{"id":32590,"date":"2025-10-29T11:43:25","date_gmt":"2025-10-29T09:43:25","guid":{"rendered":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=32590"},"modified":"2025-10-29T11:43:25","modified_gmt":"2025-10-29T09:43:25","slug":"przystanek-krosno","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=32590","title":{"rendered":"Przystanek Krosno"},"content":{"rendered":"

Krosno, miasto na prawach powiatu, w swej d\u0142ugiej, si\u0119gaj\u0105cej XIV wieku historii, prze\u017cy\u00adwa\u0142o okresy dynamicznego rozwoju, dobrobytu i pokoju. Do\u015bwiadczy\u0142o te\u017c czas\u00f3w trudnych \u2013 upadku, wojen, g\u0142odu i biedy.\u201d<\/strong><\/p>\n

Bogactwo i dynamika dziej\u00f3w odcisn\u0119\u0142y tu trwa\u0142e \u015blady, pozostawiaj\u0105c materialne dziedzictwo. Szczeg\u00f3lny klimat zabytkowej star\u00f3wki ulokowa\u00adnej na wzg\u00f3rzu, w wid\u0142ach Wis\u0142oka i Lubat\u00f3wki, pi\u0119kno architektury i uroda dzie\u0142 zdobi\u0105cych wn\u0119\u00adtrza, a tak\u017ce cenne zasoby tutejszych muze\u00f3w spra\u00adwiaj\u0105, \u017ce warto do Krosna przyjecha\u0107 i zosta\u0107 tu przynajmniej na par\u0119 godzin, a jeszcze lepiej na kilka dni.
\nMo\u017cna z Krosna uczyni\u0107 wygodn\u0105 baz\u0119 wypa\u00addow\u0105, bo zar\u00f3wno bli\u017csza, jak i nieco dalsza okolica maj\u0105 wiele do zaoferowania.<\/p>\n

Spacer podcieniami rynku
\n<\/strong>Zazwyczaj turysta pierwsze kroki kieruje w stron\u0119 rynku, kt\u00f3ry urzeka zabudow\u0105 przyrynkowych pierzei. S\u0142ynne kro\u015bnie\u0144skie podcienia s\u0142u\u017cy\u0142y nie\u00adgdy\u015b kupcom i rzemie\u015blnikom i otacza\u0142y rynek ze wszystkich stron. Ich g\u0142\u0119bokie trakty nakryte kolebkowymi i krzy\u017cowymi sklepieniami, wspar\u00adtymi na filarach, tworz\u0105 silnie \u015bwiat\u0142ocieniow\u0105 przestrze\u0144. Dwa ich ci\u0105gi \u2013 w cz\u0119\u015bci po\u0142udniowo\u00ad-wschodniej i p\u00f3\u0142nocnej \u2013 to oryginalne realizacje z XVI i XVII wieku. Niekt\u00f3re kamienice wznosz\u0105ce si\u0119 za nimi maj\u0105 wybitne walory historyczne.
\nNa elewacji kamienicy przy pierzei po\u0142udniowo\u00ad-wschodniej uwag\u0119 zwraca kamienny pr\u0119gierz z XVI wieku. Budowla stoj\u0105ca za nim to s\u0142ynna Kamienica W\u00f3jtowska. W jej podcieniach ods\u0142o\u00adni\u0119to kolumny i p\u00f3\u0142kolumny o jo\u0144skich kapitelach z po\u0142owy XVI wieku. Wej\u015bcie do budynku otacza wspania\u0142y renesansowy kamienny portal o boga\u00adtej dekoracji, z herbem Polski i monogramem kr\u00f3la Zygmunta Starego (Sigismundus) w zwie\u0144czeniu.
\nPod podcieniami ci\u0105gn\u0105 si\u0119 piwnice, cz\u0119\u015bciowo u\u017cytkowane do dzi\u015b. Pierwotnie s\u0142u\u017cy\u0142y za sk\u0142ady towar\u00f3w, w tym s\u0142ynnych win w\u0119gierskich, dzisiaj mieszcz\u0105 restauracje, kluby, sale wystawowe (Piw\u00adnica PodCieniami Muzeum Rzemios\u0142a, Centrum Aktywno\u015bci M\u0142odzie\u017cy (CAM) i Piwnice Przed\u00adpro\u017cne Centrum Dziedzictwa Szk\u0142a).
\nW centralnej cz\u0119\u015bci miasta maj\u0105 swoj\u0105 siedzib\u0119 wa\u017cne instytucje kultury: Centrum Dziedzic\u00adtwa Szk\u0142a z pracowni\u0105 hutnicz\u0105 i warsztatami szklanego rzemios\u0142a (pisali\u015bmy o tym w 4(16)\/2024 numerze Turysty)<\/em>, Muzeum Rzemios\u0142a z rekonstru\u00adowan\u0105 Pierwsz\u0105 Krajow\u0105 Fabryk\u0105 Zegar\u00f3w Wie\u017co\u00adwych Micha\u0142a Mi\u0119sowicza, Muzeum Podkarpackie z najwi\u0119ksz\u0105 w Europie kolekcj\u0105 lamp naftowych, Biuro Wystaw Artystycznych.
\nW \u015bcis\u0142ym centrum wznosz\u0105 si\u0119 trzy zabytkowe \u015bwi\u0105tynie.<\/p>\n

