{"id":32377,"date":"2025-06-27T16:09:12","date_gmt":"2025-06-27T14:09:12","guid":{"rendered":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=32377"},"modified":"2025-06-27T16:09:12","modified_gmt":"2025-06-27T14:09:12","slug":"poznaj-mazury-opiewane-przez-pisarzy-i-poetow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=32377","title":{"rendered":"Poznaj Mazury opiewane przez pisarzy i poet\u00f3w"},"content":{"rendered":"

Jednych w\u0119dr\u00f3wki po Warmii i Mazurach zainspiruj\u0105 do si\u0119gni\u0119cia do literackich portret\u00f3w tej pi\u0119knej krainy. Innych z kolei przeczytanie utwor\u00f3w opisuj\u0105cych region lub stworzonych przez jego mieszka\u0144c\u00f3w zach\u0119ci do odwiedzenia nieznanych miejsc. Obie te sytuacje doskonale ilustruj\u0105 zwi\u0105zki Warmii i Mazur z literatur\u0105.\u00a0<\/strong><\/p>\n

Burzliwa historia Warmii i Mazur skutkowa\u0142a powstaniem tygla narod\u00f3w, kultur i j\u0119zyk\u00f3w. Dlatego dzisiaj literackie tropy wiod\u0105 do miejsc opisywanych po polsku i po niemiecku, do miejsc, w kt\u00f3rych mieszkali tw\u00f3rcy uwa\u017caj\u0105cy si\u0119 za przedstawicieli jednej z tych tradycji narodowych albo za ludzi miejscowych \u2013 Warmiak\u00f3w czy Mazur\u00f3w
\nNiezale\u017cnie od tego, w jakim j\u0119zyku i w jakiej formie literackiej mieszkaj\u0105cy tu pisarze i poeci opisywali malownicz\u0105 krain\u0119, usian\u0105 b\u0142\u0119kitnymi zwierciad\u0142ami jezior i zielonymi \u0142atami las\u00f3w, wsp\u00f3lnymi motywami ich tw\u00f3rczo\u015bci by\u0142y zachwyt pi\u0119knem przyrody, nostalgia za sielsko\u015bci\u0105 prostego \u017cycia oraz uznanie dla ci\u0119\u017ckiej pracy tutejszych mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>\n

Nad Krutyni\u0105 s\u0142owa p\u0142yn\u0105
\n<\/strong>Pi\u0119kno Mazur przez wieki przyci\u0105ga\u0142o wra\u017cliwe, tw\u00f3rcze dusze i stawa\u0142o si\u0119 dla nich inspiracj\u0105 literack\u0105. W szczeg\u00f3lno\u015bci dotyczy to miejsc po\u0142o\u017conych w pobli\u017cu najpopularniejszego szlaku kajakowego regionu, czyli rzeki Krutyni (oko\u0142o 90 km).
\nDo wsi Zgon nad Jeziorem Mokrym przez 30 lat przyje\u017cd\u017ca\u0142 pisarz Igor Newerly (1903\u20131987), by tu pracowa\u0107. Spod jego pi\u00f3ra wysz\u0142y m.in. powie\u015bci: Ch\u0142opiec z Salskich Step\u00f3w, Archipelag ludzi odzyskanych, Pami\u0105tka z Celulozy, Wzg\u00f3rze B\u0142\u0119kitnego\u00a0Snu, Zosta\u0142o z uczty bog\u00f3w. W\u015br\u00f3d odwiedzaj\u0105cych dom Igora Newerly\u2019ego (obecnie w r\u0119kach prywatnych, na jego \u015bcianie wisi tablica pami\u0105tkowa) byli m.in. John Steinbeck, Melchior Wa\u0144kowicz i Agnieszka Osiecka.
\nWe wsi Kruty\u0144 mieszka\u0142 mazurski dzia\u0142acz spo\u0142eczny i pisarz Karol Ma\u0142\u0142ek (1898\u20131969). Zbiera\u0142 i publikowa\u0142 pie\u015bni ludowe, podania, opisy obrz\u0119d\u00f3w. Napisa\u0142 m.in. Plon, czyli do\u017cynki na Mazurach, Wesele mazurskie, Jest d\u0105b nad Mukrem (z A. Jareckim), Opowie\u015bci znad mazurskiego Gangesu. Dzi\u015b tytu\u0142owy d\u0105b nosi jego imi\u0119, podobnie jak pieszy szlak turystyczny, kt\u00f3ry wiedzie obok niego do Prania. W muzeum przy siedzibie Mazurskiego Parku Krajobrazowego w Krutyni utworzono Izb\u0119 Pami\u0119ci Karola Ma\u0142\u0142ka.
\nDo le\u015bnicz\u00f3wki Pranie nad Jeziorem Nidzkim poeta Konstanty Ildefons Ga\u0142czy\u0144ski (1905\u20131953) przeje\u017cd\u017ca\u0142 w latach 1950\u20131953. Popularno\u015b\u0107 zyska\u0142 jako autor miniatur z cyklu Teatrzyk Zielona G\u0119\u015b. W Praniu powstawa\u0142y m.in. poematy: Niobe, Wit Stwosz i Kronika olszty\u0144ska. Obecnie dzia\u0142a tu Muzeum Konstantego Ildefonsa Ga\u0142czy\u0144skiego. Nowoczesna ekspozycja pozwala pozna\u0107 bli\u017cej \u017cycie i dzie\u0142o poety, a do ciekawych miejsc w okolicy le\u015bnicz\u00f3wki, kt\u00f3re cz\u0119sto odwiedza\u0142 Ga\u0142czy\u0144ski, mo\u017cna dotrze\u0107 dwiema \u015bcie\u017ckami przyrodniczymi.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Pranie \u2013 pomnik Konstantego Ildefonsa Ga\u0142czy\u0144skiego przy po\u015bwi\u0119conym mu muzeum fot. Archiwum UMWWM<\/p><\/div>\n

