{"id":32644,"date":"2025-10-30T15:00:30","date_gmt":"2025-10-30T13:00:30","guid":{"rendered":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=32644"},"modified":"2025-10-30T15:00:30","modified_gmt":"2025-10-30T13:00:30","slug":"sladami-poetki-z-warmii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=32644","title":{"rendered":"\u015aladami poetki z Warmii"},"content":{"rendered":"

Widok na g\u00f3ruj\u0105cy nad Br\u0105swa\u0142dem neogotycki ko\u015bci\u00f3\u0142 pw. \u015awi\u0119tej Katarzyny Aleksandryjskiej\u00a0<\/span><\/p>\n

Rok 2024 zosta\u0142 og\u0142oszony rokiem Marii Zientary-Malewskiej, by upami\u0119tni\u0107 130. Rocznic\u0119 urodzin i 40. rocznic\u0119 \u015bmierci tej warmi\u0144skiej poetki, pisarki, nauczycielki i dzia\u0142aczki o\u015bwiatowej. Cofnijmy si\u0119 jednak do 1994 roku, kiedy na Warmii uroczy\u015bcie obchodzono setn\u0105 rocznic\u0119 jej urodzin. Jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych inicjatyw by\u0142o w\u00f3wczas wytyczenie i oznakowanie pieszego szlaku jej imienia, otwartego 4 wrze\u015bnia \u2013 w dniu jej urodzin.<\/strong><\/p>\n

Maria Zientara-Malewska urodzi\u0142a si\u0119 w Br\u0105swa\u0142dzie, gdzie sp\u0119dzi\u0142a swoje dzieci\u0144stwo oraz pierwsze lata m\u0142odo\u015bci. St\u0105d chodzi\u0142a polnymi i le\u015bnymi drogami do oddalonych o 10 km Likus, gdzie mieszkali jej dziadkowie ze strony ojca. Z pewno\u015bci\u0105 nie przypuszcza\u0142a wtedy, \u017ce w przysz\u0142o\u015bci trasa jej w\u0119dr\u00f3wek stanie si\u0119 inspiracj\u0105 do wytyczenia malowniczego szlaku turystycznego. Poza walorami przyrodniczymi ma on r\u00f3wnie\u017c walory kulturowe i historyczne, pozwalaj\u0105ce zapozna\u0107 si\u0119 z zawi\u0142\u0105 histori\u0105 warmi\u0144skiej ziemi od II po\u0142owy\u00a0XIX wieku do czas\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych.<\/p>\n

Rodzinny i zabytkowy Br\u0105swa\u0142d
\n<\/strong>W\u0119dr\u00f3wk\u0119 najlepiej rozpocz\u0105\u0107 w centrum Br\u0105swa\u0142du, przy remizie OSP, gdzie umieszczono znak pocz\u0105tku zielonego szlaku pieszego. Wpobli\u017cu znajduje si\u0119 jedna z najstarszych kapliczek na Warmii z 1786 roku, z wyeksponowan\u0105 w jednej z wn\u0119k figur\u0105 Chrystusa Ukrzy\u017cowanego. To obok niej maszerowali 3 lutego 1807 roku francuscy \u017co\u0142nierze, by w oddalonej o nieca\u0142e trzy kilometry Barkwedzie stoczy\u0107 krwaw\u0105, zwyci\u0119sk\u0105 bitw\u0119 z wojskami pruskimi i rosyjskimi o przepraw\u0119 na rzece \u0141ynie.\u00a0Nieopodal stoi dawny ceglany budynek szko\u0142y, gdzie Maria pocz\u0105tkowo uczy\u0142a si\u0119 czyta\u0107 i pisa\u0107 w j\u0119zyku niemieckim. W po\u0142owie wzniesienia, za kapliczk\u0105, w rogu przyko\u015bcielnego cmentarza, stoi pomnik po\u015bwi\u0119cony mieszka\u0144com parafii, kt\u00f3rzy zgin\u0119li podczas I wojny \u015bwiatowej. Dzi\u015b jest ukryty w\u015br\u00f3d drzew, dawniej wyra\u017anie g\u00f3rowa\u0142 nad skrzy\u017cowaniem w centrum wsi.<\/p>\n

\"\"

