{"id":32714,"date":"2026-02-18T12:54:40","date_gmt":"2026-02-18T10:54:40","guid":{"rendered":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=32714"},"modified":"2026-02-18T12:54:40","modified_gmt":"2026-02-18T10:54:40","slug":"na-styku-dwoch-tradycji-skansen-w-kolbuszowej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=32714","title":{"rendered":"Na\u00a0styku\u00a0dw\u00f3ch\u00a0tradycji Skansen w Kolbuszowej"},"content":{"rendered":"

W malowniczym otoczeniu p\u00f3l i las\u00f3w Park Etnograficzny Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej
\nfot. Micha\u0142 Bosek\/UMWP<\/p>\n

Park Etnograficzny Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej tworz\u0105 urokliwe wsie z prze\u0142omu XIX i XX wieku. Prezentuj\u0105 kultur\u0119 Lasowiak\u00f3w i Rzeszowiak\u00f3w, zamieszkuj\u0105cych p\u00f3\u0142nocn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 obecnego wojew\u00f3dztwa podkarpackiego. W\u0119druj\u0105c po skansenie, mo\u017cna zobaczy\u0107 \u015bwiat, kt\u00f3rego ju\u017c nie ma, pozna\u0107 frapuj\u0105ce historie i spr\u00f3bowa\u0107 zrozumie\u0107 ch\u0142opsk\u0105 dusz\u0119. <\/strong><\/p>\n

Uroda krajobrazu i historyczne budownictwo przyci\u0105gaj\u0105 artyst\u00f3w. W 2015 roku Wojciech Smarzowski kr\u0119ci\u0142 tu sceny wesela g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w filmu Wo\u0142y\u0144<\/em>. W ostatnich latach w przestrzeni wsi rzeszowskiej powsta\u0142 wielokrotnie nagradzany Kos<\/em> Paw\u0142a Ma\u015blony. Zrealizowano tam r\u00f3wnie\u017c dwa sezony popularnego serialu 1670<\/em> w re\u017cyserii Macieja Buchwalda i Kordiana K\u0105dzieli.<\/p>\n

Najstarsze zabytki architektury drewnianej
\n<\/strong>Na niemal 30 hektarach eksponowanych jest blisko 100 obiekt\u00f3w architektury drewnianej. Do najstarszych nale\u017c\u0105 m.in. p\u00f3\u017anobarokowy dw\u00f3r z Brzezin z 1753 roku, gdzie mo\u017cna zobaczy\u0107 s\u0142ynne meble kolbuszowskie; spichlerz dworski z Bidzin z 1784 roku, kt\u00f3ry raz po raz przeobra\u017ca si\u0119 w galeri\u0119 sztuki; cha\u0142upa z Markowej z 1804 roku, ukazuj\u0105ca charakterystyczn\u0105 konstrukcj\u0119 przys\u0142upow\u0105 oraz ko\u015bci\u00f3\u0142 z Mielca-Rzochowa z 1843 roku, kt\u00f3ry \u2013 cho\u0107 drewniany \u2013 wewn\u0105trz pokryty jest malowid\u0142ami na p\u0142\u00f3tnach imituj\u0105cymi kamienne \u015bciany.<\/p>\n

\"\"

M\u0142yn wodny z \u017bo\u0142yni Dolnej ko\u0142o \u0141a\u0144cuta<\/p><\/div>\n

Niedaleko \u015bwi\u0105tyni stoi zagroda j\u00f3zefi\u0144ska z Bo\u017cej Woli (niem. Goleschau<\/em>), ukazuj\u0105ca \u017cycie osadnik\u00f3w niemieckich w koloniach zak\u0142adanych na terenach Galicji przez cesarza J\u00f3zefa II pod koniec XVIII wieku. Unikatow\u0105 w skali kraju eks- pozycj\u0105 jest le\u015bnictwo z le\u015bnicz\u00f3wk\u0105 z 1830 roku, niezwyk\u0142\u0105 pod wzgl\u0119dem architektonicznym wy\u0142uszczarni\u0105 szyszek, suszarni\u0105 runa le\u015bnego oraz trakiem nap\u0119dzanym silnikiem spalinowym.<\/p>\n