Bogactwo wn\u0119trza bazyliki
\n<\/strong>Ko\u015bci\u00f3\u0142 farny, obecnie bazylika mniejsza pw. Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej, to wyj\u0105tkowy i niezwykle cenny obiekt. Pocz\u0105tki parafii wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z lokacj\u0105 miasta i osob\u0105 kr\u00f3la Kazimierza Wielkiego. W ci\u0105gu kolejnych wiek\u00f3w prowadzono tu prace budowlane i wypo\u00adsa\u017cano \u015bwi\u0105tyni\u0119 w aktualnie modne i potrzebne sprz\u0119ty. Najwi\u0119ksze inwestycje przeprowadzono w I po\u0142owie XVII wieku dzi\u0119ki fundacji s\u0142ynnego kro\u015bnie\u0144skiego mieszczanina Roberta Wojciecha Porcjusza.
\nWe wn\u0119trzu na uwag\u0119 zas\u0142uguje w\u0142a\u015bciwie wszystko \u2014 od pozosta\u0142o\u015bci gotyckiego wyposa\u00ad\u017cenia, takich jak Grupa Pasji w \u0142uku t\u0119czowym (pocz\u0105tek XV wieku), gotycka figura Matki Boskiej z Dzieci\u0105tkiem, rze\u017aba nieznanej \u015bwi\u0119tej w o\u0142ta\u00adrzu Matki Boskiej Loreta\u0144skiej oraz p\u0142yta nagrobna biskupa Jana Tar\u0142y herbu Top\u00f3r. W\u015br\u00f3d XVII-wiecz\u00adnych element\u00f3w wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 o\u0142tarze (g\u0142\u00f3wny i boczne), ambona, chrzcielnica, a tak\u017ce wyj\u0105tkowy zesp\u00f3\u0142 obraz\u00f3w z barokowego monumentalnego cyklu, m.in. Dzwon \u015bmierci<\/em>, Niewiasta pot\u0119piona za grzechy utajone<\/em>, Memento Mori<\/em>, Cztery Rzeczy Ostateczne<\/em>.
\nZ licznych pomnik\u00f3w nagrobnych, p\u0142yt i epi\u00adtafi\u00f3w warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na marmurowy pomnik Jana i Zofii z Lig\u0119z\u00f3w Skotnickich. Jan, kasztelan po\u0142aniecki, by\u0142 pierwowzorem postaci Rejenta z Zemsty <\/em>Aleksandra Fredry. Adwersarz Skotnickiego, Jan Firlej, czyli Cze\u015bnik, spocz\u0105\u0142 wprawdzie u dominikan\u00f3w w Lublinie, ale u kro\u00ad\u015bnie\u0144skich Franciszkan\u00f3w do dzisiaj stoi pomnik nagrobny jego \u017cony, Jadwigi z W\u0142odk\u00f3w Firlejowej.<\/p>\n

\"\"

Wie\u017ca Farna \u2013 gotycka duma Krosna fot. RudeiCzarne Travel Blog<\/p><\/div>\n