Najstarsza przydro\u017cna kapliczka w Br\u0105swa\u0142dzie z 1786 roku<\/p><\/div>\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142, plebania, cmentarz
\n<\/strong>Nad t\u0105 warmi\u0144sk\u0105 wsi\u0105 dominuje pot\u0119\u017cny, neogotycki ko\u015bci\u00f3\u0142 projektu kr\u00f3lewieckiego architekta Fritza Heitmanna. Za jego budow\u0119 odpowiada\u0142 \u00f3wczesny proboszcz, ksi\u0105dz Walenty Barczewski (1856\u20131928), posta\u0107 nietuzinkowa. Aktywnie anga\u017cowa\u0142 si\u0119 w rozbudzanie polskiej \u015bwiadomo\u015bci narodowej na Warmii, w tym w Br\u0105swa\u0142dzie. Malowid\u0142a pokrywaj\u0105ce sklepienia \u015bwi\u0105tyni mia\u0142y podtrzymywa\u0107 wiernych na duchu i jednocze\u015bnie\u00a0przybli\u017ca\u0107 im polsk\u0105 histori\u0119. St\u0105d m.in. wizerunki \u015bw. Stanis\u0142awa, \u015bw. Wojciecha i \u015bw. Andrzeja Boboli oraz katowski pie\u0144 z trzema \u0142a\u0144cuchami i wzbijaj\u0105cy si\u0119 do lotu bia\u0142y orze\u0142 w koronie \u2013 symbole nawi\u0105zuj\u0105ce do zniewolenia Polski przez zaborc\u00f3w i niepodleg\u0142o\u015bciowych d\u0105\u017ce\u0144.\u00a0Tu\u017c obok ko\u015bcio\u0142a znajduje si\u0119 okaza\u0142a plebania. To tam, podczas tajnych lekcji prowadzonych przez ksi\u0119dza Barczewskiego, Maria uczy\u0142a si\u0119 pisa\u0107 w j\u0119zyku polskim. R\u00f3wnie\u017c dzi\u0119ki zach\u0119tom i wsparciu proboszcza rozwija\u0142a sw\u00f3j poetycki warsztat.
\nKsi\u0105dz Barczewski i rodzice Marii Zientary-Malewskiej zostali pochowani na tutejszym zabytkowym cmentarzu parafialnym. Warto go odwiedzi\u0107 i w\u015br\u00f3d okaza\u0142ych lip przespacerowa\u0107 si\u0119 po najstarszej cz\u0119\u015bci nekropolii, doceniaj\u0105c kunszt dawnych kamieniarzy i snycerzy.<\/p>\n

\"\"

Fragment malowid\u0142a ko\u015bcielnego: \u015bw. Stanis\u0142aw i orze\u0142 w koronie \u2013 znak wolno\u015bci<\/p><\/div>\n

Dom Marii i popiersie na cokole
\n<\/strong>Z centrum wsi ruszamy w kierunku wschodnim. Po prawej stronie mijamy niepozorny budynek skierowany szczytem do drogi. Dawniej by\u0142 drewniany i kryty strzech\u0105, dzi\u015b \u2013 murowany, z dachem z blachodach\u00f3wki. To dom rodzinny Marii Zientary-Malewskiej. Informuj\u0105 o tym wmurowana w \u015bcian\u0119 pami\u0105tkowa tablica oraz stoj\u0105ce na granitowym cokole popiersie z br\u0105zu. Dom ten wybudowa\u0142 ojciec Marii. W nim dorasta\u0142a oraz uczy\u0142a si\u0119 m\u00f3wi\u0107 i czyta\u0107 po polsku z polskich gazet (g\u0142\u00f3wnie \u201eGazety Olszty\u0144skiej\u201d) oraz kalendarzy. Przebywa\u0142a tu r\u00f3wnie\u017c podczas II wojny \u015bwiatowej, po zwolnieniu z obozu w Ravensbr\u00fcck.
\nSzlak opuszcza Br\u0105swa\u0142d i prowadzi w stron\u0119 wybudowanej w 1936 roku elektrowni, zasilanej\u00a0wodami przep\u0142ywaj\u0105cej nieopodal \u0141yny. Mimo up\u0142ywu prawie stu lat przedwojenne generatory Siemensa wci\u0105\u017c dzia\u0142aj\u0105 i zaopatruj\u0105 region w pr\u0105d.<\/p>\n

\"\"

Popiersie Marii Zientary-Malewskiej przed jej rodzinnym domem fot. archiwum UMWWM<\/p><\/div>\n

