{"id":31921,"date":"2025-02-19T12:37:14","date_gmt":"2025-02-19T10:37:14","guid":{"rendered":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=31921"},"modified":"2025-02-19T12:37:14","modified_gmt":"2025-02-19T10:37:14","slug":"ile-w-lodzi-mamy-rzek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=31921","title":{"rendered":"Ile w \u0141odzi mamy rzek?"},"content":{"rendered":"

Wiadomo, \u017ce <\/strong>nazwa \u0141\u00f3d\u017a pojawi\u0142a si\u0119 w dokumentach ju\u017c w 1332 roku. Wie\u015b uzyska\u0142a prawa miejskie w 1423 roku z r\u0105k kr\u00f3la W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y, przez cztery wieki jednak by\u0142o male\u0144kim rolniczym miasteczkiem. Wbrew przekonaniu wielu mieszka\u0144c\u00f3w, nazwa miasta nie pochodzi od rzeki \u0141\u00f3dki \u2013 ta pojawi\u0142a si\u0119 dopiero w XIX wieku. Wcze\u015bniej nazywano j\u0105 Ostrog\u0105, Strug\u0105, Star\u0105 Rzek\u0105 lub po prostu rzek\u0105. Zatem nie miejscowo\u015b\u0107 wzi\u0119\u0142a nazw\u0119 od rzeki, ale rzeka od miejscowo\u015bci!<\/strong><\/p>\n

Na pytanie, ile mamy w \u0141odzi rzek, \u0142odzianie najcz\u0119\u015bciej reaguj\u0105 zdziwieniem: \u201eW \u0141odzi s\u0105 rzeki?\u201d. Czasem pada odpowied\u017a: \u201e\u0141\u00f3dka i Jasie\u0144,\u201d a czasem: \u201ekilka rzek\u201d. Tymczasem przez obszar miasta przep\u0142ywa 18 rzek \u2013 mniejszych i wi\u0119kszych \u2013 o \u0142\u0105cznej d\u0142ugo\u015bci oko\u0142o 126 km, a tak\u017ce kilkana\u015bcie nienazwanych ciek\u00f3w wodnych o d\u0142ugo\u015bci oko\u0142o 26 km.<\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142czesna \u0141\u00f3d\u017a jest hydrologicznie miastem wyj\u0105tkowym, poniewa\u017c przez \u017cadne inne du\u017ce miasto w Polsce nie przebiega dzia\u0142 wodny I rz\u0119du mi\u0119dzy dorzeczami Wis\u0142y i Odry. Granica tego dzia\u0142u biegnie od wschodu, od ul. Mileszki, przez tereny Ba\u0142ut i Teofilowa, a\u017c do ul. R\u0105bie\u0144skiej na zachodzie miasta. Rzeki po\u0142o\u017cone na p\u00f3\u0142noc od tej granicy, na niewielkiej cz\u0119\u015bci \u0141odzi, wraz z Bzur\u0105 p\u0142yn\u0105 do Wis\u0142y. Natomiast rzeki przep\u0142ywaj\u0105ce przez pozosta\u0142e, du\u017ce obszary miasta pod\u0105\u017caj\u0105 og\u00f3lnie w kierunku po\u0142udniowo-zachodnim, do Neru, a nast\u0119pnie do Warty i z ni\u0105 do Odry. Zanim kt\u00f3rakolwiek z tych rzek \u2013 Bzura, Ner czy Pilica \u2013 spot\u0119\u017cnieje dzi\u0119ki dop\u0142ywom, stanie si\u0119 \u201eprawdziw\u0105\u201d rzek\u0105 wiele kilometr\u00f3w za miastem.<\/p>\n