W sp\u0142ywie kajakowym Krutyni\u0105 w 1934 roku uczestniczy\u0142 wraz z c\u00f3rk\u0105 dziennikarz i pisarz Melchior Wa\u0144kowicz (1892\u20131974). Podczas II wojny \u015bwiatowej korespondent przy II Korpusie Polskim, po emigracji wr\u00f3ci\u0142 do Polski w 1958 roku. Napisa\u0142 m.in. Bitw\u0119 o Monte Cassino, Wrzesie\u0144 \u017cagwi\u0105cy,\u00a0Hubalczyk\u00f3w i Ziele na kraterze. Wra\u017cenia ze sp\u0142ywu i zwiedzania Mazur opisa\u0142 w powie\u015bci reporta\u017cowej Na tropach Sm\u0119tka. Wa\u0144kowiczowi, a tak\u017ce jego kajakowi i ksi\u0105\u017cce, postawiono pomnik w Piszu po obu stronach rzeki Pisy. Statek wycieczkowy kursuj\u0105cy po Pisie i jeziorze Ro\u015b w nawi\u0105zaniu do tytu\u0142u powie\u015bci nazwano Sm\u0119tkiem.<\/p>\n

Mazury znane z literatury
\n<\/strong>W le\u015bnicz\u00f3wce w Piers\u0142awku ko\u0142o Piecek urodzi\u0142 si\u0119 i wychowa\u0142 Ernst Wiechert (1887\u20131950) \u2013 niemiecki pisarz (autor m.in. 13 powie\u015bci), s\u0142awi\u0105cy w swoich utworach pi\u0119kno Mazur. Szczytowym osi\u0105gni\u0119ciem jego prozy jest powie\u015b\u0107 Dzieci Jeromin\u00f3w. Obecnie w le\u015bnicz\u00f3wce znajduje si\u0119 Izba Pami\u0119ci Ernsta Wiecherta, kt\u00f3ra prezentuje jego \u017cycie i tw\u00f3rczo\u015b\u0107.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Piers\u0142awek \u2013 Le\u015bna Izba Pami\u0119ci Ernsta Wiecherta fot. Archiwum UMWWM<\/p><\/div>\n

