{"id":31467,"date":"2024-10-22T13:48:39","date_gmt":"2024-10-22T11:48:39","guid":{"rendered":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=31467"},"modified":"2024-10-22T13:48:39","modified_gmt":"2024-10-22T11:48:39","slug":"200-lat-poczty-w-lodzi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=31467","title":{"rendered":"200 lat poczty w \u0141odzi"},"content":{"rendered":"

Przekazywanie na du\u017ce odleg\u0142o\u015bci informacji, w tym list\u00f3w, zawsze by\u0142o problemem. Mi\u0119dzy innymi wysy\u0142ano pieszych lub konnych pos\u0142a\u0144c\u00f3w, jednak prawdziwe rozwi\u0105zanie nadesz\u0142o dopiero wraz z poczt\u0105 konn\u0105. Za pocz\u0105tek istnienia poczty polskiej uwa\u017ca si\u0119 dzie\u0144 18 pa\u017adziernika 1558 roku.<\/strong><\/p>\n

Kr\u00f3l Zygmunt August w przywileju nadawczym powierzy\u0142 kierownictwo poczty dworzaninowi Prosperowi\u2008Prowanie: ...<\/em>maj\u0105c na oku w\u0142asn\u0105 tudzie\u017c naszych poddanych wygod\u0119, aby\u015bmy zar\u00f3wno My jak i oni mogli wygodniej do W\u0142och przesy\u0142a\u0107 zar\u00f3wno listy jako te\u017c inne za\u0142atwia\u0107 sprawy - urz\u0105dzamy sta\u0142\u0105 \u0142\u0105czno\u015b\u0107 czyli ustanawiamy tak zwan\u0105 poczt\u0119 tj. rozstawne konie Krak\u00f3w-Wenecja...<\/em><\/p>\n

22 pa\u017adziernika 1958 roku \u0142odzianie na Piotrkowskiej witali entuzjastycznie muzealny dyli\u017cans pocztowy, kt\u00f3ry dla uczczenia 400-lecia Poczty Polskiej wyruszy\u0142 9 pa\u017adziernika sprzed budynku Muzeum Poczty Polskiej we Wroc\u0142awiu. \u0141\u00f3d\u017a istnia\u0142a ju\u017c w 1332 roku, co potwierdza dokument o przekazaniu wsi Lodza we w\u0142adanie biskup\u00f3w kujawskich rezyduj\u0105cych we W\u0142oc\u0142awku. W 1423 roku kr\u00f3l W\u0142adys\u0142aw Jagie\u0142\u0142o nada\u0142 jej prawa miejskie. Przez 400 lat \u0141\u00f3d\u017a by\u0142a male\u0144kim, nic nieznacz\u0105cym miasteczkiem. Od 1815 roku by\u0142a w Kr\u00f3lestwie Polskim w zaborze rosyjskim i wtedy w\u0142adze, a szczeg\u00f3lnie Rajmund Rembieli\u0144ski, postanowi\u0142y w 1821 roku utworzy\u0107 obok niej osady przemys\u0142owe w\u0142\u00f3kiennicze Nowe Miasto, a wkr\u00f3tce i wi\u0119ksz\u0105 osad\u0119 o nazwie \u0141\u00f3dka. Postawiono na rozw\u00f3j w\u0142\u00f3kiennictwa, a przybywaj\u0105cy tu z Zachodu fachowcy, na podstawie tzw. umowy zgierskiej z 30 marca 1821 roku, otrzymywali bezp\u0142atnie dzia\u0142ki i rozmaite przywileje (taka \u00f3wczesna specjalna strefa ekonomiczna). Umowa zgierska stanowi\u0142a: Gdy osada podniesie si\u0119 (\u2026) b\u0119dzie ustanowiona w mie\u015bcie poczta<\/em>. Gdy jednak Rajmund Rembieli\u0144ski postanowi\u0142 zapis umowy wprowadzi\u0107 w \u017cycie, generalna dyrekcja poczt zaprotestowa\u0142a, twierdz\u0105c, \u017ce obywatele ko\u0142o Zgierza i \u0141odzi zamieszkali blisko maj\u0105 poczty w Strykowie<\/em>. Ale ju\u017c 1 stycznia 1824 roku powsta\u0142a w \u0141odzi poczta (\u201epoczthalteria\u201d), a w\u0142a\u015bciwie zosta\u0142a przeniesiona z Konstantynowa, gdzie istnia\u0142a niespe\u0142na rok.<\/p>\n