S\u0105 miasta budowane na wzg\u00f3rzach, cz\u0119sto kilku, natomiast w \u0141odzi zabudowa przebiega zgodnie z ukszta\u0142towaniem terenu \u2013 od p\u00f3\u0142nocno-wschodnich teren\u00f3w Stok\u00f3w (276,6 m n.p.m.) do po\u0142udniowo-zachodnich ulic w dolinie Neru (170 m n.p.m.). R\u00f3\u017cnica wyniesie\u0144 wynosi zatem oko\u0142o 107 m na odleg\u0142o\u015bci oko\u0142o 13 km, co t\u0142umaczy\u0142o przyczyn\u0119 wartko\u015bci \u0142\u00f3dzkich rzek i strumieni w przesz\u0142o\u015bci.<\/p>\n

Miasto ros\u0142o dzi\u0119ki osadom przemys\u0142owym Nowe Miasto i \u0141\u00f3dka powstaj\u0105cym na linii p\u00f3\u0142noc-po\u0142udnie po obu stronach traktu piotrkowskiego, kt\u00f3ry ju\u017c przed 200 laty zosta\u0142 nazwany ulic\u0105 Piotrkowsk\u0105. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie \u0141\u00f3d\u017a rozci\u0105ga si\u0119 pomi\u0119dzy skrajem Lasu \u0141agiewnickiego na p\u00f3\u0142nocy i Rud\u0105 na po\u0142udniu (19,3 km) oraz Olechowem na wschodzie i Kochan\u00f3wk\u0105 na zachodzie (18,6 km). Geometryczny \u015brodek miasta znajduje si\u0119 przy ul. Prz\u0119dzalnianej w pobli\u017cu
\nul. J. Tuwima.<\/p>\n

Ciemne strony industrializacji
\n<\/strong>Du\u017co uwagi \u0142\u00f3dzkim rzekom po\u015bwi\u0119ci\u0142 Stanis\u0142aw Staszic w swoim raporcie z 1825 roku, gdy lustrowa\u0142 te tereny, dostarczaj\u0105c argument\u00f3w za ulokowaniem w \u0141odzi wodoch\u0142onnego przemys\u0142u w\u0142\u00f3kienniczego wed\u0142ug plan\u00f3w Rajmunda Rembieli\u0144skiego z roku 1821.<\/p>\n

\u0141\u00f3d\u017a \u2013 ma\u0142e drewniane miasteczko rz\u0105dowe, od dw\u00f3ch lat na fabryki rozmaite przeznaczone. Po\u0142o\u017cenie miasta tego jest szczeg\u00f3lniejsze z wielu wzgl\u0119d\u00f3w: znajduje si\u0119 z<\/em> ca\u0142\u0105 swoj\u0105 rozleg\u0142\u0105 okolic\u0105 pod obszernym i wynios\u0142ym wzg\u00f3rzem, z kt\u00f3rego niezliczone trzyszcz\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142a. Tych bieg w\u00f3d \u0142atwo tak kierowany by\u0107 mo\u017ce i\u017c prawie przy ka\u017cdym fabrykanta mieszkaniu przebiega\u0107 mog\u0105 dla jego u\u017cytku strumienie. Jest to z natury przysposobione miejsce nie tylko dla fabryk sukiennych, ale szczeg\u00f3lniej dla wszelkiego gatunku r\u0119kodzielni bawe\u0142nianych i lnianych. <\/em>Ten opis Staszica jest cytowany niemal w ka\u017cdym opracowaniu o \u0141odzi i \u0142\u00f3dzkich rzekach.<\/p>\n

Rajmund Rembieli\u0144ski, tw\u00f3rca \u0141odzi przemys\u0142owej, docenia\u0142 rol\u0119 rzek i strumieni jako \u017ar\u00f3d\u0142a czystej wody dla przemys\u0142u w\u0142\u00f3kienniczego, a tak\u017ce jako nap\u0119du dla warsztat\u00f3w, gdy tych by\u0142o jeszcze niewiele. Zna\u0142 to dobrze, poniewa\u017c w swoim maj\u0105tku na Lubelszczy\u017anie prowadzi\u0142 manufaktur\u0119 w\u0142\u00f3kiennicz\u0105. Nie przewidzia\u0142 jednak, \u017ce \u0141\u00f3d\u017a rozro\u015bnie si\u0119 ponad jego plany i \u017ce wkr\u00f3tce do nap\u0119du maszyn potrzebne b\u0119d\u0105 znacznie wi\u0119ksze moce, jakie mog\u0105 zapewni\u0107 maszyny parowe (pierwsz\u0105 zainstalowano w 1839 roku w Bia\u0142ej Fabryce Ludwika Geyera).<\/p>\n

