{"id":31041,"date":"2024-06-20T12:00:00","date_gmt":"2024-06-20T10:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=31041"},"modified":"2024-06-20T12:00:00","modified_gmt":"2024-06-20T10:00:00","slug":"wigierski-krajobraz-%e2%88%92-dzielo-natury","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=31041","title":{"rendered":"Wigierski krajobraz \u2212 dzie\u0142o natury"},"content":{"rendered":"

Przed 35 laty powo\u0142any zosta\u0142 do \u017cycia Wigierski Park Narodowy. Przybyszom trafiaj\u0105cym nad Wigry trudno jest od razu doceni\u0107 walory przyrodnicze tego terenu. Spotkanie symbolu parku, kt\u00f3rym jest b\u00f3br, te\u017c jest niezwykle trudne. Jednak to nie fauna czy flora zostawia w pami\u0119ci przybysz\u00f3w niezatarte wspomnienia. Zostawia je niew\u0105tpliwie wigierski krajobraz.<\/strong><\/p>\n

Zachwyty nad Wigrami
\n<\/strong>Powiedzie\u0107, \u017ce krajobraz wigierski zachwyca, to tak jakby nic nie powiedzie\u0107 <\/em>\u2013 to wypowied\u017a anonimowego turysty pods\u0142uchana w po\u0142owie lat 90. XX wieku na g\u00f3rnym tarasie zespo\u0142u pokamedulskiego. Pami\u0119tam, \u017ce w tym samym miejscu mia\u0142em okazj\u0119 wys\u0142ucha\u0107 peanu na cze\u015b\u0107 krajobrazu z ust Ignacego Gogolewskiego. Ten gigant polskiej sceny teatralnej, zaczerpn\u0105\u0142 powietrza\u2026 i patrz\u0105c w kierunku Wysokiego W\u0119g\u0142a wyg\u0142osi\u0142 fraz\u0119 z\u0142o\u017con\u0105 z dw\u00f3ch s\u0142\u00f3w: Pi\u0119knie tu\u2026 <\/em>i potem zapad\u0142a wymowna, teatralna cisza, kt\u00f3rej nie mo\u017cna by\u0142o przerwa\u0107 nawet uzupe\u0142niaj\u0105cym komentarzem\u2026 Wcze\u015bniej sw\u00f3j zachwyt nad wigierskim krajobrazem wyra\u017cali m.in. Aleksander Po\u0142uja\u0144ski w W\u0119dr\u00f3wkach po guberni augustowskiej w celu naukowym odbytych <\/em>czy te\u017c Ferdynand Ossendowski w Puszczach polskich<\/em>. Zapewne wiele podobnych wypowiedzi mo\u017cna by pods\u0142ucha\u0107 w tym miejscu i dzi\u015b, mimo zmian, jakie zachodz\u0105 w wigierskim krajobrazie. A s\u0105 to przemiany maj\u0105ce zwi\u0105zek z nadmiern\u0105 ludzk\u0105 aktywno\u015bci\u0105, jak i b\u0119d\u0105ce wynikiem zmian zachodz\u0105cych w \u015brodowisku.<\/p>\n

Przemiany wigierskiego krajobrazu
\n<\/strong>Wigry kojarz\u0105 si\u0119 z najpi\u0119kniejszym jeziorem w Polsce i parkiem narodowym. Lasy, rzeki, jeziora, roz\u0142ogi p\u00f3l i zabudowa wsi, a tak\u017ce walory niematerialne tworz\u0105 wielow\u0105tkowy i wielowarstwowy krajobraz kulturowy. O jego szczeg\u00f3lnej warto\u015bci decyduje ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 nawarstwie\u0144, ich r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107, atrakcyjno\u015b\u0107 estetyczna oraz po\u0142\u0105czenie tych element\u00f3w z przyrod\u0105. Zrekonstruowany zesp\u00f3\u0142 klasztorny znajduje si\u0119 na p\u00f3\u0142nocnym brzegu jeziora Wigry, w \u015brodku rozleg\u0142ego p\u00f3\u0142wyspu, na cz\u0119\u015bciowo sztucznie usypanym wzniesieniu, sk\u0142adaj\u0105cym si\u0119 z taras\u00f3w dolnego i g\u00f3rnego, na kt\u00f3re prowadz\u0105 podjazdy i schody. Zachodni\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tarasu g\u00f3rnego zajmuje ko\u015bci\u00f3\u0142 z dwiema wie\u017cami, zwie\u0144czonymi wysokimi he\u0142mami. Zabudowa klasztornego wzg\u00f3rza by\u0142a niszczona i mozolnie odbudowywana po kolejnych wojennych zawieruchach. W ci\u0105gu ostatnich dw\u00f3ch wiek\u00f3w wigierskie wzg\u00f3rze zmienia\u0142o si\u0119. Ogl\u0105daj\u0105cy je widzieli inne pokrycie terenu, inn\u0105 zabudow\u0119.
\nNad brzegami jeziora u schy\u0142ku XVII wieku ros\u0142y dwie puszcze \u2013 Perstu\u0144ska i Prze\u0142omska, ale dzi\u0119ki mozolnym wysi\u0142kom zakonnik\u00f3w uda\u0142o si\u0119 je st\u0105d usun\u0105\u0107. Wigierska d\u0119bina trafia\u0142a g\u0142\u00f3wnie do rosn\u0105cej w pot\u0119g\u0119 \u015bwiatow\u0105 Anglii. To z niej wykonywano poszycia oceanicznych statk\u00f3w, a tak\u017ce\u2026 beczki. By\u0107 mo\u017ce najwykwintniejsze gatunki szkockiej whisky maj\u0105 w sobie posmak wigierskich d\u0119b\u00f3w. Za spraw\u0105 kamedu\u0142\u00f3w powsta\u0142y r\u00f3wnie\u017c smolarnie, terpentyniarnie, wapienniki i rudnie. W tych ostatnich wytapiano \u017celazo z rudy darniowej, a do wytopu stosowano w\u0119giel drzewny.
\nTaka intensywna dzia\u0142alno\u015b\u0107 przemys\u0142owa doprowadzi\u0142a do szybkiego wyci\u0119cia drzew na terenie d\u00f3br wigierskich. Z czasem popyt na \u017celazo importowane z Rzeczpospolitej zmala\u0142. Sta\u0142o si\u0119 to za spraw\u0105 zastosowania we francuskich i przede wszystkim angielskich piecach hutniczych do wytopu w\u0119gla kamiennego, ale rudnie nad Wigrami przesta\u0142y dzia\u0142a\u0107 raczej z powodu braku opa\u0142u.<\/p>\n

