Pocz\u0105tki hutnictwa nad rzek\u0105 Ma\u0142a Panew, potwierdzone \u017ar\u00f3d\u0142ami historycznymi, si\u0119gaj\u0105 XVI wieku. Zapiski m\u00f3wi\u0105 o osadach hutniczych w D\u0119biu i Kro\u015bnicy, a nieco p\u00f3\u017aniej o o\u015brodkach w S\u0142awi\u0119cicach, Turawie i D\u0119b- skiej Ku\u017ani. Badania archeologiczne dowodz\u0105 jednak, \u017ce prymitywny wytop \u017celaza prowadzono tu ju\u017c w IV\u2013V wieku.
\nHistoria Ozimka nierozerwalnie wi\u0105\u017ce si\u0119 z procesem kolonizacji \u015al\u0105ska w czasach piastowskiego Ksi\u0119stwa Opolskiego pod panowaniem Bolka I Opolskiego. Po zako\u0144czeniu wojen \u015bl\u0105skich miasto zosta\u0142o w\u0142\u0105czone do monarchii pruskiej i dopiero wtedy rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 rozkwit tradycji wytopu \u017celaza.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/2.-zdj-archiwalne-Huta-Krolewska_1835-1843-300x201.jpg\")
Kr\u00f3lewska Huta Malapane w latach 1835\u20131843 fot. archiwum Huta Ma\u0142apanew Sp. z o.o.<\/p><\/div>\n
Sukcesy kr\u00f3lewskiego nadle\u015bniczego W realizacji tego celu wspiera\u0142a go administracja pa\u0144stwowa skupiona w Kamerach (Izbach) Wojenno-Skarbowych. Na mocy decyzji jednej z nich Johann Georg Rehdanz zosta\u0142 kr\u00f3lewskim nadle\u015bniczym w Ksi\u0119stwie Opolskim. Ten niezwykle utalentowany cz\u0142owiek otrzyma\u0142 zadanie zbada- nia mo\u017cliwo\u015bci pozyskania \u017celaza na \u015al\u0105sku.<\/p>\n Pocz\u0105tkowo dzia\u0142a\u0142 w Dusznikach-Zdroju i Ziele\u0144cu, a nast\u0119pnie przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 w okolice Opola. Rozkwit i nowatorskie technologie O hucie zrobi\u0142o si\u0119 g\u0142o\u015bno i zacz\u0119li do Ozimka zje\u017cd\u017ca\u0107 specjali\u015bci z ca\u0142ego pa\u0144stwa pruskiego.<\/p>\n Przyby\u0142 tu m.in. Aleksander von Humboldt, tw\u00f3rca nowoczesnej geografii i zarz\u0105dca g\u00f3rnictwa oraz hutnictwa w Okr\u0119gu Ansbach-Bayreuth, by czer- pa\u0107 wzorce z jej rozwi\u0105za\u0144. Johann Wolfgang von Goethe, zanim zas\u0142yn\u0105\u0142 jako pisarz, zajmowa\u0142 si\u0119 osuszaniem las\u00f3w Turyngii i eksploatacj\u0105 tamtej- szych kopal\u0144, a w Ozimku poszukiwa\u0142 odpowiedzi na pytanie, jak poradzi\u0107 sobie z zalewaniem wyro- bisk przez wody podziemne.<\/p>\n W Kr\u00f3lewskiej Hucie uczy\u0142 i pracowa\u0142 Carl Schottelius, kr\u00f3lewski mistrz maszynowy. Z jego inicjatywy nauki fachu zacz\u0119li pobiera\u0107 synowie miejscowych hutnik\u00f3w, a nie sprowadzani jak dot\u0105d z odleg\u0142ych stron fachowcy niemieccy, kt\u00f3rych umiej\u0119tno\u015bci ocenia\u0142 negatywnie. Przynios\u0142o to hucie liczne sukcesy, m.in. wyr\u00f3\u017cnienia na Wroc\u0142awskiej Wystawie Przemys\u0142owej.<\/p>\n Konstrukcja z 1600 \u017celaznych cz\u0119\u015bci Ko\u015bci\u00f3\u0142 ewangelicki w Ozimku zaprojektowany przez Karla Friedricha von Schinkla<\/p><\/div>\n Ko\u015bci\u00f3\u0142, cmentarze i \u015blady kultury Ostateczny kszta\u0142t, po dobudowaniu wie\u017cy, uzy- ska\u0142a 19 wrze\u015bnia 1859 roku. Stara cz\u0119\u015b\u0107 cmentarza ewangelickiego<\/p><\/div>\n Drugi cmentarz ewangelicki powsta\u0142 nieopodal ko\u015bcio\u0142a w 1856 lub 1858 roku. Wed\u0142ug przekaz\u00f3w historycznych znalaz\u0142o si\u0119 tam wiele pomni- k\u00f3w i element\u00f3w odlewanych w ozimskiej hucie.<\/p>\n W latach 90. XX wieku wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich zlikwidowano, oddaj\u0105c do przetopu. Uratowano tylko nieliczne, m.in. nagrobki dyrektor\u00f3w huty Friedricha Ludwiga Wachlera i Johanna Leonhardta Treuheita. Dzi\u0119ki staraniom cz\u0142onk\u00f3w Stowarzyszenia Doliny Ma\u0142ej Panwi ustawiono je w formie lapidarium, kt\u00f3re daje wyobra\u017cenie o niezwyk\u0142ym kunszcie pracownik\u00f3w Kr\u00f3lewskiej Huty Mala- pane.