{"id":32626,"date":"2025-10-30T10:52:18","date_gmt":"2025-10-30T08:52:18","guid":{"rendered":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=32626"},"modified":"2025-10-30T10:53:00","modified_gmt":"2025-10-30T08:53:00","slug":"kozienickie-impresje","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=32626","title":{"rendered":"Kozienickie impresje"},"content":{"rendered":"

Kozienice z lotu ptaka\u00a0fot. Przemys\u0142aw Nowak\u00a0<\/span><\/p>\n

By\u0142em w tym mie\u015bcie ju\u017c kilka razy, ale zawsze tylko na chwil\u0119, zwykle przejazdem. Tym razem, dzi\u0119ki udzia\u0142owi w XIV Sejmiku Krajoznawczym Wojew\u00f3dztwa Mazowieckiego, uda\u0142o mi si\u0119 zosta\u0107 w Kozienicach nieco d\u0142u\u017cej i lepiej pozna\u0107 zabytki oraz dzieje tej, le\u017c\u0105cej na skraju Puszczy Kozienickiej, miejscowo\u015bci. Ale zanim ruszymy \u015bladem najciekawszych miejsc, kilka s\u0142\u00f3w o samych Kozienicach. <\/strong><\/p>\n

Kozienice to miasto powiatowe w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci wojew\u00f3dztwa mazowieckiego, po\u0142o\u017cone na Nizinie \u015arodkowomazowieckiej, nad Zago\u017cd\u017conk\u0105 \u2013 lewym dop\u0142ywem Wis\u0142y. Pierwsza wzmianka o miejscowo\u015bci pochodzi z 1206 roku i wi\u0105\u017ce si\u0119 z nadaniem wsi klasztorowi norbertanek z P\u0142ocka. Wkr\u00f3tce Kozienicami zacz\u0119li interesowa\u0107 si\u0119 polscy kr\u00f3lowie. Najpierw W\u0142adys\u0142aw \u0141okietek przeni\u00f3s\u0142 wie\u015b na prawo magdeburskie, a nast\u0119pnie W\u0142adys\u0142aw Jagie\u0142\u0142o, znany ze swojego zami\u0142owania do polowa\u0144, zbudowa\u0142 tu drewniany dw\u00f3r my\u015bliwski i ufundowa\u0142 ko\u015bci\u00f3\u0142.
\nZ urok\u00f3w Puszczy Kozienickiej korzystali tak\u017ce kolejni w\u0142adcy, w tym Kazimierz Jagiello\u0144czyk, kt\u00f3remu 1 stycznia 1467 roku urodzi\u0142 si\u0119 tu syn, znany p\u00f3\u017aniej jako Zygmunt I Stary. Z kolei Zygmunt II August nada\u0142 w 1549 roku Kozienicom prawa miejskie, a w 1557 roku ufundowa\u0142 parafi\u0119 i uposa\u017cy\u0142 plebana. W 1633 roku kr\u00f3l W\u0142adys\u0142aw IV potwierdzi\u0142 wszystkie wcze\u015bniejsze przywileje miasta, a ostatni z w\u0142adc\u00f3w Polski, Stanis\u0142aw August Poniatowski, na miejscu drewnianego dworu nakaza\u0142 budow\u0119 okaza\u0142ej rezydencji. By\u0142 ni\u0105 stoj\u0105cy do dzi\u015b najbardziej znany zabytek Kozienic \u2013 zesp\u00f3\u0142 pa\u0142acowo-parkowy.<\/p>\n

Pa\u0142ac, park, pomniki
\n<\/strong>Wzniesiony wed\u0142ug projektu Franciszka Placidiego jako barokowy, na prze\u0142omie XIX i XX wieku zosta\u0142 przebudowany przez nowych w\u0142a\u015bcicieli \u2013 rodzin\u0119 Dehn\u00f3w \u2013 w stylu renesansu francuskiego. Tu\u017c po wybuchu II wojny \u015bwiatowej niemal ca\u0142y kompleks pa\u0142acowy zosta\u0142 spalony przez Niemc\u00f3w. W ostatnich latach zesp\u00f3\u0142 pa\u0142acowo-parkowy w Kozienicach poddano rewitalizacji. Pami\u0119taj\u0105c, jak wygl\u0105da\u0142 wcze\u015bniej, musz\u0119 przyzna\u0107, \u017ce jego obecny wygl\u0105d robi niesamowite wra\u017cenie.
\nNa ty\u0142ach pa\u0142acu rozci\u0105ga si\u0119 park w stylu angielskim, zaprojektowany przez Jana Kantego Fontan\u0119. Opada on tarasami ku dolinie Zago\u017cd\u017conki i kryje liczne okazy starodrzewia, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych cztery s\u0105 pomnikami przyrody: trzy sosny czarne i d\u0105b szypu\u0142kowy. Z kolei przed pa\u0142acem, po prawej stronie od bramy wjazdowej, stoi najstarszy \u015bwiecki pomnik w Polsce, wzniesiony w kszta\u0142cie czworobocznego s\u0142upa. Powsta\u0142 oko\u0142o 1518 roku (wed\u0142ug innych \u017ar\u00f3de\u0142 1527\u20131535) na pami\u0105tk\u0119 narodzin w Kozienicach przysz\u0142ego kr\u00f3la Polski, Zygmunta I Starego. Na dw\u00f3ch z czterech marmurowych p\u0142yt inskrypcyjnych widnieje \u0142aci\u0144ski epigramat arcybiskupa Andrzeja Krzyckiego. Na pozosta\u0142ych dw\u00f3ch umieszczono wizerunek kr\u00f3la adoruj\u0105cego ukrzy\u017cowanego Chrystusa z tekstem Psalmu XX oraz wizerunek Matki Boskiej z Dzieci\u0105tkiem i tekst hymnu \u015bw. Andrzeja Krete\u0144skiego. Szczyt kolumny wie\u0144czy krzy\u017c.<\/p>\n

