{"id":31731,"date":"2024-12-19T12:32:41","date_gmt":"2024-12-19T10:32:41","guid":{"rendered":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=31731"},"modified":"2024-12-19T12:32:41","modified_gmt":"2024-12-19T10:32:41","slug":"sladami-dawnych-kolei-na-mazurach-garbatych","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=31731","title":{"rendered":"\u015aladami dawnych kolei na Mazurach Garbatych"},"content":{"rendered":"

P\u00f3\u0142nocno-wschodnia cz\u0119\u015b\u0107 mazurskiej krainy nazywana jest \u2013 ze wzgl\u0119du na ukszta\u0142towanie terenu \u2013 Mazurami Garbatymi. Dzi\u015b to najdziksza cz\u0119\u015b\u0107 regionu, jednak wiek wcze\u015bniej prowadzono tu ambitne inwestycje kolejowe. Warto zobaczy\u0107, co z nich pozosta\u0142o, w\u0119druj\u0105c tras\u0105, kt\u00f3ra zyska\u0142a nazw\u0119 Szlaku Po\u0142amanych Semafor\u00f3w. <\/strong><\/p>\n

Lini\u0119 kolejow\u0105 \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 Go\u0142dap i \u017bytkiejmy wybu\u00addowano w latach 1907\u20131927. Licz\u0105ca 35 km trasa bieg\u0142a skrajem Puszczy Rominckiej, przecinaj\u0105c malownicze tereny Mazur Garbatych. Ich krajobraz jest mocno urozmaicony i pofa\u0142dowany, przecinaj\u0105 go liczne doliny rynnowe, a w szczeg\u00f3lno\u015bci g\u0142\u0119\u00adbokie doliny \u2013 dzi\u015b niewielkich \u2013 rzek: Jarki, B\u0142\u0119\u00addzianki i Bludzi.
\nTaka rze\u017aba terenu stanowi\u0142a du\u017ce wyzwanie dla budowniczych linii kolejowej, bo wymaga\u0142a prowadzenia wielu prac niwelacyjnych, budowy nasyp\u00f3w, a przede wszystkim \u2013 przerzucania solidnych wiadukt\u00f3w nad dolinami rzecznymi.
\nPo przej\u015bciu frontu w 1944 roku zdobywcy z Armii Czerwonej rozebrali i wywie\u017ali tory i inne ele\u00admenty infrastruktury kolejowej. Po przej\u0119ciu tych teren\u00f3w przez pa\u0144stwo polskie, ze wzgl\u0119du na ich po\u0142o\u017cenie w pobli\u017cu nowej granicy, s\u0142abe zaludnie\u00adnie i znikome znaczenie gospodarcze, linii kolejo\u00adwej nie reaktywowano. Pozosta\u0142y po niej pami\u0105tki w postaci zabudowa\u0144 dawnych stacji oraz \u2013 bar\u00addziej i mniej okaza\u0142ych \u2013 wiadukt\u00f3w.<\/p>\n

