{"id":31789,"date":"2024-12-19T16:14:28","date_gmt":"2024-12-19T14:14:28","guid":{"rendered":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=31789"},"modified":"2024-12-20T15:45:13","modified_gmt":"2024-12-20T13:45:13","slug":"tajemnice-papierni-w-kepicach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=31789","title":{"rendered":"Tajemnice papierni w K\u0119picach"},"content":{"rendered":"

Niewielka miejscowo\u015b\u0107 K\u0119\u00adpice, po\u0142o\u017cona na rubie\u017cach wojew\u00f3dztwa pomorskie\u00adgo, w powiecie s\u0142upskim, na skraju Wysoczyzny Po\u00adlanowskiej w dolinie rzeki Wieprzy, uzyska\u0142a prawa miejskie w 1967 roku. Po wojnie wie\u015b przez kilka miesi\u0119cy nosi\u0142a nazw\u0119 Bu\u00adsinko, kt\u00f3ra zast\u0105pi\u0142a nie\u00admieck\u0105 Hammersm\u00fchle.<\/strong><\/p>\n

K\u0119pice i okoliczne ziemie, wchodz\u0105ce w sk\u0142ad ziemi s\u0142awie\u0144skiej, nale\u017ca\u0142y w przesz\u0142o\u015bci do ksi\u0105\u017c\u0105t rezyduj\u0105cych w S\u0142awnie. Przez wieki te puszcza\u0144\u00adskie tereny by\u0142y s\u0142abo zaludnione. Zmiany nast\u0105\u00adpi\u0142y w XIX wieku, kiedy zacz\u0105\u0142 si\u0119 tu rozwija\u0107 prze\u00admys\u0142 papierniczy.<\/p>\n

Jak dojecha\u0107, co ogl\u0105da\u0107?
\n<\/strong>Do K\u0119pic mo\u017cna dotrze\u0107 z Tr\u00f3jmiasta poci\u0105giem regionalnym z przesiadk\u0105 w S\u0142upsku b\u0105d\u017a samo\u00adchodem lokalnymi drogami, od po\u0142udnia przez Ciecholub lub drog\u0105 wojew\u00f3dzk\u0105 nr 208.
\nPo\u0142o\u017cenie stacji PKP w centrum miasta u\u0142atwia zwiedzanie okolicznych atrakcji, kt\u00f3re mog\u0105 zainteresowa\u0107 nie tylko mi\u0142o\u015bnik\u00f3w zabytk\u00f3w hydrotechniki. Warto najpierw przyjrze\u0107 si\u0119 budynkom mieszkalnym z czerwonej ceg\u0142y i drew\u00adnianych bali, cz\u0119\u015bciowo odnowionym w stylu muru pruskiego, popularnym w XIX-wiecznym budownictwie Prus. Wzniesiono je dla robotnik\u00f3w pracuj\u0105cych w fabryce papieru powstaj\u0105cej nad Wieprz\u0105. W pobli\u017cu znajduje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c mural upami\u0119tniaj\u0105cy papierni\u0119, celulozowni\u0119 i zak\u0142ad \u015bcieru z 1867 roku. W XIX wieku gmina K\u0119pice znaj\u00addowa\u0142a si\u0119 na terenie Prus, a powsta\u0142a tu papiernia sta\u0142a si\u0119 jednym z najwa\u017cniejszych zak\u0142ad\u00f3w prze\u00admys\u0142owych na niemieckim Pomorzu Wschodnim.
\nPo kr\u00f3tkim spacerze od stacji w kierunku po\u0142u\u00addniowym dotrzemy do domu weselnego Diana przy ul. gen. W. Sikorskiego 8, w kt\u00f3rym mo\u017cna obejrze\u0107 archiwalne zdj\u0119cia przedstawiaj\u0105ce m.in. k\u0119pick\u0105 fabryk\u0119, a tak\u017ce pozosta\u0142e oddzia\u0142y papierni: w K\u0119pce (niem. Kampm\u00fchle<\/em>), D\u0119bnicy Kaszubskiej (niem. Rathsdamnitz<\/em>) i Kruszce (niem. Fuchsm\u00fchle<\/em>).<\/p>\n

\"\"<\/a>

Nowo powsta\u0142e budynki mieszkalne przy
ul. Niepodleg\u0142o\u015bci nawi\u0105zuj\u0105ce do architektury pomorskiej fot. Jaros\u0142aw Kaczmarczyk<\/p><\/div>\n