<\/p>\n Tekst i zdj\u0119cia Patryk Frydel <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u017beliwny most wisz\u0105cy w Ozimku Niewielkie miasteczko Ozimek, po\u0142o\u017cone na po\u0142udniowych obrze\u017cach Bor\u00f3w Stobrawskich w wojew\u00f3dztwie opolskim, by\u0142o jednym z najwa\u017cniejszych o\u015brodk\u00f3w hutniczych w regionie i w ca\u0142ym Cesarstwie Pruskim. S\u0142ynie tak\u017ce z najstarszego na \u015bwiecie w pe\u0142ni \u017celaznego drogowego mostu wisz\u0105cego \u2013 Pomnika Historii. Pocz\u0105tki hutnictwa nad rzek\u0105 Ma\u0142a Panew, potwierdzone \u017ar\u00f3d\u0142ami historycznymi, si\u0119gaj\u0105 XVI wieku. Zapiski m\u00f3wi\u0105 o Continue Reading<\/a>","protected":false},"author":13,"featured_media":32725,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-32724","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-a-to-polska-wlasnie","cat-5-id"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32724","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=32724"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32724\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":32729,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32724\/revisions\/32729"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/32725"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=32724"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=32724"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=32724"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/strong>Niepewna sytuacja polityczna na \u015al\u0105sku zwiastowa\u0142a wybuch kolejnego konfliktu. Aby zabezpieczy\u0107 dostawy broni i amunicji, cesarz Fryderyk II poszukiwa\u0142 mo\u017cliwo\u015bci wykorzystania nowych zdobyczy terytorialnych z my\u015bl\u0105 o kolejnej wojnie.<\/p>\n
\nJego praca nie posz\u0142a na marne \u2013 w styczniu 1753 roku informowa\u0142 Kamer\u0119 o du\u017cym potencjale wydobywczym w tym regionie, zwi\u0105zanym z pok\u0142adami rudy darniowej. Ju\u017c 1 marca cesarz Fryderyk II wyda\u0142 edykt o budowie Kr\u00f3lewskiej Huty Malapane. Aby przyspieszy\u0107 prace, Rehdanz wykupi\u0142 od m\u0142ynarza z Ozimka jego ziemie i zabudowania, co da\u0142o pocz\u0105tek osadzie. Prace ruszy\u0142y bardzo sprawnie \u2013 zaanga\u017cowano kilkaset furmanek i u\u017cyto 120 tys. cegie\u0142. Pierwszy piec rozpalono w sierpniu, a drugi w pa\u017adzierniku 1754 roku.<\/p>\n
\n<\/strong>Po zako\u0144czeniu wojen \u015bl\u0105skich zapotrzebowanie na \u017celazo zmala\u0142o. Produkcj\u0119 przekierowano z maszyn wojennych na rolnicze i przemys\u0142owe, a huta w Ozimku sta\u0142a si\u0119 jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych w Europie. To w\u0142a\u015bnie tutaj, poza Angli\u0105, po raz pierwszy u\u017cyto koksu do wytopu \u017celaza, zast\u0119pu- j\u0105c w\u0119giel drzewny.<\/p>\n
\n<\/strong>Schottelius i jego uczniowie zas\u0142yn\u0119li nowocze- snymi rozwi\u0105zaniami \u2013 zaprojektowali i wybudo- wali od podstaw najstarszy na \u015bwiecie w pe\u0142ni \u017celazny drogowy most wisz\u0105cy. Jego budowa wynika\u0142a z konieczno\u015bci przemodelowania biegu rzeki Ma\u0142a Panew, aby dostarczy\u0107 hucie wi\u0119kszych ilo\u015bci wody. Przy nowej zaporze postawiono te\u017c most. Wa\u017c\u0105ca 55 ton konstrukcja sk\u0142ada si\u0119 z 1600 \u017celaznych cz\u0119\u015bci i opiera si\u0119 na czterech filarach wykonanych z a\u017curowych, odlewanych p\u0142yt w for- mie portali. Ca\u0142o\u015b\u0107 zawieszono na ci\u0119gnach z pr\u0119- t\u00f3w, a odci\u0105gi zakotwiczono na sta\u0142e w gruncie.
