{"id":31443,"date":"2024-09-26T14:15:59","date_gmt":"2024-09-26T12:15:59","guid":{"rendered":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=31443"},"modified":"2024-09-26T14:15:59","modified_gmt":"2024-09-26T12:15:59","slug":"rodno-mowa-kilka-slow-o-jezyku-kaszubskim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=31443","title":{"rendered":"RODN\u00d4 M\u00d2WA \u2013 kilka s\u0142\u00f3w o j\u0119zyku kaszubskim"},"content":{"rendered":"

Letnicy ci\u0105gn\u0105cy nad morze z g\u0142\u0119bi kraju patrz\u0105 na nas jak na dziki szczep z rezerwatu. <\/em>Tak o sytuacji swoich krajan m\u00f3wi\u0142 na pocz\u0105tku XX wieku kaszubski przemys\u0142owiec i dzia\u0142acz spo\u0142eczny Marian Roszczynialski. Przezornie dodawa\u0142 niekiedy: mam spor\u0105 gromadk\u0119 dzieci, kt\u00f3r\u0105 wykszta\u0142c\u0119, aby zasili\u0142a w przysz\u0142o\u015bci w\u0105skie szeregi inteligencji kaszubskiej. <\/em>Roszczynialski bez w\u0105tpienia osi\u0105gn\u0105\u0142 sw\u00f3j cel, jednak nale\u017cy sobie zada\u0107 pytanie czy recepta, kt\u00f3r\u0105 on i \u017cyj\u0105cy w jego czasach wystawili kaszubszczy\u017anie by\u0142a skuteczna.<\/strong><\/p>\n

Bezsprzecznie pierwsza po\u0142owa XX wieku przynios\u0142a niespotykany wcze\u015bniej wzrost zainteresowania tzw. spraw\u0105 kaszubsk\u0105, kt\u00f3rej or\u0119downikami sta\u0142o si\u0119 wielu wybitnych tamtej epoki m.in. A. Maj\u00adkowski, J. Karnowski czy F. Lorentz. Wielka historia, kt\u00f3ra przetoczy\u0142a si\u0119 przez Pomorze, w niezwykle bolesny spos\u00f3b os\u0142abi\u0142a rozwijaj\u0105c\u0105 si\u0119 kaszubszczyzn\u0119. Dokona\u0142o si\u0119 to najpierw za spraw\u0105 prze\u00adsiedle\u0144 kaszubskich dzia\u0142aczy na czele z A. Labud\u0105 i J. Trepczykiem w okresie II RP, a p\u00f3\u017aniej tak\u017ce nie\u00admieckiego ludob\u00f3jstwa w Sztutowie, Pia\u015bnicy, Lesie Szp\u0119gawskim, a tak\u017ce w wielu innych miejscach na ca\u0142ych Kaszubach. Najwi\u0119kszym nieszcz\u0119\u015bciem j\u0119zyka kaszubskiego okaza\u0142o si\u0119 jednak przerwanie przekazu mi\u0119dzypokoleniowego, kt\u00f3re nast\u0105pi\u0142o w latach 70. XX wieku. Na skutek prze\u015bladowa\u0144, kt\u00f3re spotyka\u0142y dzieci w szko\u0142ach za m\u00f3wienie po kaszubsku, pa\u0144stwu polskiemu d\u0105\u017c\u0105cemu, do stworzenia jednorodnego spo\u0142ecze\u0144stwa nowej, socjalistycznej ojczyzny, uda\u0142o si\u0119 przekona\u0107 Kaszub\u00f3w o tym, \u017ce ich j\u0119zyk jest zepsut\u0105 polszczyzn\u0105, kt\u00f3r\u0105 nale\u017cy na zawsze wyrugowa\u0107 z \u017cycia spo\u0142ecznego. I tak pokolenie obecnych dziadk\u00f3w (pradziadk\u00f3w), kt\u00f3re w szkolnej \u0142awie by\u0142o pi\u0119tno\u00adwane za pos\u0142ugiwanie si\u0119 mow\u0105 ojc\u00f3w, chc\u0105c chro\u00adni\u0107 w\u0142asne dzieci zaprzesta\u0142o pos\u0142ugiwania si\u0119 j\u0119zykiem kaszubskich w komunikacji z nimi. Konsekwencj\u0105 czego by\u0142o nienauczenie pokolenia rodzic\u00f3w (dziadk\u00f3w) j\u0119zyka przodk\u00f3w i zmiana j\u0119zykowej mapy Pomorza. Dzieci, kt\u00f3re obecnie ucz\u0105 si\u0119 kaszubskiego w szkole, najcz\u0119\u015bciej mog\u0105 porozmawia\u0107 w tym j\u0119zyku jedynie z najstarszymi cz\u0142onkami rodziny. Wydaje si\u0119, \u017ce skutki tego stanu rzeczy s\u0105 nieodwracalne.<\/p>\n