By\u0142 las, s\u0105 wsie
\n<\/strong>Na wylesionych terenach powsta\u0142y wsie z polami uprawnymi. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 istniej\u0105cych do dzisiaj na terenie dawnych d\u00f3br kamedulskich osad powsta\u0142a w XVII i XVIII wieku. Za\u0142o\u017cono te\u017c w\u00f3wczas miasto Suwa\u0142ki.
\nDo schy\u0142ku XX wieku przetrwa\u0142o nieco drewnianej zabudowy z czas\u00f3w sprzed pierwszej wojny \u015bwiatowej. By\u0142y to niewielkie cha\u0142upy i nad wyraz skromne zabudowania gospodarcze. Pierwsza wojna \u015bwiatowa doprowadzi\u0142a do zniszczenia wielu wsi wigierskich. Zagrody budowane w okresie mi\u0119dzywojennym by\u0142y bardziej okaza\u0142e i jeszcze kilka z nich mo\u017cna dzisiaj zobaczy\u0107.<\/p>\n

Wigry turystycznie
\n<\/strong>Jeszcze przed pierwsz\u0105 wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 jeziora wigierskie zacz\u0119to traktowa\u0107 jako miejsce s\u0142u\u017c\u0105ce turystyce i rekreacji. Rosyjscy urz\u0119dnicy i oficerowie zbudowali kilka dacz. Po odzyskaniu przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci z ruin zosta\u0142 podniesiony wigierski ko\u015bci\u00f3\u0142 i kilka budynk\u00f3w w jego s\u0105siedztwie. Polskie Towarzystwo Krajoznawcze zbudowa\u0142o w Starym Folwarku schronisko, pocz\u0105tkowo drewniane, a po kilku latach ju\u017c murowane i bardziej okaza\u0142e. Po drugiej wojnie \u015bwiatowej ten zesp\u00f3\u0142 obiekt\u00f3w turystycznych zosta\u0142 przej\u0119ty przez Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze i by\u0142 przez niego wykorzystywany przez kolejne kilkadziesi\u0105t lat. Szkoda, \u017ce obecnie oba schroniska s\u0105 wpisane w krajobraz jedynie jako trwa\u0142e ruiny, a pozosta\u0142o\u015bci drewnianego schroniska ju\u017c nied\u0142ugo stan\u0105 si\u0119 jedynie materia\u0142em s\u0142u\u017c\u0105cym licznym organizmom bytuj\u0105cym na martwym drewnie. Szkoda\u2026
\nWybuch drugiej wojny \u015bwiatowej gwa\u0142townie przerwa\u0142 zainteresowanie spo\u0142ecze\u0144stwa regionem. Dopiero w latach 50. tury\u015bci zacz\u0119li ponownie odkrywa\u0107 Suwalszczyzn\u0119. W latach 60. nad Wigrami pojawi\u0142y si\u0119 pierwsze \u201esubstandartowe\u201d o\u015brodki wypoczynkowe. Najwi\u0119ksze ich zag\u0119szczenie by\u0142o nad Zatok\u0105 S\u0142upia\u0144sk\u0105.<\/p>\n

