \u017cycia (1920\u20131923). Dzi\u015b ten niewielki ceglany budynek, mieszcz\u0105cy obecnie jedn\u0105 z najlepszych w mie\u015bcie restauracji, jest wa\u017cnym punktem na mapie Gdyni: \u0142\u0105czy histori\u0119 miasta z losami ludzi, kt\u00f3rzy mieli wp\u0142yw na jego to\u017csamo\u015b\u0107.<\/p>\n

\"\"

Domek Abrahama z 1904 roku, zwi\u0105zany z kaszubskim dzia\u0142aczem Antonim Abrahamem.
Dzi\u015b mie\u015bci restauracj\u0119, a jego bry\u0142a przypomina dawne czasy Gdyni fot. Bart\u0142omiej Ponikiewski\/Biuro Miejskiego Konserwatora Zabytk\u00f3w w Gdyni<\/p><\/div>\n

\u015alady rybackiej przesz\u0142o\u015bci
\n<\/strong>Innym przyk\u0142adem wcze\u015bniejszej zabudowy Gdyni jest zachowana w centrum miasta, przy ul. Waszyngtona 28\u201330, dawna kolonia rybacka. To wzniesiony w latach 20. XX wieku dwukondygnacyjny budynek mieszkalny zaprojektowany z my\u015bl\u0105 o rodzinach kaszubskich rybak\u00f3w. W pobli\u017cu mo\u017cna zobaczy\u0107 troch\u0119 wcze\u015bniejsz\u0105, bo pochodz\u0105c\u0105 z pocz\u0105tku XX wieku, zabudow\u0119 mieszkaniow\u0105 zwi\u0105zan\u0105 z lokaln\u0105 spo\u0142eczno\u015bci\u0105 ryback\u0105 \u2013 domy przy ul. S. \u017beromskiego. Wzniesiono je w bliskim s\u0105siedztwie brzegu morskiego, nieopodal dzisiejszego Placu Kaszubskiego, czyli miejsca, w kt\u00f3rym dawniej suszono sieci rybackie po po\u0142owach. Warto wspomnie\u0107 jeszcze o zlokalizowanej przy Placu Kaszubskim 7B rybackiej chacie Jana Losta. Mo\u017cna do niej dotrze\u0107 m.in. przej\u015bciem w przyziemiu kamienicy Moderna z 2011 roku.
\nTa rybacka ch\u00ebcz <\/em>( po kaszubsku: dom, cha\u0142upa \u2013 przyp. red.<\/em>) zosta\u0142a wybudowana oko\u0142o 1890 roku przez rodzin\u0119 Skotzke. Od 1999 roku dzia\u0142a tu Cafe Strych \u2013 przytulna kawiarnia, do kt\u00f3rej warto zajrze\u0107 podczas spaceru po tej cz\u0119\u015bci miasta. Pocz\u0105tkowo lokal zajmowa\u0142 jedynie fragment budynku, jednak od 2005 roku udost\u0119pniony jest ca\u0142y obiekt, z zachowanymi oryginalnymi fundamentami oraz konstrukcj\u0105 \u015bcian i strop\u00f3w. Wn\u0119trze, urz\u0105dzone z dba\u0142o\u015bci\u0105 o detale i wyposa\u017cone w autentyczne zabytkowe przedmioty, pozwala poczu\u0107 klimat dawnej osady rybackiej. Niedawna rewitalizacja sprawi\u0142a, \u017ce miejsce to stanowi atrakcyjny i \u017cywy \u015blad rybackiej przesz\u0142o\u015bci Gdyni.<\/p>\n

\"\"

Cafe Strych w dawnej kolonii rybackiej z ko\u0144ca XIX wieku fot. materia\u0142y Cafe Strych<\/p><\/div>\n

\"\"

Wn\u0119trze zachowuje oryginalne detale i atmosfer\u0119 dawnych czas\u00f3w fot. materia\u0142y Cafe Strych<\/p><\/div>\n

Letniskowe wille i pensjonaty
\n<\/strong>Interesuj\u0105cym \u015bwiadectwem wcze\u015bniejszych dziej\u00f3w miasta pozostaje tak\u017ce architektura letniskowa Gdyni. Wzd\u0142u\u017c ul. 10 Lutego, dawnej ul. Kuracyjnej, zachowa\u0142y si\u0119 obiekty przypominaj\u0105ce o kurortowym etapie rozwoju Gdyni. Jednym z nich jest s\u0105siaduj\u0105ca z CH \u201eBatory\u201d willa Ottona M\u00fcllera (ul. 10 Lutego 9), wzniesiona w 1925 roku, kt\u00f3ra jednak stosunkowo kr\u00f3tko pe\u0142ni\u0142a funkcje letniskowe.
\nPo przeciwnej stronie ulicy, pod numerem 6, znajduje si\u0119 willa Lucia, wybudowana w 1914 roku przez rodzin\u0119 Narzy\u0144skich i przebudowana w latach 30.
\nXX wieku, w kt\u00f3rej nadal funkcjonuje pensjonat \u201eJulia\u201d. Przy skrzy\u017cowaniu dzisiejszej ul. 10 Lutego i ul. \u015awi\u0119toja\u0144skiej Jan Radtke, p\u00f3\u017aniejszy so\u0142tys, w\u00f3jt i radny Gdyni, wzni\u00f3s\u0142 dom mieszkalny z pokojami go\u015bcinnymi dla letnik\u00f3w (ul. 10 Lutego 2).
\nBudynek z 1912 roku, utrzymany w stylu szwajcarskim, wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 naro\u017cn\u0105 wie\u017cyczk\u0105 oraz drewnianym wykuszem; mieszka\u0142 tu m.in. budowniczy gdy\u0144skiego portu, in\u017c. Tadeusz Wenda (1863\u20131948).
\nTu\u017c obok (ul. 10 Lutego 4) siostry Radtkego \u2013 Jadwiga i Waleska \u2013 prowadzi\u0142y kolejny pensjonat we wzniesionym w 1924 roku budynku. Naprzeciwko domu w\u00f3jta Radtkego znajdowa\u0142 si\u0119 nieistniej\u0105cy dzi\u015b pensjonat Plicht\u00f3w, w kt\u00f3rym w 1921 roku zatrzyma\u0142 si\u0119 Stefan \u017beromski. Przyk\u0142ady architektury letniskowej odnale\u017a\u0107 mo\u017cna tak\u017ce na Kamiennej G\u00f3rze i w Or\u0142owie, gdzie od ko\u0144ca XIX wieku powstawa\u0142y wille i pensjonaty, \u0142\u0105cz\u0105ce funkcje wypoczynkowe z reprezentacyjn\u0105 form\u0105.<\/p>\n