Brzegami malowniczych jezior
\n<\/strong>Zielone znaki szlaku kieruj\u0105 turyst\u0119 w stron\u0119 niewielkiego, \u015br\u00f3dle\u015bnego jeziorka Kara\u015bnik. Urzeka ono swoim po\u0142o\u017ceniem \u2013 w czystej wodzie odbijaj\u0105 si\u0119 sosny i brzozy porastaj\u0105ce piaszczyste brzegi. To wspania\u0142e miejsce na odpoczynek i delektowanie si\u0119 w ciszy pi\u0119knem warmi\u0144skiej przyrody.
\nMaria Zientara-Malewska wspomina\u0142a po latach, \u017ce w\u0142a\u015bnie tu oddawa\u0142a si\u0119 w dzieci\u0144stwie zadumie nad swoj\u0105 przysz\u0142o\u015bci\u0105. Le\u015bne drogi wiod\u0105 dalej do Redykajn \u2013 niewielkiej wsi usadowionej z jednej strony nad \u0141yn\u0105, a z drugiej \u2013 nad jeziorem Redykajny. Trasa w\u0119dr\u00f3wki przebiega wzd\u0142u\u017c jego zachodniego brzegu, nast\u0119pnie za\u015b skrajem niewielkiego, lecz g\u0142\u0119bokiego jeziora Tyrsko. St\u0105d le\u015bn\u0105 drog\u0105, w otoczeniu wysokich sosen, docieramy do olszty\u0144skiej dzielnicy Likusy, do domu przy ulicy Wodnej, w kt\u00f3rym warmi\u0144ska poetka sp\u0119dzi\u0142a ostatnie lata swojego \u017cycia. Trasa w\u0119dr\u00f3wki ko\u0144czy si\u0119 na przystanku przy ulicy Ba\u0142tyckiej 45, sk\u0105d mo\u017cna dojecha\u0107 komunikacj\u0105 miejsk\u0105 do centrum Olsztyna b\u0105d\u017a przej\u015b\u0107 dodatkowe trzy kilometry, przy okazji podziwiaj\u0105c mijane po drodze jeziora: Sukiel, Czarne i D\u0142ugie. W Olsztynie r\u00f3wnie\u017c znajduje si\u0119 kilka miejsc zwi\u0105zanych z \u017cyciem i dzia\u0142alno\u015bci\u0105 Marii Zientary-Malewskiej. Warto odwiedzi\u0107 np. dawny budynek \u201eGazety Olszty\u0144skiej\u201d, w kt\u00f3rym pracowa\u0142a.
\nObecnie znajduje si\u0119 w nim muzeum prezentuj\u0105ce nie tylko histori\u0119 samej gazety, lecz r\u00f3wnie\u017c dzieje Olsztyna, kt\u00f3re ta skromna warmi\u0144ska poetka wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142a swoim \u017cyciem i dzia\u0142alno\u015bci\u0105.<\/p>\n

\"\"

Widok na jezioro Kra\u015bnik<\/p><\/div>\n

\"\"

Dom \u201eGazety Olszty\u0144skiej\u201d, dzi\u015b oddzia\u0142 Muzeum Warmii i Mazur<\/p><\/div>\n