Chro\u0144my wigiersk\u0105 przyrod\u0119
\n<\/strong>Wzmo\u017cone zainteresowanie Wigrami nie dotyczy\u0142o jedynie ludzi pragn\u0105cych wypoczywa\u0107 w pi\u0119knych okoliczno\u015bciach przyrody, przyrody dewasto\u00adwanej w coraz wi\u0119kszym stopniu przez rosn\u0105cy powoli ruch turystyczny. Wigry wzbudzi\u0142y tak\u017ce zainteresowanie przyrodnik\u00f3w i tw\u00f3rc\u00f3w.
\nPowstanie Wigierskiego Parku Narodowego poprzedzi\u0142y liczne dyskusje. W latach 1977\u20131984 odbywa\u0142y si\u0119 w Wigrach pod patronatem woje\u00adwody suwalskiego interdyscyplinarne spotkania \u201eSztuka i \u015brodowisko\u201d, po dziewi\u0119ciu latach zmienione na \u201eKultura i \u015brodowisko\u201d. W roku 1979 powsta\u0142 plan zagospodarowania przestrzennego przysz\u0142ego parku narodowego autorstwa Stanis\u0142awa Lubicz-Lubi\u0144skiego.<\/p>\n

G\u0142\u00f3wnym powodem utworzenia WPN by\u0142a potrzeba obj\u0119cia ochron\u0105 unikatowego zespo\u0142u jezior wraz z otaczaj\u0105cymi je lasami oraz zachowanie krajobrazu i dziedzictwa kulturowego na obszarach wsi. W granicach parku znajduje si\u0119 kilkana\u015bcie wsi, kt\u00f3rych rolniczy charakter staje si\u0119 coraz bardziej umowny. Atrakcyjne krajobrazowo tereny przyci\u0105gaj\u0105 nowych osadnik\u00f3w, kt\u00f3rzy marz\u0105 o zbudowaniu domu w s\u0105siedztwie lasu i maksymalnie blisko jeziora. Proces implementacji nowych mieszka\u0144c\u00f3w w s\u0105siedztwie Wigier nabra\u0142 wi\u0119kszego tempa z pocz\u0105tkiem nowego tysi\u0105clecia.
\nW ci\u0105gu trzydziestu pi\u0119ciu lat funkcjonowania parku tradycyjna zabudowa zosta\u0142a zast\u0105piona przez nowe budynki, g\u0142\u00f3wnie mieszkalne i rekre\u00adacyjne. Krajobraz okraszony budowlami typu \u201esze\u015bcian polski\u201d czy \u201egara\u017codworek\u201d w dalszym ci\u0105gu zachwyca, ale jak d\u0142ugo jeszcze? Administracja parku broni si\u0119 przed post\u0119puj\u0105c\u0105 urbanizacj\u0105. Brak narz\u0119dzi w postaci plan\u00f3w zagospodarowania przestrzennego. Z drugiej strony brak te\u017c prawnych rozwi\u0105za\u0144 w postaci rekompensaty w\u0142a\u015bcicielom grunt\u00f3w za ograniczenia zwi\u0105zane z \u017cyciem, czy jedynie posiadaniem ziemi, w granicach parku.<\/p>\n

Tekst<\/em> dr Maciej Ambrosiewicz
\n<\/strong>Konserwator zabytk\u00f3w i muzealnik, regionoznawca, wyk\u0142adowca, autor i wsp\u00f3\u0142autor ksi\u0105\u017cek, w wi\u0119kszo\u015bci po\u015bwi\u0119conych Suwalszczy\u017anie; prezes Augustowsko-Suwalskiego Towarzystwa Naukowego w Suwa\u0142kach; redaktor naczelny kwartalnika \u201eWigry\u201d; kieruje zespo\u0142em Muzeum Wigier Wigierskiego Parku Narodowego<\/p>\n

Zdj\u0119cie<\/em> Wojciech Misiukiewicz<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Przed 35 laty powo\u0142any zosta\u0142 do \u017cycia Wigierski Park Narodowy. Przybyszom trafiaj\u0105cym nad Wigry trudno jest od razu doceni\u0107 walory przyrodnicze tego terenu. Spotkanie symbolu parku, kt\u00f3rym jest b\u00f3br, te\u017c jest niezwykle trudne. Jednak to nie fauna czy flora zostawia w pami\u0119ci przybysz\u00f3w niezatarte wspomnienia. Zostawia je niew\u0105tpliwie wigierski krajobraz. Zachwyty nad Wigrami Powiedzie\u0107, \u017ce krajobraz wigierski zachwyca, to tak Continue Reading<\/a>","protected":false},"author":13,"featured_media":31043,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[114,11],"tags":[],"class_list":["post-31041","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-turysta-i-przyroda","category-turysta-poleca","cat-114-id","cat-11-id"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31041","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=31041"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31041\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":31045,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31041\/revisions\/31045"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/31043"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=31041"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=31041"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=31041"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}