Konkurencja kolei
\n<\/strong>Poczta w\u00f3wczas dzia\u0142a\u0142a inaczej ni\u017c wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie. Przewo\u017cenie list\u00f3w, paczek, przesy\u0142ek pieni\u0119\u017cnych to by\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 niewielka, a g\u0142\u00f3wnie przewo\u017cono ludzi, do czego s\u0142u\u017cy\u0142y dyli\u017canse pocztowe (ich szczeg\u00f3lny rozw\u00f3j nast\u0105pi\u0142 w XVIII wieku) i stacje pocztowe na kt\u00f3rych nowe, wypocz\u0119te konie zaprz\u0119gano do przyby\u0142ego dyli\u017cansu i pojazd jecha\u0142 dalej. Stacja pocztowa w \u0141odzi dysponowa\u0142a pocz\u0105tkowo czterema ko\u0144mi, od 1851 roku dziewi\u0119cioma. Uruchomienie pierwszej kolei Warszawsko-Wiede\u0144skiej w 1848 roku i Warszawsko-Bydgoskiej w 1862 roku spowodowa\u0142o, \u017ce karetki pocztowe dowozi\u0142y z \u0141odzi pasa\u017cer\u00f3w do stacji kolejowych w Rokicinach i Kro\u015bniewicach. Uruchomienie kolei Fabryczno-\u0141\u00f3dzkiej 19 listopada 1865 roku (a dla regularnego ruchu pasa\u017cerskiego 1 czerwca 1866 roku) spowodowa\u0142o brak zapotrzebowania na us\u0142ugi przewozu pasa\u017cer\u00f3w.<\/p>\n

Us\u0142uga warta tyle, co siedem jajek
\n<\/strong>Rozw\u00f3j \u0141odzi przemys\u0142owej wywo\u0142a\u0142 znaczne potrzeby przewozu list\u00f3w, paczek i przesy\u0142anie pieni\u0119dzy. Nie mog\u0142a temu sprosta\u0107 dotychczasowa organizacja poczty. W\u00f3wczas zwyczaje by\u0142y takie, \u017ce wysy\u0142aj\u0105cy listy przynosili je na poczt\u0119 osobi\u015bcie, op\u0142acali (urz\u0119dnik pocztowy wa\u017cy\u0142 i taksowa\u0142 list; us\u0142ugi nie by\u0142y tanie, wys\u0142anie listu przeci\u0119tnie by\u0142o r\u00f3wnowa\u017cne warto\u015bci siedmiu jaj) i dopiero po przy\u0142o\u017ceniu piecz\u0105tki by\u0142y one ekspediowane. Z op\u0142at zwolnione by\u0142y instytucje pa\u0144stwowe, duchowne, wojsko oraz sama poczta. A po odbi\u00f3r korespondencji \u0142odzianie zg\u0142aszali si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na poczt\u0119. Sporo lat p\u00f3\u017aniej zacz\u0119to odp\u0142atnie roznosi\u0107 j\u0105 do dom\u00f3w adresat\u00f3w. W styczniu 1858 roku wprowadzono rosyjskie znaczki pocztowe. Co prawda, dwa lata p\u00f3\u017aniej pojawi\u0142 si\u0119 pierwszy polski znaczek, jednak utrzyma\u0142 si\u0119 on tylko do 13 kwietnia 1865 roku. Do kasowania owych znaczk\u00f3w s\u0142u\u017cy\u0142o 269 specjalnych kasownik\u00f3w opatrzonych numerami \u2013 \u0141odzi przypad\u0142 numer 182. Kasowniki mia\u0142y w otoku napis \u0141\u00f3d\u017a (cyrylic\u0105) i wymieniane cyfry oznaczaj\u0105ce dat\u0119 (wcze\u015bniej dat\u0119 wpisywano odr\u0119cznie).
\nW 1862 roku za\u0142o\u017cono na pi\u0119ciu naro\u017cnikach \u0142\u00f3dzkich ulic specjalne skrzynki pocztowe do wrzucania list\u00f3w, opatrzonych znaczkami pocztowymi (markami). 1 grudnia 1862 roku \u0142\u00f3dzka ekspedycja poczty sta\u0142a si\u0119 urz\u0119dem pocztowym powiatowym II klasy. Mie\u015bci\u0142a si\u0119 wtedy przy ulicy Piotrkowskiej przy Cegielnianej (obecnie ulica Stefana Jaracza). W styczniu 1869 roku poczta przenios\u0142a si\u0119 na ulic\u0119 Wschodni\u0105 66, a naprzeciwko, pod numerem 57, mie\u015bci\u0142 si\u0119 telegraf (telegrafy nie by\u0142y wtedy jeszcze cz\u0119\u015bci\u0105 sk\u0142adow\u0105 poczty; dzia\u0142a\u0142y w \u0141odzi od 1864 roku, przyjmowano je w j\u0119zyku rosyjskim, a dla przesy\u0142anych za granic\u0119 \u2013 w j\u0119zyku francuskim lub niemieckim).<\/p>\n