\"\"

Zesp\u00f3\u0142 pa\u0142acowo-parkowy w Kozienicach wzniesiony w XVIII wieku dla kr\u00f3la Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego fot. Urz\u0105d Miejski w Kozienicach<\/p><\/div>\n

Jeszcze jednym zabytkiem na terenie parku jest niewielki, nieco zniszczony cmentarz z nagrobkami ostatnich w\u0142a\u015bcicieli pa\u0142acu (do 1914 roku) \u2013 rodziny Dehn\u00f3w.
\nW 2010 roku, w 600. rocznic\u0119 bitwy pod Grunwaldem, w parku pa\u0142acowym ods\u0142oni\u0119to pomnik W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y. Upami\u0119tnia on budow\u0119 mostu \u0142y\u017cwowego, bez kt\u00f3rego zwyci\u0119stwo wojsk polsko-litewskich nad Krzy\u017cakami prawdopodobnie nie by\u0142oby mo\u017cliwe. Decyzja o jego budowie zapad\u0142a podczas tajnej narady Jagie\u0142\u0142y z ksi\u0119ciem Witoldem w listopadzie 1409 roku w Brze\u015bciu nad Bugiem. Ze wzgl\u0119du na konieczno\u015b\u0107 zachowania tajemnicy oraz dost\u0119pno\u015b\u0107 budulca, elementy mostu przygotowano w Puszczy Kozienickiej, a nast\u0119pnie latem 1410 roku sp\u0142awiono Wis\u0142\u0105 w okolice Czerwi\u0144ska i tam zmontowano. Dzi\u0119ki niemu wojska kr\u00f3lewskie bez przeszk\u00f3d, a co najwa\u017cniejsze \u2013 skrycie, przeprawi\u0142y si\u0119 na prawy brzeg Wis\u0142y, omijaj\u0105c silnie bronione przez Krzy\u017cak\u00f3w brody, po\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 z wojskami ksi\u0119cia Witolda, zaskoczy\u0142y wroga i odnios\u0142y zwyci\u0119stwo. Pomnik jest nietypowy \u2013 przedstawia nie tylko siedz\u0105cego na koniu w\u0142adc\u0119, ale te\u017c scen\u0119 pracy cie\u015bli i kowali wykonuj\u0105cych elementy mostu pod okiem mistrza Jaros\u0142awa. Stoj\u0105cy obok starosta radomski Dobrogost Czarny z Odrzywo\u0142u sk\u0142ada kr\u00f3lowi raport.<\/p>\n

\"\"

W\u0142adys\u0142aw Jagie\u0142\u0142o przyjmuj\u0105cy raport z post\u0119pu prac
nad budow\u0105 mostu \u0142y\u017cwowego fot. Dariusz Mazurek<\/p><\/div>\n

Kirkut i pami\u0119\u0107 o \u017bydach
\n<\/strong>Drugim obiektem, o kt\u00f3rym chcia\u0142em wspomnie\u0107, jest miejscowy cmentarz \u017cydowski (kirkut). \u017bydzi pojawili si\u0119 w Kozienicach na prze\u0142omie XVI i XVII wieku. W 1607 roku mieszka\u0142o tu ju\u017c pi\u0119\u0107 rodzin, a niespe\u0142na dziesi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej, dzi\u0119ki przywilejowi nadanemu przez kr\u00f3la Zygmunta III, liczba ta wzros\u0142a do 12 dom\u00f3w. Powsta\u0142a tak\u017ce gmina \u017cydowska. W 1633 roku W\u0142adys\u0142aw IV zezwoli\u0142 na budow\u0119 bo\u017cnicy oraz cmentarza, kt\u00f3ry istnieje do dzi\u015b. Pod koniec XVIII wieku w Kozienicach mieszka\u0142o ponad 1200 \u017byd\u00f3w, a w przededniu wybuchu II wojny \u015bwiatowej stanowili oni ju\u017c ponad 40% ludno\u015bci miasta.
\nMiasto by\u0142o silnym o\u015brodkiem rzemios\u0142a, zw\u0142aszcza szewstwa.<\/strong> Podobnie by\u0142o w handlu \u2014 spo\u015br\u00f3d 126 stragan\u00f3w a\u017c 103 nale\u017ca\u0142y do \u017cydowskich kupc\u00f3w, a 64% nieruchomo\u015bci znajdowa\u0142o si\u0119 w r\u0119kach wyznawc\u00f3w judaizmu. Jesieni\u0105 1940 roku w Kozienicach utworzono getto, kt\u00f3re w maju 1942 roku otoczono drutem kolczastym, a jego opuszczenie karano \u015bmierci\u0105. Do getta zwo\u017cono \u017byd\u00f3w z okolicznych miejscowo\u015bci, m.in. z Magnuszewa, Trzebienia i G\u0142owaczowa. Zlikwidowano je 27 wrze\u015bnia 1942 roku. Mieszka\u0144c\u00f3w odprowadzono pod eskort\u0105 na stacj\u0119 kolejow\u0105, sk\u0105d dwoma poci\u0105gami wywieziono ich do Treblinki, gdzie zostali zamordowani.
\nOstatnie poch\u00f3wki na cmentarzu \u017cydowskim odby\u0142y si\u0119 w 1949 roku. Kilka lat p\u00f3\u017aniej cmentarz zamkni\u0119to. Teren, zdewastowany przez Niemc\u00f3w podczas wojny, dalej popada\u0142 w ruin\u0119 \u2013\u00a0 okoliczni mieszka\u0144cy pozyskiwali st\u0105d macewy i piasek. Dopiero w 1984 roku nekropoli\u0119 uporz\u0105dkowano i wst\u0119pnie zabezpieczono, a w 2004 roku postawiono kamienne ogrodzenie z bram\u0105.<\/p>\n