Jak dawniej koleje budowano
\n<\/strong>Cho\u0107 linia w zasadzie by\u0142a jednotorowa, nad doli\u00adnami rzecznymi budowniczowie wznosili po dwa wiadukty. Wynika\u0142o to z do\u015bwiadcze\u0144 I wojny \u015bwiatowej. Po pierwsze, na terenach zajmowanych przez armi\u0119 rosyjsk\u0105 jej saperzy niszczyli wszyst\u00adkie przeprawy kolejowe o rozpi\u0119to\u015bci ponad 20 m. Po drugie natomiast, mosty i wiadukty sta\u0142y si\u0119 wra\u017cliwe na bombardowania dalekosi\u0119\u017cnej artylerii oraz lotnictwa. St\u0105d zrodzi\u0142 si\u0119 pomys\u0142 \u201epodwajania\u201d tych element\u00f3w infrastruktury \u2013 w przypadku zniszczenia jednej budowli, szybko mo\u017cna by\u0142o prze\u0142o\u017cy\u0107 tory na drug\u0105 i wznowi\u0107 kursowanie poci\u0105g\u00f3w na strategicznej trasie.
\nLinia bieg\u0142a z Go\u0142dapi, przez kilka niewielkich miejscowo\u015bci lub w ich pobli\u017cu (by\u0142y to kolejno: Botkuny, Pluszkiejmy, Rogajny, Dubeninki, Kiepoj\u00adcie, B\u0142\u0105ka\u0142y, Sta\u0144czyki, Maciejowi\u0119ta, Golubie \u2013 dzi\u015b nieistniej\u0105ce, Pob\u0142\u0119dzie, Skajzgiry), a ko\u0144czy\u0142a si\u0119 w \u017bytkiejmach. Ostatni odcinek trasy \u2013 pomi\u0119dzy B\u0142\u0105ka\u0142ami a \u017bytkiejmami \u2013 oddano do u\u017cytku 1 pa\u017a\u00addziernika 1927 roku.
\nWed\u0142ug rozk\u0142adu jazdy podr\u00f3\u017c z \u017bytkiejm do Go\u0142\u00addapi trwa\u0142a 1 godzin\u0119 i 6 minut. Ruch osobowy nie by\u0142 wielki, a zosta\u0142 jeszcze ograniczony po 1933 roku, kiedy to \u2013 na polecenie wielkiego \u0142owczego III Rze\u00adszy, Hermana G\u00f6ringa \u2013 ca\u0142\u0105 Puszcz\u0119 Rominck\u0105 oto\u00adczono p\u0142otem, by sta\u0142a si\u0119 bezpiecznym terenem dla spotka\u0144 przyw\u00f3dc\u00f3w nazistowskich. W 1938 roku na trasie w dni robocze kursowa\u0142y trzy pary poci\u0105\u00adg\u00f3w osobowych, a w soboty i niedziele \u2013 cztery pary (z my\u015bl\u0105 o turystach, w\u0119dkarzach, grzybiarzach). Opr\u00f3cz znaczenia dla lokalnego transportu oraz turystyki trasa mia\u0142a te\u017c znaczenie militarne, \u0142\u0105cz\u0105c garnizony le\u017c\u0105ce tu\u017c przy granicy.
\nWzd\u0142u\u017c linii kolejowej zachowa\u0142y si\u0119 niekt\u00f3re dawne zabudowania stacyjne \u2013 obecnie w wi\u0119k\u00adszo\u015bci s\u0142u\u017c\u0105ce jako domy mieszkalne. Budynki stacji mo\u017cemy zobaczy\u0107 w: Go\u0142dapi, Botkunach, Dubeninkach, B\u0142\u0105ka\u0142ach i Pob\u0142\u0119dziu. W \u017bytkiej\u00admach dworzec zosta\u0142 zniszczony, ale wci\u0105\u017c stoi inny budynek kolejowy. Ca\u0142kowicie znik\u0142a z mapy wie\u015b Golubie. Z infrastruktury kolejowej tutejszej stacji pozosta\u0142y resztki rampy, a z reszty wsi \u2013 fun\u00addamenty dawnych zabudowa\u0144, o kt\u00f3re upomina si\u0119 natura.<\/p>\n

Monumentalne wiadukty
\n<\/strong>Jednak najbardziej charakterystyczne dla tej linii kolejowej pozostaj\u0105 zachowane wiadukty. Kilka z nich ma prost\u0105 konstrukcj\u0119, podobn\u0105 do budowli wznoszonych dzisiaj (m.in. w Maciejowi\u0119tach, Pob\u0142\u0119dziu, \u017bytkiejmach). Jednak uwag\u0119 zwracaj\u0105 szczeg\u00f3lnie te monumentalne, oparte na klasycz\u00adnych \u0142ukach, z najwi\u0119kszymi ze wszystkich wznie\u00adsionymi w Sta\u0144czykach.
\nWiadukty w Botkunach spinaj\u0105 zbocza doliny rze\u00adki Jarki. Dwie bli\u017aniacze, trzyprz\u0119s\u0142owe budowle z betonu maj\u0105 50 m d\u0142ugo\u015bci i 15 m wysoko\u015bci. Obec\u00adnie s\u0105 ukryte po\u015br\u00f3d drzew i g\u0119stych zaro\u015bli. Do jed\u00adnej z betonowych budowli wiedzie piaszczysta droga, jednak wst\u0119p na obie jest zabroniony, o czym informuj\u0105 stosowne tablice. Najbardziej imponuj\u0105co wiadukty prezentuj\u0105 si\u0119 z do\u0142u, znad przep\u0142ywaj\u0105\u00adcej pod nimi rzeczki. O ka\u017cdej porze roku ich otocze\u00adnie tworzy inny, ale r\u00f3wnie magiczny klimat, dzi\u0119ki czemu mo\u017cemy poczu\u0107 si\u0119 jak w \u015bwiecie ba\u015bni.
\nKolejne wiadukty na trasie znajdziemy w Kie\u00adpojciach. S\u0105 one nazywane \u201eMa\u0142ymi Sta\u0144czykami\u201d. Para pi\u0119cioprz\u0119s\u0142owych budowli o wysoko\u015bci 15 m zosta\u0142a przerzucona nad dolin\u0105 rzeki Bludzi. \u0141uki jednego z betonowych wiadukt\u00f3w (tego od strony p\u00f3\u0142nocnej) zosta\u0142y wyko\u0144czone czerwon\u0105 ceg\u0142\u0105. Te budowle r\u00f3wnie\u017c najlepiej prezentuj\u0105 si\u0119 z poziomu rzeczki albo... z lotu ptaka. Oba wia\u00addukty zosta\u0142y ju\u017c nadgryzione z\u0119bem czasu, ale nie odbiera im to uroku, wr\u0119cz przeciwnie. W pobli\u017cu miejscowo\u015bci, nad drog\u0105 szutrow\u0105, wznosi si\u0119 jesz\u00adcze pojedynczy, lepiej zachowany wiadukt kole\u00adjowy (o \u0142ukach wyko\u0144czonych ceg\u0142\u0105).<\/p>\n