Nowe budynki pocztowe
\n<\/strong>Pojawi\u0142a si\u0119 potrzeba wybudowania specjalnego budynku pocztowego. Przemys\u0142owiec \u0142\u00f3dzki Ludwik Meyer wybudowa\u0142 i wynaj\u0105\u0142 poczcie od 1 lipca 1887 roku gmach przy zbiegu Pasa\u017cu Meyera (jego prywatna ulica, p\u00f3\u017aniej nazwana ulic\u0105 Stanis\u0142awa Moniuszki) i Dzikiej (p\u00f3\u017aniej ulica Henryka Sienkiewicza). Na parterze by\u0142 urz\u0105d pocztowy, na wy\u017cszych kondygnacjach mieszkali urz\u0119dnicy poczty. Nosili urz\u0119dowe mundury w kolorze ciemnozielonym, sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 z kurtki, spodni i kamizelki. Z\u0142ocone, du\u017ce guziki z wyt\u0142oczonym emblematem poczty \u2013 or\u0142em i dwiema tr\u0105bkami \u2013 by\u0142y niew\u0105tpliw\u0105 ozdob\u0105 munduru.
\nW miar\u0119 rozwoju miasta pomieszczenia te ju\u017c nie wystarcza\u0142y i zn\u00f3w zasz\u0142a potrzeba budowy nowego du\u017cego budynku. Powsta\u0142 w 1903 roku na naro\u017cniku ulic Widzewskiej (obecnie Jana Kili\u0144skiego) i Przejazd (obecnie ulica Juliana. Tuwima). Projektantem by\u0142 Miko\u0142aj Boczarow, architekt z Petersburga. Jego plany na miejscu adaptowa\u0142 \u0142\u00f3dzki architekt Dawid Lande, budowa\u0142a \u0142\u00f3dzka firma Izraela Olszera. Przenios\u0142y si\u0119 tam poczta, telegraf i telefon (centrale telefoniczne jednak po \u0107wier\u0107wieczu wzi\u0119\u0142y rozbrat z tym budynkiem). Budynek jest u\u017cytkowany przez Poczt\u0119 G\u0142\u00f3wn\u0105 do dzi\u015b.<\/p>\n