Zaopatrzenie w wod\u0119 z rzek, a p\u00f3\u017aniej ze studni, udawa\u0142o si\u0119 zaspokaja\u0107, natomiast problemem by\u0142o odprowadzanie coraz wi\u0119kszych ilo\u015bci \u015bciek\u00f3w i wszelkich nieczysto\u015bci, kt\u00f3re trafia\u0142y r\u00f3wnie\u017c do rzek. W rezultacie \u0141\u00f3d\u017a zyska\u0142a reputacj\u0119 jednego z najbardziej zanieczyszczonych miast w Polsce i poza jej granicami. Na pocz\u0105tku XX wieku by\u0142a jedynym miastem licz\u0105cym ponad p\u00f3\u0142 miliona mieszka\u0144c\u00f3w, kt\u00f3re nie posiada\u0142o kanalizacji. Ulicami i rynsztokami p\u0142yn\u0119\u0142y cuchn\u0105ce \u015bcieki, a wok\u00f3\u0142 roznosi\u0142 si\u0119 obrzydliwy fetor. Szerzy\u0142y si\u0119 choroby \u2013 szczeg\u00f3lnie dokuczliwy by\u0142 dur brzuszny, kt\u00f3rego pa\u0142eczki przedostawa\u0142y si\u0119 z do\u0142\u00f3w kloacznych do studni. Po ulewnych deszczach trzeba by\u0142o godzinami brodzi\u0107 w wodzie po kostki.<\/p>\n

Miejsk\u0105 kanalizacj\u0119 miasto zacz\u0119\u0142o budowa\u0107 w 1925 roku, opieraj\u0105c si\u0119 na planach angielskiego in\u017cyniera Williama Lindleya jr. z 1909 roku. Obejmowa\u0142y one \u00f3wczesne granice \u0141odzi, m.in. tereny do tor\u00f3w kolei obwodowej. Znane s\u0105 r\u00f3wnie\u017c wydrukowane w\u00f3wczas plany miasta z nazwami ulic zapisanymi cyrylic\u0105.<\/p>\n

Pod powierzchni\u0105 ulic
\n<\/strong>Miasto \u0141\u00f3d\u017a le\u017cy, a w\u0142a\u015bciwie rozk\u0142ada si\u0119 nad rzek\u0105 \u0141\u00f3dk\u0105. Podaj\u0119 ten szczeg\u00f3\u0142 z pewnym zastrze\u017ceniem, poniewa\u017c rzeki tej nikt nie widzia\u0142 i nikt nie m\u00f3g\u0142 mi o niej da\u0107 autorytatywnej wiadomo\u015bci<\/em> \u2013 pisa\u0142 w 1931 roku znany w\u00f3wczas publicysta Zygmunt Nowakowski w ksi\u0105\u017cce Geografia serdeczna<\/em>. Istotnie, od 100 lat \u0141\u00f3dka p\u0142ynie w zakrytym kanale, a ponad p\u00f3\u0142 wieku temu rozebrano ostatnie domy przy ulicy Nad \u0141\u00f3dk\u0105, zatem i sama ulica znikn\u0119\u0142a z plan\u00f3w \u0141odzi (cho\u0107 jeszcze w 1975 roku figurowa\u0142a na planie miasta Polskiego Przedsi\u0119biorstwa Wydawnictw Kartograficznych). Kilkana\u015bcie lat temu w Parku Staromiejskim zbudowano szklane \u201eokienko\u201d, przez kt\u00f3re mo\u017cna spojrze\u0107 w g\u0142\u0105b na koryto rzeki \u0141\u00f3dki.<\/p>\n