Ogr\u00f3dek to niewielka wie\u015b pomi\u0119dzy Orzyszem a E\u0142kiem, w kt\u00f3rej mieszka\u0142 Micha\u0142 Kajka (1858\u2013 1940) \u2013 z zawodu cie\u015bla i murarz, a z pasji mazurski dzia\u0142acz i poeta ludowy. Z potrzeby serca pisa\u0142 wiersze od siedemnastego roku \u017cycia. Jego poezja g\u0142osi\u0142a pochwa\u0142\u0119 pi\u0119kna natury, prostego \u017cycia i ci\u0119\u017ckiej pracy. Pojawia\u0142y si\u0119 w niej w\u0105tki religijne, publicystyczne i humorystyczne. Za \u017cycia doczeka\u0142 si\u0119 wydania jednego zbioru wierszy pt. Pie\u015bni mazurskie. Obecnie w domu, kt\u00f3ry sam zbudowa\u0142 i w kt\u00f3rym \u017cy\u0142 ponad p\u00f3\u0142 wieku, jest Muzeum Micha\u0142a Kajki.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Ogr\u00f3dek \u2013 Muzeum Micha\u0142a Kajki fot. Archiwum UMWWM<\/p><\/div>\n

W E\u0142ku urodzi\u0142 si\u0119 i wychowa\u0142 Siegfried Lenz (1926\u20132014) \u2013 dziennikarz i pisarz, zaliczany do\u00a0czw\u00f3rki klasyk\u00f3w prozy zachodnioniemieckiej. Autor powie\u015bci i opowiada\u0144, z kt\u00f3rych cz\u0119\u015b\u0107 po\u015bwi\u0119ci\u0142 Mazurom (m.in. Muzeum ziemi ojczystej). Z jego kilkunastu powie\u015bci najwi\u0119kszy rozg\u0142os przynios\u0142a mu Lekcja niemieckiego. W mie\u015bcie mo\u017cna odwiedza\u0107 miejsce, gdzie sta\u0142 dom rodzinny Lenza.
\nWe wsi Jeg\u0142awki ko\u0142o K\u0119trzyna urodzi\u0142 si\u0119 i sp\u0119dzi\u0142 dzieci\u0144stwo niemiecki pisarz i dziennikarz Arno Surminski (ur. 1934). Opublikowa\u0142 ponad 20 ksi\u0105\u017cek, z kt\u00f3rych wi\u0119kszo\u015b\u0107 dotyczy tematyki mazurskiej. O swej utraconej ojczy\u017anie Surminski pisze z nostalgi\u0105, a o jej obecnych mieszka\u0144cach \u2013 z sympati\u0105. Po polsku opublikowano m.in. Polninken, czyli historia niemieckiej mi\u0142o\u015bci, Wie\u015b w Prusach Wschodnich i Ojczyzna bez ojc\u00f3w.
\nSam K\u0119trzyn to miasto rodzinne Arno Holza (1863\u20131929), niemieckiego poety i dramaturga naturalisty. Jego najbardziej znane dzie\u0142o to cykl wierszy Phantasus. W 1929 roku Holza nominowano do literackiej Nagrody Nobla, jednak poeta zmar\u0142 przed og\u0142oszeniem werdyktu.<\/p>\n

Od Sztynortu do Szczytna
\n<\/strong>Malowniczo po\u0142o\u017cony na p\u00f3\u0142wyspie pomi\u0119dzy jeziorami (\u0141abap, Dargin, Kirsajty i Mamry) Sztynort s\u0142ynie z masywnego pa\u0142acu z prze\u0142omu XVII i XIX wieku, nale\u017c\u0105cego do rodu Lehndorff\u00f3w, w kt\u00f3rym ch\u0119tnie go\u015bci\u0142... Ignacy Krasicki. W latach 30. i 40. XX wieku bywa\u0142a tu u swoich kuzyn\u00f3w hrabina Marion von D\u00f6nhoff (1909\u20132002), w\u0142a\u015bcicielka maj\u0105tku w Kwitajnach ko\u0142o Pas\u0142\u0119ka (Oberland), p\u00f3\u017aniejsza autorka ponad 20 ksi\u0105\u017cek, dzia\u0142aj\u0105ca na rzecz pojednania pomi\u0119dzy Niemcami a Polakami. We wrze\u015bniu 1941 roku D\u00f6nhoff wraz z Sissi von Lehndorff przez pi\u0119\u0107 dni w\u0119drowa\u0142a konno z Olsztyna przez Miko\u0142ajki do Sztynortu. Obecnie \u015bladem tej w\u0119dr\u00f3wki wiedzie szlak konny.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Szczytno \u2013 ruiny zamku krzy\u017cackiego i ratusz z Muzeum Mazurskim fot. Archiwum UMWWM<\/p><\/div>\n

