{"id":32067,"date":"2025-03-20T14:33:30","date_gmt":"2025-03-20T12:33:30","guid":{"rendered":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=32067"},"modified":"2025-03-20T14:33:30","modified_gmt":"2025-03-20T12:33:30","slug":"elfrida-wyjatkowy-dom-podcieniowy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=32067","title":{"rendered":"Elfrida \u2013 wyj\u0105tkowy dom podcieniowy"},"content":{"rendered":"

Jednym z najbardziej charakterystycznych element\u00f3w dziedzictwa kulturowego okolic Elbl\u0105ga s\u0105 domy podcieniowe. Kojarzone g\u0142\u00f3wnie z \u017bu\u0142awami Wi\u015blanymi, pojawiaj\u0105 si\u0119 tak\u017ce po s\u0105siedzku na Wysoczy\u017anie Elbl\u0105skiej. Zach\u0119caj\u0105c Czytelnik\u00f3w \u201eTurysty\u201d do samodzielnych poszukiwa\u0144 tych zabytk\u00f3w, zapraszam do Kamionka Wielkiego. <\/strong><\/p>\n

W tej niepozornej miejscowo\u015bci mi\u0119dzy Elbl\u0105giem a Suchaczem znajduje si\u0119 wyj\u0105tkowy dom podcie\u00adniowy, a w\u0142a\u015bciwie jego pozosta\u0142o\u015bci. Po blisko 20 latach opuszczenia i pozostawienia samemu sobie dom w 2016 roku uleg\u0142 powa\u017cnej katastrofie budowlanej \u2013 zawali\u0142 si\u0119 dach oraz stropy nad historyczn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 mieszkaln\u0105. Mimo katastrofalnego stanu budynek zyska\u0142 w\u00f3wczas now\u0105 w\u0142a\u00ad\u015bcicielk\u0119, pani\u0105 Maj\u0119 Pietrasik, kt\u00f3ra od tamtej pory podejmuje wysi\u0142ki, aby go uratowa\u0107 i odbudowa\u0107. Stare drewniane domy i ich tajemnice by\u0142y jej bliskie od dzieci\u0144stwa. Ten za\u015b jest wyj\u0105tkowy \u2013 zar\u00f3wno pod wzgl\u0119dem architektonicznym, jak i historycznym \u2013 pami\u0119ta bowiem krajobraz Wysoczyzny Elbl\u0105skiej i jej mieszka\u0144c\u00f3w jeszcze z XVIII wieku.<\/p>\n

Dom w Kamionku Wielkim to najstarszy datowany barokowy dom podcieniowy na Wysoczy\u017anie Elbl\u0105skiej. Rok 1772 \u2013 data budowy domu \u2013 zachowa\u0142 si\u0119 w inskrypcji wyrze\u017abionej w nadpro\u017cu drzwi wej\u015bciowych. Dom stanowi interesuj\u0105cy przyk\u0142ad tzw. langhofu, gdzie cz\u0119\u015b\u0107 mieszkalna przylega bezpo\u015brednio do cz\u0119\u015bci gospodarczej domu, przeznaczonej dla zwierz\u0105t. Wyposa\u017cenie tego rodzaju domu w podcie\u0144, musia\u0142o \u015bwiadczy\u0107 o znacznym statusie jego w\u0142a\u015bcicieli.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Dzie\u0144 Po\u0142awiaczy Jab\u0142ek to jedno z wydarze\u0144 integruj\u0105cych mieszka\u0144c\u00f3w Kamionka Wielkiego i okolic.
Na zdj\u0119ciu wyst\u0119p zespo\u0142u \u201eSasanki\u201d z pobliskiego Suchacza fot. Tomasz Wyrwas<\/p><\/div>\n