Niemal 20 lat temu uczestnicy Europejskich Dni Dziedzictwa mieli wyj\u0105tkow\u0105 okazj\u0119 spojrze\u0107 na koryto rzeki \u0141\u00f3dki, schodz\u0105c nieu\u017cywanym zwykle doj\u015bciem od strony zabudowa\u0144 fabrycznych. Zej\u015bcie zorganizowano spontanicznie, dlatego cho\u0107 zobaczyli niewiele, mieli \u015bwiadomo\u015b\u0107 uczestniczenia w czym\u015b wyj\u0105tkowym.<\/p>\n

Skutki gwa\u0142townego rozwoju przemys\u0142u
\n<\/strong>Pierwsi mieszka\u0144cy \u0141odzi czerpali wod\u0119 niemal \u017ar\u00f3dlanej czysto\u015bci bezpo\u015brednio z rzek na potrzeby gospodarcze. Powstanie i rozw\u00f3j manufaktur w\u0142\u00f3kienniczych \u2013 od czas\u00f3w Rembieli\u0144skiego \u2013 spowodowa\u0142y wykorzystywanie w\u00f3d rzecznych jako surowca w produkcji oraz \u017ar\u00f3d\u0142a energii nap\u0119dzaj\u0105cej maszyny. Lawinowy przyrost ludno\u015bci, a p\u00f3\u017aniej powstanie przemys\u0142u fabrycznego w \u0141odzi, zwi\u0119kszy\u0142y zapotrzebowanie na wod\u0119 w proporcjach wymykaj\u0105cych si\u0119 rachunkom. Wod\u0119 zacz\u0119to czerpa\u0107 z tysi\u0119cy studni, a dopiero po wielu latach z wodoci\u0105gu miejskiego. Do czasu budowy kanalizacji miejskiej rzeki przej\u0119\u0142y funkcj\u0119 odwrotn\u0105 do tej, kt\u00f3r\u0105 wymarzy\u0142 sobie Rembieli\u0144ski.<\/p>\n

W g\u0119sto zabudowanych rejonach miasta rzeki, uj\u0119te w kryte kana\u0142y, znikn\u0119\u0142y pod powierzchni\u0105 ulic. Sta\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wnym odbiorc\u0105 \u015bciek\u00f3w miejskich i przemys\u0142owych, co doprowadzi\u0142o do ich niemal ca\u0142kowitej degradacji biologicznej. \u0141\u00f3dzkie rzeki przez lata by\u0142y wykorzystywane do odprowadzania \u015bciek\u00f3w, a w \u015bwiadomo\u015bci \u0142odzian cz\u0119sto funkcjonuj\u0105 (je\u015bli w og\u00f3le) jako cieki p\u0142yn\u0105ce w murowanych korytach. Jednak przez lata sytuacja zmieni\u0142a si\u0119 znacznie. \u017badna z tych rzek nadal nie odgrywa wi\u0119kszej roli w \u015bwiadomo\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnego miasta, cho\u0107 pe\u0142ni\u0105 niezwykle wa\u017cn\u0105 funkcj\u0119 naturalnych ciek\u00f3w, skutecznie odprowadzaj\u0105cych nadmiar w\u00f3d opadowych.<\/p>\n

Obecnie \u015bcieki komunalne, bytowe i przemys\u0142owe, kt\u00f3re kilkadziesi\u0105t lat temu p\u0142yn\u0119\u0142y w rzekach, zosta\u0142y ca\u0142kowicie przej\u0119te przez g\u0119st\u0105 i skomplikowan\u0105 sie\u0107 murowanych oraz rurowych kana\u0142\u00f3w, odprowadzaj\u0105cych je poza miasto do oczyszczalni \u015bciek\u00f3w (GO\u015a). Rzekom pozosta\u0142o \u2013 w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w \u2013 odprowadzanie w\u00f3d opadowych i roztopowych za po\u015brednictwem ulicznych wpust\u00f3w deszczowych, wylot\u00f3w kanalizacji deszczowej i przelew\u00f3w kanalizacyjnych. Warto pami\u0119ta\u0107 o tej funkcji \u0142\u00f3dzkich rzek, czytaj\u0105c komunikaty i obserwuj\u0105c skutki katastrofalnych powodzi, kt\u00f3re w ostatnich latach dotkn\u0119\u0142y nasz kraj. G\u0119sta sie\u0107 18 rzek, p\u0142yn\u0105cych w uregulowanych i odpowiednio ukszta\u0142towanych korytach, uchroni\u0142a \u0141\u00f3d\u017a przed zagro\u017ceniem powodziami.<\/p>\n