Legenda O\u015bwi\u0119cim\u00f3w i barokowe kaplice
\n<\/strong>Przy ko\u015bciele Franciszkan\u00f3w (kt\u00f3ry na skutek po\u017caru w 1872 roku utraci\u0142 cenne, stare wyposa\u00ad\u017cenie) wznosi si\u0119 grobowa kaplica O\u015bwi\u0119cim\u00f3w. Wej\u015bcie do niej, prowadz\u0105ce z lewej (p\u00f3\u0142nocnej) nawy, zamkni\u0119te jest ozdobn\u0105, barokow\u0105 krat\u0105. To jedna z pi\u0119kniejszych barokowych kaplic kopu\u0142owych w Polsce. Ufundowana przez Stanis\u0142awa O\u015bwi\u0119cima, dworzanina W\u0142adys\u0142awa IV Wazy, zbudowana zosta\u0142a wed\u0142ug projektu Vincenzo Petroniego w latach 1647\u20131648. Z jej powstaniem wi\u0105\u017ce si\u0119 legenda o mi\u0142o\u015bci przyrod\u00adniego rodze\u0144stwa \u2013 Stanis\u0142awa i Anny. We wn\u0119\u00adtrzu mo\u017cna podziwia\u0107 cenne sztukaterie najlep\u00adszego w tym okresie sztukatora, W\u0142ocha Jana Chrzciciela Falconiego oraz portrety cz\u0142onk\u00f3w rodu \u2013 Stanis\u0142awa i Anny, Floriana (ojca obojga), Jana (brata Stanis\u0142awa), Reginy ze \u015alaskich (matki Stanis\u0142awa) i Barbary z Szamot\u00f3w (matki Anny), cz\u0119\u015bciowo przemalowane. Pod posadzk\u0105 kaplicy znajduje si\u0119 krypta grobowa, a w niej po\u015brodku, na podwy\u017cszeniu, trumny Anny (obita tkanin\u0105 z okr\u0105g\u0142ym okienkiem) i Stanis\u0142awa.
\nDzisiejszy wygl\u0105d franciszka\u0144skiej \u015bwi\u0105tyni jest w du\u017cej mierze efektem prac remontowo-re\u00adstauracyjnych prowadzonych w latach 1899\u20131904, kiedy budowl\u0119 i wn\u0119trze regotycyzowano. St\u0105d wi\u0119kszo\u015b\u0107 ko\u015bcielnego wyposa\u017cenia ma charakter neogotycki.
\nNa szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguj\u0105 renesansowe i wczesnobarokowe pomniki nagrobne \u2013 po lewej stronie, stoj\u0105c twarz\u0105 do o\u0142tarza, renesansowy nagrobek Jana Kamienieckiego (zm. 1560 roku) \u2013 dzie\u0142o w\u0142oskiego rze\u017abiarza Jana Marii Pado\u00advano. Obok \u2013 pot\u0119\u017cnych rozmiar\u00f3w, wczesno\u00adbarokowy pomnik nagrobny Jadwigi Firlejowej wykonany w 1611 roku przez w\u0142oskiego rze\u017a\u00adbiarza Lukiana Reitino. Po przeciwnej stronie \u2013 monumentalny nagrobek Barbary z Kamieniec\u00adkich Mniszchowej (zm. oko\u0142o 1569 roku), dzie\u0142o lwowskiego artysty Jakuba Trwa\u0142ego. Barbara by\u0142a babk\u0105 Maryny Mniszch\u00f3wnej, carycy Rosji, \u017cony Dymitra Samozwa\u0144ca. W o\u0142tarzu g\u0142\u00f3wnym wt\u00f3rnie umieszczono s\u0142yn\u0105cy \u0142askami obraz Matki Boskiej z Dzieci\u0105tkiem zwany Matk\u0105 Bosk\u0105 Murkow\u0105, datowany na koniec XVI \u2013 pocz\u0105tek XVII wieku.<\/p>\n

\"\"

Bazylika kolegiacka Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej w Kro\u015bnie. P\u00f3\u017anomanierystyczny o\u0142tarz g\u0142\u00f3wny wykonany zosta\u0142 w latach 30. XVII wieku fot. RudeiCzarne Travel Blog<\/p><\/div>\n