Sta\u0144czyki nie maj\u0105 sobie r\u00f3wnych
\n<\/strong>Najwi\u0119kszymi i najbardziej znanymi ze wszystkich budowli na trasie s\u0105 wiadukty w Sta\u0144czykach. Zosta\u0142y przerzucone nad g\u0142\u0119bok\u0105, malownicz\u0105 dolin\u0105, kt\u00f3rej dnem p\u0142ynie rzeczka B\u0142\u0119dzianka, i wznosz\u0105 si\u0119 ponad korony najwy\u017cszych drzew. Maj\u0105 oko\u0142o 180 m d\u0142ugo\u015bci i s\u0105 jednymi z najwy\u017c\u00adszych (36,5 m) w kraju. Na dwie betonowe konstruk\u00adcje sk\u0142ada si\u0119 po pi\u0119\u0107 pi\u0119tnastometrowych \u0142uk\u00f3w, opartych na pot\u0119\u017cnych filarach. Jeden z wiadukt\u00f3w wybudowano w latach 1912\u20131914 (poci\u0105gi kursowa\u0142y po nim od 1927 do 1944 roku), drugi w latach 1923\u2013\u20131926, ale tor\u00f3w na nim nie po\u0142o\u017cono.
\nObecnie wiadukty pozostaj\u0105 w r\u0119kach os\u00f3b pry\u00adwatnych, kt\u00f3re zadba\u0142y o ich odrestaurowanie. Na dawnych torowiskach u\u0142o\u017cono kostk\u0119 brukow\u0105, zamontowano te\u017c stylowe latarnie. W\u0142a\u015bciciele udost\u0119pniaj\u0105 obiekty do zwiedzania za niewielk\u0105 op\u0142at\u0105. Wiadukty w Sta\u0144czykach zosta\u0142y wyr\u00f3\u017c\u00adnione w 2020 roku Z\u0142ot\u0105 Pinezk\u0105 Google Maps jako ceniona przez u\u017cytkownik\u00f3w atrakcja tury\u00adstyczna. W 2006 roku sta\u0142y si\u0119 t\u0142em dla scen filmu \u201eRy\u015b\u201d w re\u017cyserii Stanis\u0142awa Tyma, a w 2021 roku \u201ezagra\u0142y\u201d kr\u00f3ciutki epizod w filmie \u201eN\u0119dzarz i madame\u201d opowiadaj\u0105cym o \u015bw. Bracie Albercie.<\/p>\n

Jezioro, kt\u00f3re... wybuch\u0142o
\n<\/strong>W pobli\u017cu wiadukt\u00f3w (po drugiej stronie drogi asfaltowej) jest po\u0142o\u017cony kompleks dw\u00f3ch niewiel\u00adkich jezior: Dobellus (Tobellus) Du\u017cy i Dobellus (jw.) Ma\u0142y. To drugie znane jest z niecodziennego wyda\u00adrzenia. Mianowicie 31 maja 1926 roku podczas gwa\u0142\u00adtownej burzy jeziorko\u2026 wybuch\u0142o. Eksplozja roz\u00adrzuci\u0142a bry\u0142y b\u0142ota, kt\u00f3re wype\u0142ni\u0142o te\u017c nieck\u0119 po jeziorze. Z czasem znowu pojawi\u0142a si\u0119 w niej woda. Przyczyny wybuchu nie s\u0105 pewne, przypuszcza si\u0119, \u017ce eksplodowa\u0142 nagromadzony w mule gaz b\u0142otny (z powodu zap\u0142onu od wy\u0142adowania atmos\u00adferycznego albo od nag\u0142ego spadku ci\u015bnienia).
\nNad wi\u0119kszym jeziorem urz\u0105dzono k\u0105pielisko i ustawiono wie\u017c\u0119 widokow\u0105 o wysoko\u015bci 20 m (taka sama jest te\u017c w Pob\u0142\u0119dziu), z kt\u00f3rej mo\u017cna obserwowa\u0107 oba zbiorniki, pobliskie wiadukty oraz panoram\u0119 Mazur Garbatych.<\/p>\n