Tworzenie infrastruktury miejskiej rozwijaj\u0105cego si\u0119 kolosa przemys\u0142owego odbi\u0142o si\u0119 negatywnie na \u0142\u00f3dzkich rzekach. Straci\u0142y one naturalne \u017ar\u00f3d\u0142a zasilania w wod\u0119, a liczne meandry i rozlewiska zosta\u0142y zlikwidowane w wyniku prostowania ich biegu oraz uj\u0119cia w g\u0142\u0119bokie kana\u0142y i rowy. W znacznej cz\u0119\u015bci rzeki znikn\u0119\u0142y pod zabudow\u0105 ulic. W ten spos\u00f3b znikn\u0119\u0142y ze \u015bwiadomo\u015bci przeci\u0119tnych \u0142odzian.<\/p>\n

Pojedyncze rzeki s\u0105 znane g\u0142\u00f3wnie mieszka\u0144com dalszych przedmie\u015b\u0107, gdzie wci\u0105\u017c istniej\u0105 odkryte cieki, wylewaj\u0105ce czasem na przyleg\u0142e uliczki i podw\u00f3rza.\u00a0 Ilo\u015bciowe bogactwo tych rzek i strumyk\u00f3w mo\u017cna dostrzec jedynie na zdj\u0119ciach z drona kr\u0105\u017c\u0105cego nad peryferiami miasta i licz\u0105c cienkie nitki wodne snuj\u0105ce si\u0119 w\u015br\u00f3d podmiejskich domk\u00f3w, zaro\u015bli i p\u00f3l. Ich obecno\u015b\u0107 pozostaje niezauwa\u017cona nawet przez \u0142odzian wypoczywaj\u0105cych nad stawami, w kt\u00f3rych wody pochodz\u0105 z Jasienia, Neru, Gadki, \u0141\u00f3dki, Olech\u00f3wki czy Bzury.<\/p>\n

Zielone plany dla miasta
\n<\/strong>Nie zamierzam opisywa\u0107 historii i roli rzek w powstaniu \u0141odzi przemys\u0142owej, ani tym bardziej przedstawia\u0107 informacji o ka\u017cdej z nich. Chc\u0119 jedynie zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 czytelnik\u00f3w na istnienie \u0142\u00f3dzkich rzek oraz na korzy\u015bci, jakie mog\u0105 one przynosi\u0107.<\/p>\n

Rzeki, nawet niewielkie, p\u0142yn\u0105ce wewn\u0105trz wielkich, przemys\u0142owych o\u015brodk\u00f3w miejskich, takich jak \u0141\u00f3d\u017a, kt\u00f3re nie le\u017c\u0105 nad du\u017cymi rzekami, pe\u0142ni\u0105 trudn\u0105 do przecenienia i z\u0142o\u017con\u0105 funkcj\u0119 ekologiczn\u0105. Przyczyniaj\u0105 si\u0119 do utrzymania odpowiednich warunk\u00f3w klimatycznych, wspieraj\u0105 przetrwanie bogatej ro\u015blinno\u015bci, umo\u017cliwiaj\u0105 tworzenie akwen\u00f3w rekreacyjnych i sportowych oraz prze\u0142amuj\u0105 monotoni\u0119 miejskiej zabudowy. Niezabudowane doliny rzeczne tworz\u0105 naturalne korytarze dla przewietrzania miasta<\/p>\n