Ceramika i cegielnie
\n<\/strong>Ten niezwyk\u0142y \u015bwiadek historii przypomina o dawnych mieszka\u0144cach, kt\u00f3rzy byli blisko zwi\u0105zani z rozwijaj\u0105c\u0105 si\u0119 na tych terenach ceramik\u0105 i cegielniami. Tereny nad Zalewem Wi\u015blanym obfituj\u0105 w z\u0142o\u017ca gliny, co sprawia, \u017ce \u017cycie mieszka\u0144c\u00f3w \u2013 zar\u00f3wno w czasach Rzeczypospolitej przedrozbiorowej, pod zaborami, jak i po II wojnie \u015bwiatowej \u2013 zawsze by\u0142o zwi\u0105zane z gospodark\u0105 opart\u0105 na obr\u00f3bce gliny. W ka\u017cdej miejscowo\u015bci po tej stronie Zalewu Wi\u015blanego dzia\u0142a\u0142a przynajmniej jedna cegielnia (w Kamionku a\u017c trzy!). Dzia\u0142a\u0142o tu r\u00f3wnie\u017c wiele zak\u0142ad\u00f3w garncarskich, a w p\u00f3\u017aniejszym czasie manufaktur, spo\u015br\u00f3d kt\u00f3rych najs\u0142ynniejszy by\u0142 zak\u0142ad Cesarskiej Majoliki w pobliskich Kadynach. Najstarsza cegielnia w regionie, zwana Star\u0105 Szop\u0105 (Alteschuppen), funkcjonowa\u0142a w\u0142a\u015bnie w Kamionku Wielkim. Historia domu jest \u015bci\u015ble zwi\u0105zana z t\u0105 cegielni\u0105 oraz p\u00f3\u017aniej wybudowan\u0105 cegielni\u0105 Hopehill.<\/p>\n

\"\"<\/a>

W pomieszczeniu gospodarczym przylegaj\u0105cym
do podcienia powsta\u0142a pracownia ceramiczna fot. Kamil Zimnicki<\/p><\/div>\n

Alteschuppen zosta\u0142a za\u0142o\u017cona przez Rad\u0119 Miasta Elbl\u0105ga przed 1500 rokiem i s\u0142u\u017cy\u0142a celom rozwijaj\u0105cego si\u0119 miasta. Ch\u0142opi z Kamionka Wielkiego i okolicznych wsi byli zobowi\u0105zani do wydobywania gliny oraz jej transportu do cegielni, a tak\u017ce do \u015bcinki drzew w celu pozyskania drewna potrzebnego do wypa\u0142u cegie\u0142 w piecach. Cegielnia nale\u017ca\u0142a do Elbl\u0105ga do 1808 roku, kiedy miasto postanowi\u0142o j\u0105 wydzier\u017cawi\u0107. Decyzja ta poprawi\u0142a \u017cycie mieszka\u0144c\u00f3w wsi, kt\u00f3rzy nie musieli ju\u017c wykonywa\u0107 prac na rzecz miasta.
\nDom podcieniowy w Kamionku by\u0142 w\u0142asno\u015bci\u0105 pierwszego dzier\u017cawcy cegielni \u2013 Gottfrieda Sch\u00f6nsee, a nast\u0119pnie Jakuba Dahmsa (Damma), kt\u00f3ry w 1826 roku ostatecznie kupi\u0142 cegielni\u0119 od miasta. Po rodzinach Sch\u00f6nsee i Damm dom przeszed\u0142 na w\u0142asno\u015b\u0107 rodziny L\u00fchlow, kt\u00f3ra prowadzi\u0142a drug\u0105 z cegielni za\u0142o\u017conych w Kamionku, znan\u0105 jako Hopehill. Lokalnie wypalana ceg\u0142a zosta\u0142a oczywi\u015bcie wykorzystana przy budowie domu podcie\u00adniowego w Kamionku. Mo\u017cna j\u0105 wci\u0105\u017c podziwia\u0107 misternie przyci\u0119t\u0105 i ozdobnie u\u0142o\u017con\u0105 w zachowanym podcieniu, a tak\u017ce w cz\u0119\u015bci gospodarczej.<\/p>\n