\"\"

Ulica Starowiejska \u2013 najstarsza ulica miasta, wci\u0105\u017c zachowuj\u0105ca \u015blady dawnej zabudowy fot. Andrzej Busler\/www.czec.pl<\/p><\/div>\n

\u015awiadectwo marze\u0144 o nowoczesnej Polsce
\n<\/strong>Historia Gdyni przybra\u0142a zawrotne tempo w latach 20. i 30. XX wieku: spokojna wie\u015b przerodzi\u0142a si\u0119 w t\u0119tni\u0105ce \u017cyciem letnisko, a nast\u0119pnie przeobrazi\u0142a si\u0119 w dynamicznie rozwijaj\u0105ce si\u0119 miasto portowe, stworzone od podstaw. Decyzja o budowie portu by\u0142a jednym z najwa\u017cniejszych moment\u00f3w w dziejach miasta. Wraz z portem zacz\u0119\u0142o powstawa\u0107 modernistyczne \u015br\u00f3dmie\u015bcie \u2013 materialne \u015bwiadectwo marze\u0144 o nowoczesnej Polsce: funkcjonalnej, otwartej na \u015bwiat i odwa\u017cnie patrz\u0105cej w przysz\u0142o\u015b\u0107.
\nBudowa miasta by\u0142a przedsi\u0119wzi\u0119ciem \u015bmia\u0142ym i pe\u0142nym wizji. Gdyni\u0119 projektowano jako miasto przysz\u0142o\u015bci \u2013 nowoczesne, dobrze zaplanowane i przyjazne mieszka\u0144com. Modernistyczne kamienice, gmachy u\u017cyteczno\u015bci publicznej i czytelny uk\u0142ad urbanistyczny pokazuj\u0105, jak harmonijnie mo\u017cna po\u0142\u0105czy\u0107 prostot\u0119 formy, funkcjonalno\u015b\u0107 i estetyk\u0119. R\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 architektoniczna \u015br\u00f3dmie\u015bcia pozwala odkrywa\u0107 nowe detale i historie.
\nDocenienie tej warto\u015bci znalaz\u0142o ju\u017c odzwierciedlenie w decyzjach konserwatorskich o wpisaniu Zespo\u0142u \u015ar\u00f3dmie\u015bcia do rejestru zabytk\u00f3w w 2007 roku oraz uznaniu Modernistycznego Uk\u0142adu \u015ar\u00f3dmie\u015bcia za Pomnik Historii w 2015 roku. Wpis na List\u0119 \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO by\u0142by kolejnym krokiem \u2013 uhonorowaniem unikatowego charakteru Gdyni oraz wszystkich tych, kt\u00f3rzy stworzyli miasto \u2013 symbol nowoczesno\u015bci nad Ba\u0142tykiem.<\/p>\n

Tekst Joanna Leman
\n<\/em><\/strong>Przewodnik turystyczny i Instruktor Krajoznawstwa Polski PTTK, cz\u0142onek GKR PTTK, cz\u0142onek Oddzia\u0142u PTTK Marynarki Wojennej.<\/p>\n

 <\/p>\n

Gdy\u0144ski rok kultury, sportu i morskich do\u015bwiadcze\u0144
\n<\/strong>Obchody stulecia nadania Gdyni praw miejskich rozpisano na ca\u0142y 2026 rok. Ich kulminacja \u2013 10 lutego \u2013 mia\u0142a podnios\u0142y i widowiskowy charakter.
\nUroczysto\u015bci rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 apelem z udzia\u0142em Wojskowej Asysty Honorowej na Nabrze\u017cu Pomorskim, przy historycznym okr\u0119cie ORP \u201eB\u0142yskawica\u201d. Wieczorem mieszka\u0144cy i tury\u015bci t\u0142umnie zgromadzili si\u0119 na ulicy 10 Lutego, gdzie odby\u0142o si\u0119 wielkoformatowe widowisko artystyczno-teatralne \u201eGDYNIA STO*RY\u201d.
\nProjekcje multimedialne ozdobi\u0142y elewacje budynk\u00f3w, tworz\u0105c niezwyk\u0142\u0105 opraw\u0119 wizualn\u0105. \u015awi\u0119towanie zwie\u0144czy\u0142 koncert na Skwerze Ko\u015bciuszki. Repertuar nawi\u0105zywa\u0142 do morskiego charakteru miasta, jego filmowej tradycji oraz wyj\u0105tkowego klimatu.<\/p>\n

Przedstawiamy wybrane propozycje z bogatej oferty wydarze\u0144 przygotowanych dla mieszka\u0144c\u00f3w i turyst\u00f3w:<\/strong><\/p>\n