W programach i postulatach \u0142\u00f3dzkich ekolog\u00f3w oraz urbanist\u00f3w, a tak\u017ce w planach zagospodarowania przestrzennego miasta, przewidziano liczne dzia\u0142ania maj\u0105ce na celu przywr\u00f3cenie \u0141odzi cho\u0107by cz\u0119\u015bci naturalnych warunk\u00f3w, kt\u00f3rym zawdzi\u0119cza swoje powstanie. Przewiduje si\u0119 renaturyzacj\u0119 tych odcink\u00f3w rzek i ich dolin, kt\u00f3re s\u0105 cenne krajobrazowo, budow\u0119 nowych staw\u00f3w o znacznych powierzchniach oraz wprowadzanie kolejnych rozwi\u0105za\u0144 technicznych, kt\u00f3re zapewni\u0105 ci\u0105g\u0142\u0105 popraw\u0119 czysto\u015bci w\u00f3d rzecznych. \u0141odzianie, dzi\u0119ki projektowi z bud\u017cetu obywatelskiego sprzed kilku lat, przywr\u00f3cili pami\u0119\u0107 o niewielkiej rzeczce Lamus, p\u0142yn\u0105cej p\u0142ytko pod ziemi\u0105 w pobli\u017cu Ksi\u0119\u017cego M\u0142yna w parku
\nim. J. Kili\u0144skiego.<\/p>\n

Mn\u00f3stwo ciekawych informacji mo\u017cna znale\u017a\u0107 w ksi\u0105\u017cce Waldemara Bie\u017canowskiego \u0141\u00f3dka i inne rzeki \u0142\u00f3dzkie<\/em>, wydanej dzi\u0119ki Towarzystwu Opieki nad Zabytkami. Warto te\u017c przeczyta\u0107 referat Renaty Mikielewicz o ignorowaniu rzek w planowaniu \u0141odzi, zamieszczony w publikacji Miasto ty\u0142em do rzeki<\/em> (1995).<\/p>\n

Tekst i zdj\u0119cia <\/em>Miros\u0142aw Zbigniew Wojalski
\n<\/strong>Dzia\u0142acz spo\u0142eczny i kulturalny, regionalista i kolekcjoner. Zas\u0142u\u017cony Instruktor Fotografii Krajoznawczej PTTK,
\nz najd\u0142u\u017cszym sta\u017cem w\u015br\u00f3d Instruktor\u00f3w Fotografii PTTK (licencja 67).<\/p>\n

\"\"<\/a>

Rzeka Ba\u0142utka przy ul. Wielkopolskiej fot. Miros\u0142aw Z. Wojalski<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Dolina rzeki \u0141\u00f3dki przy Parku Ocala\u0142ych fot. Miros\u0142aw Z. Wojalski<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a>

Rzeka Ner i grupowa oczyszczalnia \u015bciek\u00f3w fot. Miros\u0142aw Z. Wojalski<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Staw na \u0141\u00f3dce w parku Helen\u00f3w fot. Miros\u0142aw Z. Wojalski<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Wiadomo, \u017ce nazwa \u0141\u00f3d\u017a pojawi\u0142a si\u0119 w dokumentach ju\u017c w 1332 roku. Wie\u015b uzyska\u0142a prawa miejskie w 1423 roku z r\u0105k kr\u00f3la W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y, przez cztery wieki jednak by\u0142o male\u0144kim rolniczym miasteczkiem. Wbrew przekonaniu wielu mieszka\u0144c\u00f3w, nazwa miasta nie pochodzi od rzeki \u0141\u00f3dki \u2013 ta pojawi\u0142a si\u0119 dopiero w XIX wieku. Wcze\u015bniej nazywano j\u0105 Ostrog\u0105, Strug\u0105, Star\u0105 Rzek\u0105 lub po Continue Reading<\/a>","protected":false},"author":13,"featured_media":31929,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[114],"tags":[],"class_list":["post-31921","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-turysta-i-przyroda","cat-114-id"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31921","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=31921"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31921\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":31945,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31921\/revisions\/31945"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/31929"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=31921"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=31921"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=31921"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}