\u017bmudna, kosztowna odbudowa
\n<\/strong>Obecna w\u0142a\u015bcicielka zamierza odbudowa\u0107 dom w jego historycznym kszta\u0142cie. Po katastrofie budowlanej elementy konstrukcji zosta\u0142y zdemontowane i zabezpieczone z my\u015bl\u0105 o ich ponownym wykorzystaniu. Nieistniej\u0105ca cze\u015b\u0107 mieszkalna zyska\u0142a ju\u017c nowe fundamenty. Wyremontowano tak\u017ce cz\u0119\u015b\u0107 gospodarcz\u0105. Obecnie planowane prace dotycz\u0105 podcienia. Aby naprawi\u0107 jego drewnian\u0105 kon\u00adstrukcj\u0119, konieczne b\u0119dzie czasowe wymontowanie cegie\u0142, podniesienie budynku i uzupe\u0142nienie brakuj\u0105cych fundament\u00f3w.
\nS\u0105 to zadania wymagaj\u0105ce zar\u00f3wno ogromnych nak\u0142ad\u00f3w finansowych, jak i determinacji. Wiele os\u00f3b nie zdaje sobie sprawy, ile ju\u017c zrobiono i jak trudne oraz kosztowne jest doko\u0144czenie odbudowy. Mimo wielu trudno\u015bci w\u0142a\u015bcicielka podejmuje wszystkie mo\u017cliwe dzia\u0142ania, wierz\u0105c, \u017ce warto ocali\u0107 ten wyj\u0105tkowy dom.<\/p>\n

Haus Elfriede
\n<\/strong>Dom\u00f3w podcieniowych, b\u0119d\u0105cych niegdy\u015b dum\u0105 tego regionu, jest z roku na rok coraz mniej. Dzi\u0119ki unikatowemu po\u0142o\u017ceniu ten dom mo\u017cna uzna\u0107 za symbol dziedzictwa historycznego Elbl\u0105ga i regionu Wysoczyzny Elbl\u0105skiej. Jego otoczenie zawiera w sobie to, co w tym regionie najpi\u0119kniejsze. Zagroda le\u017cy na terenie Parku Krajobrazowego Wysoczyzny Elbl\u0105skiej, idealnie wpisuj\u0105c si\u0119 w krajobraz. Przydomowy sad, w kt\u00f3rym rosn\u0105 stare odmiany drzew owocowych, graniczy z malowniczym jarem. Teren wok\u00f3\u0142 zagrody jest cz\u0119sto odwiedzany przez le\u015bne zwierz\u0119ta. Ze wzg\u00f3rza, na kt\u00f3rym stoi dom, rozci\u0105ga si\u0119 widok na Zalew Wi\u015blany, okoliczne wzg\u00f3rza i lasy tzw. Szwajcarii Pr\u00f3chnickiej \u2013 tereny, gdzie ju\u017c w XIX wieku wytyczono ch\u0119tnie odwiedzane trasy turystyczne. Dom stoi \u201eu wr\u00f3t\u201d dawnych szlak\u00f3w Szwajcarii Pr\u00f3chnickiej, dlatego prawdopodobnie w tamtym okresie cz\u0119\u015bciowo wynajmowano go turystom. \u015awiadczy o tym nazwa \u201eHaus Elfriede\u201d wymalowana gotykiem na podcieniu.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Dom prawdopodobnie by\u0142 wynajmowany turystom, o czym \u015bwiadczy wymalowana gotykiem na podcieniu jego nazwa \u201eHaus Elfriede\u201d fot. Joanna Reszkowska<\/p><\/div>\n

Duch domu
\n<\/strong>Duchem tego miejsca s\u0105 ceramika, glina i zapach dojrzewaj\u0105cych jab\u0142ek. W historycznej cz\u0119\u015bci gospodarczej domu powsta\u0142a pracownia ceramiczna, kt\u00f3ra obecnie jest r\u00f3wnie\u017c siedzib\u0105 Stowa\u00adrzyszenia Zachowania Krajobrazu Kulturowego \u201eElfrida\u201d. W przysz\u0142o\u015bci planuje si\u0119 utworzenie niewielkiego muzeum tego regionu. Warto r\u00f3wnie\u017c zobaczy\u0107 otoczenie domu, gdzie znajduje si\u0119 sad z kilkunastoma historycznymi, dzi\u015b rzadko spotykanymi odmianami jab\u0142ek.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Grafsztynek Inflancki i Malin\u00f3wka Oberlandzka to jedne z odmian jab\u0142ek, kt\u00f3rych mo\u017cemy skosztowa\u0107 w zabytkowym sadzie za \u201eElfrid\u0105\u201d fot. Tomasz Wyrwas<\/p><\/div>\n