Mistrzyni s\u0142owa, nauczycielka i dzia\u0142aczka o\u015bwiatowa
\n<\/strong>Maria Zientara-Malewska urodzi\u0142a si\u0119 4 wrze\u015bnia 1894 roku w Br\u0105swa\u0142dzie jako najstarsza z dziewi\u0119ciorga rodze\u0144stwa. Jej rodzice, August Zientara i Franciszka z domu Krask\u00f3w, byli polskimi Warmiakami. W domu pos\u0142ugiwano si\u0119 j\u0119zykiem polskim oraz czytano polskie ksi\u0105\u017cki i gazety. Ojciec by\u0142 murarzem i pracowa\u0142 m.in. przy budowie ko\u015bcio\u0142a w Br\u0105swa\u0142dzie.
\nW wieku siedmiu lat Maria rozpocz\u0119\u0142a nauk\u0119 w miejscowej szkole ludowej.
\nDopiero po trzech latach opanowa\u0142a j\u0119zyk niemiecki. Edukacj\u0119 uko\u0144czy\u0142a w roku 1908 w wieku czternastu lat. W 1920 roku zadebiutowa\u0142a wierszem Pory roku w \u201eGazecie Olszty\u0144skiej\u201d, z kt\u00f3r\u0105 zwi\u0105za\u0142a si\u0119 zawodowo i spo\u0142ecznie. Dzi\u0119ki wsparciu polskiego \u015brodowiska w 1926 roku uko\u0144czy\u0142a seminarium nauczycielskie w Krakowie.
\nPracowa\u0142a w szko\u0142ach w Chaberkowie, Berlinie, Z\u0142otowie i Nowym Kramsku, gdzie zosta\u0142a 11 wrze\u015bnia 1939 aresztowana. Po pobycie w wi\u0119zieniach w Cottbus i Berlinie 23 wrze\u015bnia trafi\u0142a do obozu koncentracyjnego w Ravensbr\u00fcck. Wcielono j\u0105 jako wi\u0119\u017ania politycznego, do karnej kompanii. 18 kwietnia 1940 roku dzi\u0119ki staraniom rodziny i przyjaci\u00f3\u0142 zosta\u0142a zwolniona i do ko\u0144ca wojny mieszka\u0142a w Br\u0105swa\u0142dzie, nadzorowana przez gestapo. Obozowa gehenna, kt\u00f3r\u0105 odda\u0142a w napisanym ju\u017c po wojnie wierszu R\u0119ce, odbi\u0142a si\u0119 mocno nie tylko na zdrowiu poetki, ale i na jej tw\u00f3rczo\u015bci. Praktycznie przesta\u0142a zajmowa\u0107 si\u0119 poezj\u0105, a w p\u00f3\u017aniejszych latach skupi\u0142a si\u0119 na tworzeniu literatury wspomnieniowej oraz folklorystycznej.
\nMaria Zientara w 1945 roku zaanga\u017cowa\u0142a si\u0119 w tworzenie szkolnictwa polskiego na Warmii \u2013 nadzorowa\u0142a powstawanie przedszkoli i sieroci\u0144c\u00f3w.
\nW roku 1947 wysz\u0142a za m\u0105\u017c za Ottona Malewskiego \u2013 swoj\u0105 dawn\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107. W marcu 1950 zosta\u0142a zwolniona z pracy przez komunistyczne w\u0142adze i zmuszona do przej\u015bcia na emerytur\u0119. Po\u015bwi\u0119ci\u0142a si\u0119 w\u00f3wczas pracy literackiej, zbiera\u0142a materia\u0142y folklorystyczne z terenu Warmii, Mazur i Powi\u015bla. W grudniu 1952 roku przyj\u0119to j\u0105 do Zwi\u0105zku Literat\u00f3w Polskich.\u00a0Zmar\u0142a 2 pa\u017adziernika 1984 roku w wieku 90 lat. Zosta\u0142a pochowana na cmentarzu na ul. Poprzecznej w Olsztynie.<\/p>\n

\"\"

Maria Zientara-Malewska (1894\u20131984) w okresie mi\u0119dzywojennym<\/p><\/div>\n

Tekst i zdj\u0119cia\u00a0<\/em>Kazimierz Kisielew
\n<\/strong>Wieloletni cz\u0142onek PTTK, przewodnik po Warmii i Mazurach. Mi\u0142o\u015bnik i popularyzator historii tych region\u00f3w. Redaktor naczelny \u201eGazety Dywickiej\u201d. Autor i wsp\u00f3\u0142autor ksi\u0105\u017cek o tematyce regionalnej.<\/p>\n

\n

\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Widok na g\u00f3ruj\u0105cy nad Br\u0105swa\u0142dem neogotycki ko\u015bci\u00f3\u0142 pw. \u015awi\u0119tej Katarzyny Aleksandryjskiej\u00a0 Rok 2024 zosta\u0142 og\u0142oszony rokiem Marii Zientary-Malewskiej, by upami\u0119tni\u0107 130. Rocznic\u0119 urodzin i 40. rocznic\u0119 \u015bmierci tej warmi\u0144skiej poetki, pisarki, nauczycielki i dzia\u0142aczki o\u015bwiatowej. Cofnijmy si\u0119 jednak do 1994 roku, kiedy na Warmii uroczy\u015bcie obchodzono setn\u0105 rocznic\u0119 jej urodzin. Jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych inicjatyw by\u0142o w\u00f3wczas wytyczenie i oznakowanie pieszego Continue Reading<\/a>","protected":false},"author":13,"featured_media":32645,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[68,41],"tags":[],"class_list":["post-32644","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-turystyka-piesza","category-turystyka-pttk","cat-68-id","cat-41-id"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32644","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=32644"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32644\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":32654,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32644\/revisions\/32654"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/32645"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=32644"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=32644"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=32644"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}