Okres prosperity pod kierownictwem Behrenda
\n<\/strong>Ca\u0142y kompleks nosi\u0142 nazw\u0119 Papierni Warci\u0144skiej (niem. Varziner Papierfabrik A.G.<\/em>). \u015aci\u015ble wi\u0105za\u0142 si\u0119 z postaci\u0105 Ottona von Bismarcka, kt\u00f3ry kupi\u0142 ziemie warci\u0144skie dzi\u0119ki dotacji w wysoko\u015bci 400 tys. talar\u00f3w uzyskanej po zwyci\u0119skiej wojnie pru\u00adsko-austriackiej. Bismarck zatrudni\u0142 in\u017cyniera Moritza Behrenda, kt\u00f3ry dzi\u0119ki wsparciu politycz\u00adnemu doprowadzi\u0142 do rozwoju papierni, czyni\u0105c j\u0105 jednym z czo\u0142owych zak\u0142ad\u00f3w w \u00f3wczesnych Prusach. Behrend otrzyma\u0142 zak\u0142ad w dzier\u017caw\u0119 na 33 lata, a w 1893 roku umow\u0119 przed\u0142u\u017cono o kolejne 50 lat. Dzier\u017cawca okaza\u0142 si\u0119 \u015bwietnym mened\u017cerem, przyczyni\u0142 si\u0119 m.in. do normalizacji klas jako\u015bci papieru urz\u0119dowego oraz wprowa\u00addzenia nakazu u\u017cywania znak\u00f3w filigranowych jako potwierdzenia autentyczno\u015bci dokument\u00f3w. Drukarnia uzyska\u0142a zgod\u0119 na drukowanie papieru banknotowego. Behrend wygra\u0142 r\u00f3wnie\u017c sp\u00f3r o patent na produkcj\u0119 celulozy z in\u017cynierem A. Mitscherlichem (1866\u20131887). Papiernia rozsze\u00adrzy\u0142a swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 poza Europ\u0119, otwieraj\u0105c oddzia\u0142 w Erie w USA, kt\u00f3ry istnieje do dzi\u015b jako cz\u0119\u015b\u0107 korporacji International Paper. Wszystkie te posuni\u0119cia przynios\u0142y olbrzymie zyski i zapew\u00adni\u0142y stabilno\u015b\u0107 finansow\u0105 rodzinie Bismarcka (dobra warci\u0144skie nale\u017ca\u0142y do potomk\u00f3w s\u0142ynnego kanclerza a\u017c do 1945 roku).<\/p>\n

Elektrownia w K\u0119picach<\/strong> jest jednym z XIX-wiecznych obiekt\u00f3w Szlaku Najstarszych Elektrowni Wodnych zbudowanych na rzekach S\u0142upi, \u0141upawie i Wieprzy. Szlak ten cz\u0119\u015bciowo pokrywa si\u0119 ze Szlakiem Zabytk\u00f3w Hydrotechniki na Pomorzu, kt\u00f3ry obejmuje a\u017c 27 elektrowni wodnych, 6 kana\u0142\u00f3w, 3 akwedukty, 5 \u015bluz, 7 most\u00f3w, 11 m\u0142yn\u00f3w wodnych, 1 ku\u017ani\u0119 wodn\u0105, zapor\u0119, twierdz\u0119 wodn\u0105 i przepompowni\u0119. W sumie jest to ponad 60 zabytk\u00f3w, b\u0119d\u0105cych dzie\u0142ami sztuki in\u017cynierskiej.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Zesp\u00f3\u0142 turbin<\/span> w maszynowni Elektrowni Wodnej Biesowice<\/span> fot. Monika \u017burawska-Andrearczyk<\/p><\/div>\n

Powojenny upadek fabryki Bismarcka
\n<\/strong>Aby utrzyma\u0107 rentowno\u015b\u0107 fabryki, w 1936 roku rozpocz\u0119to produkcj\u0119... spirytusu. Podczas II wojny \u015bwiatowej drukowano tu fa\u0142szywe ameryka\u0144skie dolary i brytyjskie funty (mia\u0142y s\u0142u\u017cy\u0107 destabiliza\u00adcji gospodarek USA i Wielkiej Brytanii), a tak\u017ce pro\u00addukowano \u015bmig\u0142a i szyby na wyposa\u017cenie samo\u00adlot\u00f3w my\u015bliwskich. Po wojnie, w 1945 roku, fabryka zosta\u0142a spl\u0105drowana przez Armi\u0119 Czerwon\u0105. Urz\u0105\u00addzenia, zniszczone podczas demonta\u017cu, zosta\u0142y wywiezione przez Rosjan w latach 1946\u20131947. Po doskonale zorganizowanym i wyposa\u017conym przedsi\u0119biorstwie pozosta\u0142y puste hale. W 1957 roku w miejscu dawnych zak\u0142ad\u00f3w uruchomiono Przetw\u00f3rni\u0119 Garbarsk\u0105, a obecnie funkcjonuj\u0105 tam K\u0119pickie Zak\u0142ady Garbarskie \u201eKegar\u201d. W 1958 roku pracownicy garbarni odbudowali zdemontowan\u0105 elektrowni\u0119 wodn\u0105 w K\u0119picach.<\/p>\n