W styczniu 1945 roku hrabina rozpocz\u0119\u0142a konn\u0105 ucieczk\u0119 przed nadci\u0105gaj\u0105cym frontem, kt\u00f3ra trwa\u0142a siedem tygodni. Opisa\u0142a j\u0105 p\u00f3\u017aniej w ksi\u0105\u017cce Nazwy, kt\u00f3rych nikt ju\u017c nie wymienia. Inne jej ksi\u0105\u017cki to m.in. Dzieci\u0144stwo w Prusach Wschodnich, \u017bycie pod pr\u0105d. Salon Marion von D\u00f6nhoff z ekspozycj\u0105 historyczn\u0105 urz\u0105dzono w XIX-wiecznym Dworze \u0141owczego, kt\u00f3ry z kompleksu pa\u0142acowego w Sztynorcie przeniesiono do Ga\u0142kowa w Puszczy Piskiej.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Ga\u0142kowo \u2013 Dw\u00f3r \u0141owczego z salonem Marion von D\u00f6nhoff, przeniesiony ze Sztynortu fot. Archiwum UMiG Ruciane-Nida<\/p><\/div>\n

Swoje zwi\u0105zki z literatur\u0105 ma r\u00f3wnie\u017c Szczytno. To w tutejszym zamku Henryk Sienkiewicz w powie\u015bci Krzy\u017cacy kaza\u0142 Jurandowi ze Spychowa szuka\u0107 c\u00f3rki Danusi. Tutaj te\u017c Jurand mia\u0142 zosta\u0107 okaleczony. Dzi\u015b odrestaurowane ruiny szczycie\u0144skiego zamku krzy\u017cackiego mo\u017cna zwiedza\u0107 (jest tu ekspozycja muzealna, a po s\u0105siedzku dzia\u0142a Muzeum Mazurskie w ratuszu). Z Krzy\u017cakami wi\u0105\u017ce si\u0119 te\u017c obecna nazwa wsi Spychowo (na szlaku Krutyni), po\u0142o\u017conej mi\u0119dzy Szczytnem a Rucianem-Nid\u0105. Nadano j\u0105 w 1960 roku wsi Pupy \u2013 na cze\u015b\u0107 powie\u015bciowego Juranda.<\/p>\n

Tekst<\/em> Rafa\u0142 \u015aliwiak\u00a0<\/strong>
\nPracownik Departamentu Turystyki i Sportu Urz\u0119du Marsza\u0142kowskiego Wojew\u00f3dztwa Warmi\u0144sko-Mazurskiego. Mi\u0142o\u015bnik turystyki kajakowej i rowerowej<\/p>\n

W numerze 1(17) \u201eTurysty\u201d zamie\u015bcili\u015bmy artyku\u0142 Rafa\u0142a \u015aliwiaka \u201ePo Warmii i Mazurach literackim tropem\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Jednych w\u0119dr\u00f3wki po Warmii i Mazurach zainspiruj\u0105 do si\u0119gni\u0119cia do literackich portret\u00f3w tej pi\u0119knej krainy. Innych z kolei przeczytanie utwor\u00f3w opisuj\u0105cych region lub stworzonych przez jego mieszka\u0144c\u00f3w zach\u0119ci do odwiedzenia nieznanych miejsc. Obie te sytuacje doskonale ilustruj\u0105 zwi\u0105zki Warmii i Mazur z literatur\u0105.\u00a0 Burzliwa historia Warmii i Mazur skutkowa\u0142a powstaniem tygla narod\u00f3w, kultur i j\u0119zyk\u00f3w. Dlatego dzisiaj literackie tropy wiod\u0105 Continue Reading<\/a>","protected":false},"author":13,"featured_media":32379,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[84,11],"tags":[],"class_list":["post-32377","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-poznajemy-szlaki","category-turysta-poleca","cat-84-id","cat-11-id"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32377","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=32377"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32377\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":32393,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32377\/revisions\/32393"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/32379"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=32377"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=32377"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=32377"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}