\"\"<\/a>
\nPo tym smutnym preludium nale\u017ca\u0142oby powiedzie\u0107 kilka s\u0142\u00f3w o samym j\u0119zyku kaszubskim. Jest on j\u0119zykiem zachodnios\u0142owia\u0144skim zaliczanym do podgrupy j\u0119zyk\u00f3w lechickich. Cechuje go du\u017ce zr\u00f3\u017cnicowanie wewn\u0119trzne, wyra\u017caj\u0105ce si\u0119 w porzekadle, co wies, to jin\u00f4 je pies\u0144 <\/em>(pol. Co wie\u015b, to inna pie\u015b\u0144). Nie nale\u017cy natomiast dawa\u0107 wiary stereotypowi, \u017ce Kaszuba z Nord\u00eb <\/em>(z p\u00f3\u0142nocy) nie b\u0119dzie si\u0119 w stanie porozumie\u0107 z tym z innych cz\u0119\u015bci regionu. Kaszubszczyzna mimo swego bogactwa i zr\u00f3\u017cnicowania stanowi integraln\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3ra obecnie wyra\u017ca si\u0119 w standardzie literackim, nauczanym w szko\u0142ach, nad kt\u00f3rym czuwa Radz\u00ebzna Kasz\u00ebbscz\u00e9g\u00f2 J\u00e3z\u00ebka <\/em>(Rada J\u0119zyka Kaszubskiego).
\nZa najstarsze zabytki j\u0119zyka kaszubskiego uznaje si\u0119 Duchowne piesnie Dra Marcina Luthera i inszich naboznich m\u0119zow <\/em>Szymona Krofeya z roku 1586 oraz Ma\u0142y Catechism Niemiecko W\u00e1ndalski abo Slowi\u0119ski <\/em>z 1643 roku. Warto nadmieni\u0107, \u017ce obecnie nauczaniem j\u0119zyka kaszubskiego w szko\u0142ach i przedszkolach obj\u0119tych jest ponad 20 tysi\u0119cy dzieci i m\u0142odzie\u017cy, a edukacj\u0119 mo\u017cna zwie\u0144czy\u0107 sk\u0142adaj\u0105c egzamin dojrza\u0142o\u015bci z tego j\u0119zyka. Na Uniwersytecie Gda\u0144skim funkcjonuje tak\u017ce etnofilologia kaszubska, od wielu lat z powodzeniem kszta\u0142c\u0105ca nauczycieli regionalist\u00f3w oraz pracownik\u00f3w kultury i administracji.<\/p>\n