Coraz wi\u0119cej plac\u00f3wek
\n<\/strong>W 1909 roku, gdy miasto liczy\u0142o ponad 393 000 mieszka\u0144c\u00f3w, istnia\u0142o tylko kilka urz\u0119d\u00f3w (oddzia\u0142\u00f3w miejskich) \u2013 I przy ulicy Brzezi\u0144skiej 11 (obecna ulica Wojska Polskiego), II \u2013 przy ulicy W\u00f3lcza\u0144skiej 149, III \u2013 przy ulicy Benedykta 6 (dzi\u015b ulica 6 Sierpnia), IV \u2013 przy ulicy Rzgowskiej 7. W okresie mi\u0119dzywojennym powsta\u0142y nowe urz\u0119dy pocztowe o ujednoliconej numeracji: nr 2 \u2013 na Dworcu Kolejowym \u0141\u00f3d\u017a Fabryczna, nr 3 na Dworcu Kolejowym \u0141\u00f3d\u017a Kaliska, nr 4 \u2013 przy ulicy Piotrkowskiej 17, nr 6 przy ulicy Rokici\u0144skiej 36 (obecnie aleja J. Pi\u0142sudskiego), nr 8 przy ulicy Zachodniej 1 (w pa\u0142acu Pozna\u0144skiego), nr 9 przy ulicy Dworskiej 10 (obecnie ulica Organizacji WIN), nr 10 przy ulicy Moniuszki 4, nr 11 przy ulicy Piotrkowskiej 135. Tak\u017ce urz\u0105d pocztowy dzia\u0142aj\u0105cy do dzi\u015b w tej samej kamienicy przy ulicy W\u00f3lcza\u0144skiej 149. W 1934 roku by\u0142o 17 urz\u0119d\u00f3w pocztowych, zachowa\u0142y si\u0119 one tak\u017ce w czasie okupacji niemieckiej, w 1942 roku przyby\u0142 urz\u0105d 18, w Andrespolu, zamieszka\u0142ym przez kolonist\u00f3w niemieckich.
\nW okresie mi\u0119dzywojennym powsta\u0142a PKO \u2013 Pocztowa Kasa Oszcz\u0119dno\u015bci, po 1950 roku przemianowana na Powszechn\u0105 Kas\u0119 Oszcz\u0119dno\u015bci. Siedzib\u0119 w \u0141odzi mia\u0142a przed wojn\u0105 w kamienicy przy ulicy Prezydenta Gabriela Narutowicza 45 (\u201epod atlantami\u201d), a potem w budynku po \u0142\u00f3dzkim Banku Handlowym (kt\u00f3ry splajtowa\u0142) przy alei Tadeusza. Ko\u015bciuszki 15, w tym budynku PKO funkcjonuje do dzi\u015b. Po II wojnie \u015bwiatowej, w 1945 roku by\u0142o 18 urz\u0119d\u00f3w, w 1950 roku \u2013 28 plac\u00f3wek, a by\u0142 po latach taki moment, \u017ce by\u0142o ponad 80 urz\u0119d\u00f3w pocztowo-telekomunikacyjnych (\u015bwiadczy o tym numeracja istniej\u0105cych urz\u0119d\u00f3w pocztowych).<\/p>\n

\"\"<\/a>

Grafika Poczty G\u0142\u00f3wnej w \u0141odzi z oko\u0142o 1910 roku
fot. ze zbir\u00f3w Miros\u0142awa Z. Wojalskiego<\/p><\/div>\n

Likwidacja zielonych skrzynek i telegram\u00f3w
\n<\/strong>W 1990 roku by\u0142o 500 czerwonych skrzynek pocztowych oraz 80 zielonych.\u00a0 W ko\u0144cu 1991 roku \u00f3wczesny minister \u0142\u0105czno\u015bci zarz\u0105dzeniami nr 16 i 17 dokona\u0142 podzia\u0142u pa\u0144stwowej jednostki organizacyjnej Polska Poczta, Telegraf i Telefon na: w dziedzinie poczty Pa\u0144stwowe Przedsi\u0119biorstwo U\u017cyteczno\u015bci Publicznej \u201ePoczta Polska\u201d, nadaj\u0105c mu odpowiedni statut, a w dziedzinie telekomunikacji Sp\u00f3\u0142ka Akcyjna Telekomunikacja Polska (dzi\u015b o nazwie Orange).
\nOd 1972 roku zacz\u0119to stosowa\u0107 w kraju, a wi\u0119c i w \u0141odzi, kod pocztowy, co postawi\u0142o pod znakiem zapytania u\u017cytkowanie zielonych skrzynek pocztowych u\u017cywanych do korespondencji lokalnej (wprowadzonych przed wojn\u0105, w 1932 roku, w czasie kryzysu; wtedy op\u0142ata za listy miejscowe by\u0142a ni\u017csza, a wrzucone do godziny 10 rano dostarczane by\u0142y tego samego dnia). Po zr\u00f3wnaniu op\u0142at za przesy\u0142ki lokalne i krajowe zielone skrzynki w 2001 roku zlikwidowano. A czy pami\u0119tamy telegramy? Ostatni telegram w Polsce zosta\u0142 wys\u0142any 28 wrze\u015bnia 2018 roku.
\nPodczas Europejskich Dni Dziedzictwa w 2001 roku, zorganizowanych przez Towarzystwo Opieki nad Zabytkami, odby\u0142a si\u0119 sesja \u201eZ dziej\u00f3w poczty w \u0141odzi\u201d. Wyg\u0142oszono referaty o dziejach poczty, kolekcjonerstwie znaczk\u00f3w pocztowych i poczt\u00f3wek, zwiedzano najstarsze urz\u0119dy pocztowe: \u0141\u00f3d\u017a 1 oraz \u0141\u00f3d\u017a 17. Wydano drukiem materia\u0142y posesyjne bogato ilustrowane Z dziej\u00f3w poczty w \u0141odzi<\/em>. W pa\u0142acyku PTTK przy ulicy Wigury 12a zaprezentowano wtedy zbiory znaczk\u00f3w, kart pocztowych, kart telefonicznych i ekslibris\u00f3w \u201efilatelistycznych\u201d. Mam w zbiorze ekslibrisy pokazuj\u0105ce zabytki \u0141odzi w ramce znaczka pocztowego. Dzi\u015b list\u00f3w piszemy i wysy\u0142amy o wiele, wiele mniej, w powszechnym u\u017cyciu s\u0105 e-maile i sms-y.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Czerwona skrzynka pocztowa
fot. Alina Zienowicz Ala z, CC BY-SA 3.0,Wikimedia Commons<\/p><\/div>\n