W odbudowie domu w\u0142a\u015bcicielk\u0119 wspiera rodzina i przyjaciele. To dzi\u0119ki nim mia\u0142a okazj\u0119 spotka\u0107 si\u0119 z pochodz\u0105cym z mennonickiej rodziny Lemke, ostatnim przedwojennym mieszka\u0144cem domu w Kamionku. W jego wspomnieniach z dzieci\u0144stwa przydomowy sad, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rego toczy\u0142o si\u0119 \u017cycie gospodarstwa specjalizuj\u0105cego si\u0119 w uprawie jab\u0142ek, jawi si\u0119 jako miejsce magiczne. Takim pozosta\u0142 do dzi\u015b.<\/p>\n

Dom, cho\u0107 wci\u0105\u017c niedoko\u0144czony, znajduje coraz wi\u0119cej przychylnych mu os\u00f3b wspieraj\u0105cych prace na rzecz jego ratowania. W podejmowan\u0105 odbudow\u0119 anga\u017cuje si\u0119 tak\u017ce lokalna spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u2013 mieszka\u0144cy Kamionka Wielkiego i pobliskich miejscowo\u015bci ch\u0119tnie uczestnicz\u0105 w wydarzeniach organizowanych na terenie zagrody oraz akcjach zbi\u00f3rkowych na remont. Jedn\u0105 z lubianych tradycji sta\u0142 si\u0119 odbywaj\u0105cy si\u0119 na pocz\u0105tku pa\u017adziernika Dzie\u0144 Po\u0142awiaczy Jab\u0142ek. To wyj\u0105tkowa okazja, by zwiedzi\u0107 siedlisko, skosztowa\u0107 przedwojennych odmian jab\u0142ek, odby\u0107 podr\u00f3\u017c w czasie i poczu\u0107 ducha tego miejsca.<\/p>\n

Tekst<\/em> Kamil Zimnicki
\n<\/strong>Regionalista, popularyzator walor\u00f3w Elbl\u0105ga i okolic, wiceprezes Elbl\u0105skiego Towarzystwa Kulturalnego, dzia\u0142acz PTTK Oddzia\u0142 Ziemi Elbl\u0105skiej. Zawodowo zwi\u0105zany z Parkiem Krajobrazowym Wysoczyzny Elbl\u0105skiej, gdzie zajmuje si\u0119 promocj\u0105, turystyk\u0105 i ochron\u0105 walor\u00f3w kulturowych.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Jednym z najbardziej charakterystycznych element\u00f3w dziedzictwa kulturowego okolic Elbl\u0105ga s\u0105 domy podcieniowe. Kojarzone g\u0142\u00f3wnie z \u017bu\u0142awami Wi\u015blanymi, pojawiaj\u0105 si\u0119 tak\u017ce po s\u0105siedzku na Wysoczy\u017anie Elbl\u0105skiej. Zach\u0119caj\u0105c Czytelnik\u00f3w \u201eTurysty\u201d do samodzielnych poszukiwa\u0144 tych zabytk\u00f3w, zapraszam do Kamionka Wielkiego. W tej niepozornej miejscowo\u015bci mi\u0119dzy Elbl\u0105giem a Suchaczem znajduje si\u0119 wyj\u0105tkowy dom podcie\u00adniowy, a w\u0142a\u015bciwie jego pozosta\u0142o\u015bci. Po blisko 20 latach opuszczenia i Continue Reading<\/a>","protected":false},"author":13,"featured_media":32069,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[84,11],"tags":[],"class_list":["post-32067","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-poznajemy-szlaki","category-turysta-poleca","cat-84-id","cat-11-id"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32067","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=32067"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32067\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":32085,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32067\/revisions\/32085"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/32069"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=32067"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=32067"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=32067"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}