Wszystkie budynki przedstawione zosta\u0142y w \u015brodowisku zbli\u017conym do tego, kt\u00f3re im niegdy\u015b towarzyszy\u0142o. Umieszczono je w naturalnym pejza\u017cu przydomowych ogr\u00f3dk\u00f3w, sad\u00f3w i pasiek, p\u00f3l uprawnych, \u0142\u0105k i staw\u00f3w, otoczonych nadrzeczn\u0105 zieleni\u0105 oraz lasem.<\/p>\n

\u015awiat Lasowiak\u00f3w i Rzeszowiak\u00f3w
\n<\/strong>Lasowiacy zamieszkiwali tereny w wid\u0142ach Wis\u0142y i Sanu \u2013 okolice Mielca, Tarnobrzega, Kolbuszowej, Niska i Le\u017cajska. Przybywali g\u0142\u00f3wnie z Mazowsza i od XVI wieku osiedlali si\u0119 na obszarze dzikiej Puszczy Sandomierskiej. Z trudem uprawiali nie- urodzajn\u0105, piaszczyst\u0105 ziemi\u0119, zajmowali si\u0119 bartnictwem, stolarstwem i ciesielstwem. Korzystaj\u0105c z bogactwa las\u00f3w, wytwarzali dziegie\u0107, pota\u017c i ma\u017a. Pr\u00f3cz tego polowali, \u0142owili ryby, lepili naczynia, wyrabiali beczki i malowane zabawki z drewna. Mieli g\u0142\u0119bok\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 swej odr\u0119bno\u015bci \u2013 sami o sobie m\u00f3wili Lesioki.<\/p>\n

Rzeszowiacy mieszkali na \u017cyznych ziemiach mi\u0119dzy Ropczycami a Przeworskiem, na skrzy\u017cowaniu wa\u017cnych szlak\u00f3w handlowych: z Krakowa przez Przemy\u015bl i Lw\u00f3w do Kijowa oraz z Sandomierza przez Karpaty na W\u0119gry i dalej na po\u0142udnie.
\nPoza rolnictwem zajmowali si\u0119 tkactwem i kowalstwem, wyrabiali narz\u0119dzia rolnicze, zdobione okucia woz\u00f3w, kraty okienne, zawiasy i klamki.
\nWyj\u0105tkowe kute krzy\u017ce do dzi\u015b mo\u017cna podziwia\u0107 na szczytach przydro\u017cnych kapliczek oraz na cmentarzach.
\nSkansen gromadzi \u015bwiadectwa \u017cycia tych ludzi oraz ziemi, na kt\u00f3rej powsta\u0142. Znajduje si\u0119 na styku dw\u00f3ch ludowych tradycji \u2013 lasowiackiej i rzeszowskiej.<\/p>\n

Plebania sprzed wieku
\n<\/strong>Jednym z ostatnich interesuj\u0105cych \u015bwiadectw, uzupe\u0142niaj\u0105cych skansenowsk\u0105 opowie\u015b\u0107 o dawnej wsi, jest udost\u0119pnione turystom jesieni\u0105 2024 roku probostwo \u2013 zagroda, w kt\u00f3rej mieszka\u0142 proboszcz parafii wiejskiej. Najelegantsz\u0105 jego cz\u0119\u015b\u0107 stanowi plebania z Ostr\u00f3w Tuszowskich, wybudowana w 1904 roku \u2013 co ciekawe \u2013 z drewna po rozebranym wcze\u015bniej ko\u015bciele parafialnym z prze\u0142omu XVI i XVII wieku. W sieni pozostawiono ods\u0142oni\u0119te miejsce (tzw. \u015bwiadka), gdzie widoczne s\u0105 \u015blady dawnej \u015bwi\u0105tynnej polichromii. Z zewn\u0105trz oko turysty ciesz\u0105 wysokiej klasy misterne zdobienia wyci\u0119te w drewnie.<\/p>\n