Jak przemys\u0142 zmieni\u0142 \u017cycie w miasteczku
\n<\/strong>Rozw\u00f3j Papierni Warci\u0144skiej wymaga\u0142 rozbudowy infrastruktury transportowej. Zak\u0142ady potrzebo\u00adwa\u0142y drewna, \u015bcieru, \u0142ugu i innych p\u00f3\u0142fabrykat\u00f3w do produkcji. Z fabryki w K\u0119picach wyje\u017cd\u017ca\u0142y wst\u0119gi papieru, kt\u00f3re trafia\u0142y w g\u0142\u0105b Prus i do innych cz\u0119\u015bci Europy. Umo\u017cliwi\u0142a to wybudowana w 1878 roku linia kolejowa Szczecinek \u2013 Miastko \u2013 S\u0142upsk, dzi\u0119ki kt\u00f3rej w miejscowo\u015bci pojawi\u0142 si\u0119 dworzec.
\nPapiernia mia\u0142a istotny wp\u0142yw na \u017cycie spo\u00ad\u0142eczne i kulturalne K\u0119pic. Zwi\u0119kszy\u0142a si\u0119 liczba os\u00f3b zatrudnionych przy r\u00f3\u017cnych projektach, takich jak budowa pa\u0142acu rodowego Bismarck\u00f3w w Warcinie czy utrzymanie parku przypa\u0142aco\u00adwego. Powsta\u0142y nowe budynki mieszkalne oraz szko\u0142a (wcze\u015bniej najbli\u017csza plac\u00f3wka edukacyjna znajdowa\u0142a si\u0119 w S\u0142upsku).<\/p>\n

Ks. Alfred Osipowicz<\/strong> (1925\u20131998) zosta\u0142 proboszczem w K\u0119picach w 1972 roku. Miejscowo\u015b\u0107 mia\u0142a w\u00f3wczas tylko ma\u0142\u0105 kaplic\u0119, a funkcj\u0119 plebanii pe\u0142ni\u0142 zaadaptowany budynek gospodarczy. Mimo wielu trudno\u015bci ks. A. Osipowicz doprowadzi\u0142 do zbudowania ko\u015bcio\u0142a i plebanii w K\u0119picach, a p\u00f3\u017aniej ko\u015bcio\u0142a filialnego pw. \u015bw. Huberta w Warcinie. W uznaniu zas\u0142ug zosta\u0142 kanonikiem kapitu\u0142y ko\u0142obrzeskiej w kwietniu 1981 roku.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Pomnik \u2013 \u0142aweczka ksi\u0119dza pra\u0142ata Alfreda Osipowicza fot. Jaros\u0142aw Kaczmarczyk<\/p><\/div>\n

Wraz z lokalizacj\u0105 fabryki nad rzek\u0105 Wieprz\u0105 pojawi\u0142a si\u0119 elektrownia wodna, wybudowana w 1890 roku, a na jej bazie powsta\u0142y nowe elektro\u00adzespo\u0142y. Warto je zwiedzi\u0107, spaceruj\u0105c Szlakiem Najstarszych Elektrowni Wodnych. Do elektrowni Biesowice I mo\u017cna nawet wej\u015b\u0107, by zapozna\u0107 si\u0119 z parkiem maszynowym.
\nK\u0119pice to miejscowo\u015b\u0107, w kt\u00f3rej wci\u0105\u017c czu\u0107 ducha przemys\u0142u. Aby to zrozumie\u0107, warto zwie\u00addzi\u0107 infrastruktur\u0119 zwi\u0105zan\u0105 z fabryk\u0105 papieru. Dodatkow\u0105 atrakcj\u0105 turystyczn\u0105 K\u0119pic jest po\u0142o\u00ad\u017cone 2 km na wsch\u00f3d Jezioro Ob\u0142\u0119skie.<\/p>\n

Tekst <\/em>Monika \u017burawska-Andrearczyk
\n<\/strong>Przodownik Turystyki Pieszej, Instruktor Krajoznawstwa Regionu PTTK, Oddzia\u0142 PTTK Marynarki Wojennej w Gdyni.<\/p>\n

Zdj\u0119cia<\/em> Jolanta Karolak, Jaros\u0142aw Kaczmarczyk, Monika \u017burawska-Andrearczyk<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Niewielka miejscowo\u015b\u0107 K\u0119\u00adpice, po\u0142o\u017cona na rubie\u017cach wojew\u00f3dztwa pomorskie\u00adgo, w powiecie s\u0142upskim, na skraju Wysoczyzny Po\u00adlanowskiej w dolinie rzeki Wieprzy, uzyska\u0142a prawa miejskie w 1967 roku. Po wojnie wie\u015b przez kilka miesi\u0119cy nosi\u0142a nazw\u0119 Bu\u00adsinko, kt\u00f3ra zast\u0105pi\u0142a nie\u00admieck\u0105 Hammersm\u00fchle. K\u0119pice i okoliczne ziemie, wchodz\u0105ce w sk\u0142ad ziemi s\u0142awie\u0144skiej, nale\u017ca\u0142y w przesz\u0142o\u015bci do ksi\u0105\u017c\u0105t rezyduj\u0105cych w S\u0142awnie. Przez wieki te puszcza\u0144\u00adskie tereny Continue Reading<\/a>","protected":false},"author":13,"featured_media":31791,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[],"class_list":["post-31789","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-krajoznawstwo","cat-14-id"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31789","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=31789"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31789\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":31811,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31789\/revisions\/31811"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/31791"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=31789"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=31789"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=31789"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}