\"\"<\/a>
\nPrze\u0142omem we wsp\u00f3\u0142czesnej historii j\u0119zyka kaszubskiego by\u0142 niew\u0105tpliwie rok 2006 i uchwalenie ustawy o mniejszo\u015bciach narodowych i etnicznych oraz o j\u0119zyku regionalnym. Kaszubi zyskali w\u00f3wczas niespotkan\u0105 wcze\u015bniej ochron\u0119 pa\u0144stwa w zakresie swojej kultury i dziedzictwa j\u0119zykowego. Odt\u0105d kaszubski mo\u017ce by\u0107 j\u0119zykiem pomocniczym w zakresie administracji (ma to miejsce m.in. w gminach Luzino, Linia, Parchowo, \u017bukowo i Sierakowice), co stwarza mo\u017cliwo\u015b\u0107 komunikacji z urz\u0119dem w tym j\u0119zyku. Najbardziej jednak widocznym efektem ustawy by\u0142o pojawienie si\u0119 tablic z nazwami miejscowo\u015bci w j\u0119zyku kaszubskim, kt\u00f3rych nie spos\u00f3b nie zauwa\u017cy\u0107 przyje\u017cd\u017caj\u0105c na Pomorze. W ostatnich latach j\u0119zyk kaszubski sukcesywnie pojawia si\u0119 w przestrzeniach, kt\u00f3re wcze\u015bniej by\u0142y dla niego niedost\u0119pne (szko\u0142a, administracja, media), jednak przestaje by\u0107 j\u0119zykiem codziennej komunikacji Kaszub\u00f3w.
\nPrzyje\u017cd\u017caj\u0105c nad B\u00f4\u0142t <\/em>(Morze Ba\u0142tyckie) albo M\u00f4\u0142\u00e9 M\u00f2rze <\/em>(Zatok\u0119 Puck\u0105) warto mie\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107 otaczaj\u0105cego nas zewsz\u0105d dziedzictwa, kt\u00f3re obecnie z tablic i wysokich kontuar\u00f3w spogl\u0105da w nie\u00adpewn\u0105 kaszubsk\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107. Jak to m\u00f3wi\u0105, chto kasz\u00ebbsczi j\u00e3z\u00ebk znaje, nen \u00f2bjedze wsz\u00ebtcz\u00e9 kraje <\/em>(kto kaszubski j\u0119zyk zna, ten objedzie ca\u0142y \u015bwiat), a tym samym do zobaczenia na kaszubskim, i mam nadziej\u0119, nieco bardziej \u015bwiadomym, szlaku.<\/p>\n

Tekst<\/em> Mateusz Klebba (Kasz. Klebb\u00f3w Matis)<\/strong>
\nStudent prawa na WSAiB w Gdyni, cz\u0142onek Rady J\u0119zyka Kaszubskiego, za\u0142o\u017cyciel Ko\u0142a M\u0142odzie\u017cy Kaszubskiej \u201eNow\u00f4 Tatcz\u00ebzna\u201d. Poeta i prozaik, t\u0142umacz literatury na j\u0119zyki polski i kaszubski.<\/p>\n

Zdj\u0119cia<\/em> Marcin Kruszczy\u0144ski, Photogenica<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Letnicy ci\u0105gn\u0105cy nad morze z g\u0142\u0119bi kraju patrz\u0105 na nas jak na dziki szczep z rezerwatu. Tak o sytuacji swoich krajan m\u00f3wi\u0142 na pocz\u0105tku XX wieku kaszubski przemys\u0142owiec i dzia\u0142acz spo\u0142eczny Marian Roszczynialski. Przezornie dodawa\u0142 niekiedy: mam spor\u0105 gromadk\u0119 dzieci, kt\u00f3r\u0105 wykszta\u0142c\u0119, aby zasili\u0142a w przysz\u0142o\u015bci w\u0105skie szeregi inteligencji kaszubskiej. Roszczynialski bez w\u0105tpienia osi\u0105gn\u0105\u0142 sw\u00f3j cel, jednak nale\u017cy sobie zada\u0107 Continue Reading<\/a>","protected":false},"author":13,"featured_media":31447,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-31443","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bez-kategorii","cat-1-id"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31443","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=31443"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31443\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":31445,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31443\/revisions\/31445"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/31447"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=31443"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=31443"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=31443"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}