\u015awi\u0105tynia Kapucyn\u00f3w, kolegium Jezuit\u00f3w i pomnik wynalazcy
\n<\/strong>W centrum Krosna jest jeszcze trzecia \u015bwi\u0105tynia \u2013 oo. kapucyn\u00f3w. Zakonnicy przybyli do Krosna w 1753 roku na zaproszenie wojewody krakow\u00adskiego i hetmana wielkiego koronnego oraz sta\u00adrosty kro\u015bnie\u0144skiego Jana Klemensa Branickiego, jednego z najwi\u0119kszych magnat\u00f3w \u00f3wczesnej Rzeczypospolitej. Z dawnego kolegium Jezuit\u00f3w, gdzie nauki pobiera\u0142 m.in. Kacper Niesiecki, autor Herbarza, pozosta\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 zabudowa\u0144. Warto cho\u0107by na chwil\u0119 zatrzyma\u0107 si\u0119 przy pomniku Ignacego \u0141ukasiewicza, postaci wielce zas\u0142u\u017conej dla kraju i przemys\u0142u naftowego, a szczeg\u00f3lnie dla regionu. Okolice Krosna obfitowa\u0142y w pok\u0142ady ropy naftowej, a odkrycia \u0141ukasiewicza i inwe\u00adstycje zar\u00f3wno \u0141ukasiewicza, jak te\u017c okolicznych ziemian i przedsi\u0119biorc\u00f3w w przemys\u0142 wydo\u00adbywczy i przetw\u00f3rczy znacz\u0105co przyczyni\u0142y si\u0119 do rozwoju okolicy i podniesienia zamo\u017cno\u015bci jego mieszka\u0144c\u00f3w. Realistyczna statua \u2013 dzie\u0142o Jana Raszki \u2013 zosta\u0142a uroczy\u015bcie ods\u0142oni\u0119ta w 1932 roku.<\/p>\n

\"\"

Pomnik Ignacego \u0141ukasiewicza \u2013 za\u0142o\u017cyciel pierwszej na \u015bwiecie kopalni ropy naftowej w B\u00f3brce fot. RudeiCzarne Travel Blog<\/p><\/div>\n

Tekst <\/em>Hanna Wajda-Lawera
\n<\/strong>Starszy kustosz Centrum Dziedzictwa Szk\u0142a. Doktor nauk humanistycznych w zakresie historii, historyk sztuki. Autorka i wsp\u00f3\u0142autorka ponad 150 publikacji krajoznawczych i popularnonaukowych. Kuratorka sztuki i komisarz ponad 100 wystaw muzealnych oraz projekt\u00f3w i dzia\u0142a\u0144 og\u00f3lnokrajowych, a tak\u017ce zagranicznych. Uprawia turystyk\u0119 rowerow\u0105.<\/p>\n

Zdj\u0119cie<\/em> RudeiCzarne Travel Blog<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Krosno, miasto na prawach powiatu, w swej d\u0142ugiej, si\u0119gaj\u0105cej XIV wieku historii, prze\u017cy\u00adwa\u0142o okresy dynamicznego rozwoju, dobrobytu i pokoju. Do\u015bwiadczy\u0142o te\u017c czas\u00f3w trudnych \u2013 upadku, wojen, g\u0142odu i biedy.\u201d Bogactwo i dynamika dziej\u00f3w odcisn\u0119\u0142y tu trwa\u0142e \u015blady, pozostawiaj\u0105c materialne dziedzictwo. Szczeg\u00f3lny klimat zabytkowej star\u00f3wki ulokowa\u00adnej na wzg\u00f3rzu, w wid\u0142ach Wis\u0142oka i Lubat\u00f3wki, pi\u0119kno architektury i uroda dzie\u0142 zdobi\u0105cych wn\u0119\u00adtrza, a Continue Reading<\/a>","protected":false},"author":13,"featured_media":32591,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[92,5],"tags":[],"class_list":["post-32590","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-polecamy","category-a-to-polska-wlasnie","cat-92-id","cat-5-id"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32590","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=32590"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32590\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":32595,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32590\/revisions\/32595"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/32591"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=32590"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=32590"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=32590"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}