Nie ma ju\u017c poczty na ulicy Pocztowej
\n<\/strong>W ka\u017cdym mie\u015bcie przy ul. Pocztowej znajduje si\u0119 poczta. W \u0141odzi jest ulica Pocztowa, ale poczty przy niej ju\u017c od prawie 50 lat nie ma. Poczta dzi\u0119ki znaczkom pocztowym promuje wiele wa\u017cnych os\u00f3b, rocznic, wydarze\u0144 w kraju i na \u015bwiecie oraz widok\u00f3w miast, tak\u017ce zabytkowych. Niewiele by\u0142o w powszechnym obiegu znaczk\u00f3w pokazuj\u0105cych urod\u0119 \u0141odzi, jej zabytki \u2013\u00a0 w latach 1945\u20132004 mniej ni\u017c 10. Wydano znaczki z wybitnymi \u0142odzianami \u2013 Markiem Edelmanem i Janem Kowalewskim.
\nW 2023 roku ukaza\u0142 si\u0119 z okazji 600-lecia miasta \u0141odzi stosowny znaczek. \u0141\u00f3d\u017a zas\u0142uguje chyba, aby ogl\u0105dano j\u0105 cz\u0119\u015bciej na znaczkach pocztowych w ca\u0142ej Polsce i na \u015bwiecie?<\/p>\n

Tekst<\/em> Miros\u0142aw Zbigniew Wojalski<\/strong>
\n<\/em><\/strong>Dzia\u0142acz spo\u0142eczny i kulturalny, regionalista i kolekcjoner.<\/p>\n

Zdj\u0119cia <\/em>Marek Lawin\/CFK, ze zbior\u00f3w Miros\u0142awa Z. Wojalskiego, Poczta Polska<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"<\/a>

Znaczek z pierwszego dnia obiegu z 1984 roku
z Pomnikiem Martyrologii Dzieci w \u0141odzi
fot. Poczta Polska<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Znaczek pocztowy z wizerunkiem Marka Edelmana wyemitowany w roku 2022
fot. Poczta Polska<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Znaczek pocztowy z okazji 600-lecia miasta \u0141odzi wprowadzony
do obiegu w 2023 roku
fot. Poczta Polska<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Kartka pocztowa z okazji 600-lecia miasta \u0141odzi fot. Poczta Polska<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Przekazywanie na du\u017ce odleg\u0142o\u015bci informacji, w tym list\u00f3w, zawsze by\u0142o problemem. Mi\u0119dzy innymi wysy\u0142ano pieszych lub konnych pos\u0142a\u0144c\u00f3w, jednak prawdziwe rozwi\u0105zanie nadesz\u0142o dopiero wraz z poczt\u0105 konn\u0105. Za pocz\u0105tek istnienia poczty polskiej uwa\u017ca si\u0119 dzie\u0144 18 pa\u017adziernika 1558 roku. Kr\u00f3l Zygmunt August w przywileju nadawczym powierzy\u0142 kierownictwo poczty dworzaninowi Prosperowi\u2008Prowanie: ...maj\u0105c na oku w\u0142asn\u0105 tudzie\u017c naszych poddanych wygod\u0119, aby\u015bmy zar\u00f3wno Continue Reading<\/a>","protected":false},"author":13,"featured_media":31469,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[],"class_list":["post-31467","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-turysta-poleca","cat-11-id"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31467","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=31467"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31467\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":31505,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31467\/revisions\/31505"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/31469"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=31467"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=31467"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=31467"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}