\"\"

Gospodarstwo proboszcza wiejskiej parafii<\/p><\/div>\n

Pomieszczenia pleba\u0144skie zaaran\u017cowane s\u0105 wed\u0142ug wskaz\u00f3wek ksi\u0119dza J\u00f3zefa Sebastiana Pelczara, kt\u00f3re \u015bwi\u0119ty zebra\u0142 m.in. w ksi\u0105\u017cce Medycyna pasterska<\/em> (...). Wewn\u0105trz znajduje si\u0119 kancelaria \u2013 pomieszczenie do za\u0142atwiania spraw urz\u0119dowych i parafialnych \u2013 z obszern\u0105 szaf\u0105 na dokumenty, obrazem Madonny z Puszczy oraz przygotowanym na wieszaku ubiorem ksi\u0119dza, niezb\u0119dnym podczas wizyty u chorego. Prywatne pokoje proboszcza urz\u0105dzone s\u0105 bardzo skrom- nie, a w oknach brak firanek. \u017bycie ksi\u0119dza nie mog\u0142o mie\u0107 przed parafianami \u017cadnych tajemnic.<\/p>\n

W sypialni stoj\u0105 tylko niezb\u0119dne sprz\u0119ty: \u017celazne \u0142\u00f3\u017cko, kl\u0119cznik z r\u00f3\u017ca\u0144cem i modlitewnikiem ustawiony pod du\u017cym krzy\u017cem wisz\u0105cym na \u015bcianie oraz waga \u2013 znak dba\u0142o\u015bci o zdrowie i t\u0119\u017cyzn\u0119 fizyczn\u0105.<\/p>\n

Jadalnia wygl\u0105da\u0142a strojniej, poniewa\u017c prze- znaczona by\u0142a na spotkania, kt\u00f3re proboszcz organizowa\u0142 dla rady parafialnej, urz\u0119dnik\u00f3w pa\u0144stwowych oraz os\u00f3b wysoko postawionych w hierarchii spo\u0142ecznej i ko\u015bcielnej. Na uwag\u0119 zas\u0142uguje okienko \u0142\u0105cz\u0105ce kuchni\u0119 z jadalni\u0105 i u\u0142atwiaj\u0105ce wydawanie posi\u0142k\u00f3w. Za jadalni\u0105 mie\u015bci si\u0119 pok\u00f3j go\u015bcinny \u2013 zawsze nienagannie wysprz\u0105tany i przygotowany na przybycie go\u015bci.<\/p>\n

W kr\u00f3lestwie gospodyni ksi\u0119dza
\n<\/strong>W budynku plebanii znajdowa\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c pomieszczenia, w kt\u00f3rych mieszka\u0142a gospodyni.
\nMog\u0142a ni\u0105 by\u0107 wdowa lub niezam\u0119\u017cna kobieta ze wsi. Mieszka\u0142a we w\u0142asnym pokoju. Mia\u0142a tam kufer, w kt\u00f3rym trzyma\u0142a ca\u0142y sw\u00f3j dobytek oraz str\u00f3j: ciemn\u0105 sukienk\u0119 z we\u0142ny, bia\u0142y fartuch i czepek na w\u0142osy. Szafa, na kt\u00f3rej wisi uniform, cho\u0107 prosta i skromna, stanowi cenny element muzealnej kolekcji mebli kolbuszowskich.
\nKuchnia ze spi\u017carni\u0105 \u2013 schludna, pomalowana tradycyjnie na niebiesko \u2013 to kr\u00f3lestwo gospodyni.
\nWarto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na zegar odmierzaj\u0105cy czas, pojemniki na przyprawy oraz piec z pi\u0119trz\u0105cymi si\u0119 naczyniami miedzianymi i emaliowanymi, coraz popularniejszymi na pocz\u0105tku ubieg\u0142ego wieku. Obej\u015bcie domu proboszcza zdobi\u0105 pi\u0119kny ogr\u00f3dek i studnia.<\/p>\n

Imprezy w skansenie<\/strong><\/p>\n