\u015aladami Rominckich Jeleni na rowerze
\n<\/strong>Pozosta\u0142o\u015bci dawnej linii kolejowej mo\u017cemy te\u017c ogl\u0105da\u0107 z perspektywy siode\u0142ka roweru. W wielu punktach styka si\u0119 ona bowiem z warmi\u0144sko-ma\u00adzurskim odcinkiem Wschodniego Szlaku Rowero\u00adwego Green Velo oraz ze szlakiem rowerowym \u015aladami Rominckich Jeleni (z tym ostatnim w: Bot\u00adkunach, Dubeninkach, Kiepojciach, Sta\u0144czykach i \u017bytkiejmach).
\nSzlak \u015aladami Rominckich Jeleni ma d\u0142ugo\u015b\u0107 oko\u0142o 89 km i form\u0119 p\u0119tli, z punktem startowym w Jurkiszkach przy planszy ze schematyczn\u0105 map\u0105. Obecnie szlak jest odnawiany, a jego przebieg i d\u0142ugo\u015b\u0107 ulegnie pewnym zmianom. Dotychczas jego pierwsza cz\u0119\u015b\u0107 prowadzi drogami le\u015bnymi Puszczy Rominckiej, druga po terenach polnych. W kilku miejscach pokrywa si\u0119 ze szlakami pie\u00adszymi \u2013 zielonym i czerwonym, a tak\u017ce z czterema \u015bcie\u017ckami przyrodniczymi. Trasa przebiega przy granicach trzech rezerwat\u00f3w przyrody: Boczki, Dziki K\u0105t i Struga \u017bytkiejmska. Jad\u0105c ni\u0105, dotrzemy do kilku pomnik\u00f3w przyrody, a tak\u017ce do trzech tzw. g\u0142az\u00f3w Wilhelma oraz innych interesuj\u0105cych zabytk\u00f3w. \uf067<\/p>\n

Tekst <\/em>Rafa\u0142 \u015aliwiak
\n<\/strong>Pracownik Departamentu Turystyki i Sportu Urz\u0119du Marsza\u0142kowskiego Wojew\u00f3dztwa Warmi\u0144sko-Mazurskiego.
\nMi\u0142o\u015bnik turystyki kajakowej i rowerowej.<\/p>\n

Zdj\u0119cia<\/em> Anna Naruszewicz, \u017baneta S\u0142api\u0144ska, Park Krajobrazowy Puszczy Rominckiej, <\/strong>Archiwum Urz\u0119du Marsza\u0142kowskiego Wojew\u00f3dztwa Warmi\u0144sko-Mazurskiego<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"<\/a>

Budynek dawnego dworca w Pob\u0142\u0119dziu fot. \u017baneta S\u0142api\u0144ska, Park Krajobrazowy Puszczy Rominckiej<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

\"\"<\/a>

Wiadukty kolejowe w Botkunach fot. Anna Naruszewicz, Park Krajobrazowy Puszczy Rominckiej<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Pojedynczy wiadukt przerzucony nad drog\u0105 w Kiepojciach fot. Anna Naruszewicz, Park Krajobrazowy Puszczy Rominckiej<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"P\u00f3\u0142nocno-wschodnia cz\u0119\u015b\u0107 mazurskiej krainy nazywana jest \u2013 ze wzgl\u0119du na ukszta\u0142towanie terenu \u2013 Mazurami Garbatymi. Dzi\u015b to najdziksza cz\u0119\u015b\u0107 regionu, jednak wiek wcze\u015bniej prowadzono tu ambitne inwestycje kolejowe. Warto zobaczy\u0107, co z nich pozosta\u0142o, w\u0119druj\u0105c tras\u0105, kt\u00f3ra zyska\u0142a nazw\u0119 Szlaku Po\u0142amanych Semafor\u00f3w. Lini\u0119 kolejow\u0105 \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 Go\u0142dap i \u017bytkiejmy wybu\u00addowano w latach 1907\u20131927. Licz\u0105ca 35 km trasa bieg\u0142a skrajem Puszczy Rominckiej, Continue Reading<\/a>","protected":false},"author":13,"featured_media":31739,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[92,5],"tags":[],"class_list":["post-31731","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-polecamy","category-a-to-polska-wlasnie","cat-92-id","cat-5-id"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31731","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=31731"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31731\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":31749,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31731\/revisions\/31749"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/31739"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=31731"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=31731"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=31731"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}