\nKonstrukcj\u0119 poddano pr\u00f3bie prasy wodnej o sile 15 ton. Nast\u0119pnie przez most przep\u0119dzono stado byd\u0142a, a na koniec przejecha\u0142 po nim rozp\u0119dzony w\u00f3z konny. Konstrukcj\u0119 oddano do u\u017cytku 12 wrze\u015bnia 1827 roku.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/3.-Kosciol-ewangelicki-w-Ozimku-fot.-P.-Frydel-300x225.jpg\")
\n<\/strong>Ozimek, podobnie jak ca\u0142y \u015al\u0105sk Opolski, stanowi\u0142 tygiel kulturowy. W pobliskim Grod\u017acu osiedli\u0142y si\u0119 rodziny czeskich husyt\u00f3w, okoliczna ludno\u015b\u0107 rodzima by\u0142a w pe\u0142ni katolicka, a powszechnym j\u0119zykiem by\u0142 polski. Decyzj\u0105 cesarza Fryderyka II do pracy w hucie sprowadzano robotnik\u00f3w z g\u0142\u0119bi Niemiec, g\u0142\u00f3wnie ewangelik\u00f3w. O ile parafia katolicka istnia\u0142a wcze\u015bniej w nieodleg\u0142ym Szczedrzyku, o tyle protestanci swe msze musieli odprawia\u0107 na terenie Huty. Parafia ewangelicka powsta\u0142a w 1768 roku, a ko\u015bci\u00f3\u0142 wzniesiono nieco p\u00f3\u017aniej z inicjatywy i dzi\u0119ki staraniom pastora Georga Guinta. Za projekt \u015bwi\u0105tyni odpowiada\u0142 Karl Friedrich von Schinkel, jeden z najwybitniej- szych architekt\u00f3w klasycyzmu w Prusach. Zaprojektowa\u0142 nie tylko bry\u0142\u0119 zewn\u0119trzn\u0105, ale tak\u017ce wystr\u00f3j wn\u0119trza. W hucie odlano dzwony, ambon\u0119, ch\u00f3r, okna i balustrady. Niestety, w drugiej po\u0142owie XIX wieku niemal ca\u0142e wyposa\u017cenie znikn\u0119\u0142o wskutek modernizacji, zast\u0105pione elementami drewnianymi. Kamie\u0144 w\u0119gielny pod budow\u0119 ko\u015bcio\u0142a po\u0142o\u017cono 24 czerwca 1819 roku, w dzie\u0144 \u015bw. Jana, patrona \u015bwi\u0105tyni. Dwa lata p\u00f3\u017a- niej, 8 kwietnia 1821 roku, oddano j\u0105 do u\u017cytku.<\/p>\n
\nPrzy ko\u015bciele usytuowano cmentarz ewangelicki, na kt\u00f3rym chowano pracownik\u00f3w huty i ich rodziny. Spocz\u0105\u0142 tam m.in. g\u0142\u00f3wny budowniczy huty \u2013 Johann Georg Rehdanz oraz Ludwig Birnbaum, inspektor hutniczy, wynalazca i konstruk- tor pieca do wytopu srebra i o\u0142owiu. \u0179r\u00f3d\u0142a podaj\u0105, \u017ce cmentarz wype\u0142nia\u0142y \u017celiwne krzy\u017ce, nagrobki i epitafia. Po 1945 roku ulega\u0142 systematycznej grabie\u017cy i aktom wandalizmu. Dzi\u015b nie pozosta\u0142 po nim \u017caden \u015blad, a wydobyte podczas prac poszu- kiwawczych artefakty, m.in. krzy\u017c z 1793 roku, znajduj\u0105 si\u0119 w Muzeum Hutnictwa Doliny Ma\u0142ej Panwi w Ozimku.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/4.-Cmentarz-fot.-P.-Frydel-169x300.jpg\")
\n<\/strong>Regionalista, badacz dziej\u00f3w \u015al\u0105ska Opolskiego. Kierownik Regionalnej Pracowni Krajoznawczej w Opolu.<\/p>\n