\"\"

Okaza\u0142y ohel (grobowiec) cadyka, znanego jako Magid z Kozienic, odwiedza co roku wielu pobo\u017cnych \u017byd\u00f3w fot. Dariusz Mazurek<\/p><\/div>\n

Najznamienitsz\u0105 postaci\u0105 spoczywaj\u0105c\u0105 na cmentarzu jest cadyk i kaznodzieja Hofstein Izrael Icchak ben Szabtaj (1733\u20131814), zwany Magidem z Kozienic, kt\u00f3ry zas\u0142yn\u0105\u0142 jako jasnowidz, znawca kaba\u0142y i Halachy, za\u0142o\u017cyciel miejscowej tradycji chasydzkiej. Wed\u0142ug legendy mia\u0142 odradza\u0107 Napoleonowi atak na Rosj\u0119. Jego gr\u00f3b od lat jest miejscem pielgrzymki pobo\u017cnych \u017byd\u00f3w.
\nNa terenie cmentarza, obok ohelu cadyka z tablicami upami\u0119tniaj\u0105cymi cz\u0142onk\u00f3w jego dynastii, znajduje si\u0119 tak\u017ce pomnik-obelisk ku czci \u017byd\u00f3w zamordowanych przez Niemc\u00f3w podczas II wojny \u015bwiatowej. Ustawiono go na zbiorowej mogile os\u00f3b zastrzelonych we wrze\u015bniu 1942 roku podczas likwidacji kozienickiego getta.
\nOczywi\u015bcie opisane miejsca to tylko cz\u0119\u015b\u0107 atrakcji tego urokliwego miasta. Kozienice, dzi\u0119ki po\u0142o\u017ceniu na skraju Puszczy Kozienickiej, \u015bwietnie nadaj\u0105 si\u0119 na baz\u0119 wypadow\u0105 do pieszych i rowerowych wycieczek. W okolicy nie brakuje innych, interesuj\u0105cych miejsc \u2014 liczne rezerwaty, bogata flora i fauna, pami\u0105tki powsta\u0144 narodowych czy \u015blady wielkiej wojny to tylko niekt\u00f3re z nich. Je\u015bli b\u0119dziecie mieli okazj\u0119, serdecznie zach\u0119cam do odwiedzenia Kozienic i go\u015bcinnej ziemi kozienickiej!<\/p>\n

Tekst<\/em> Dariusz Mazurek
\n<\/strong>Instruktor Krajoznawstwa Regionu PTTK, przodownik InO, autor ponad 200 tras turystyczno-krajoznawczych na orientacj\u0119.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Kozienice z lotu ptaka\u00a0fot. Przemys\u0142aw Nowak\u00a0 By\u0142em w tym mie\u015bcie ju\u017c kilka razy, ale zawsze tylko na chwil\u0119, zwykle przejazdem. Tym razem, dzi\u0119ki udzia\u0142owi w XIV Sejmiku Krajoznawczym Wojew\u00f3dztwa Mazowieckiego, uda\u0142o mi si\u0119 zosta\u0107 w Kozienicach nieco d\u0142u\u017cej i lepiej pozna\u0107 zabytki oraz dzieje tej, le\u017c\u0105cej na skraju Puszczy Kozienickiej, miejscowo\u015bci. Ale zanim ruszymy \u015bladem najciekawszych miejsc, kilka s\u0142\u00f3w o Continue Reading<\/a>","protected":false},"author":13,"featured_media":32627,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[],"class_list":["post-32626","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-krajoznawstwo","cat-14-id"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32626","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=32626"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32626\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":32631,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32626\/revisions\/32631"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/32627"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=32626"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=32626"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=32626"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}