{"id":30967,"date":"2024-06-20T10:35:48","date_gmt":"2024-06-20T08:35:48","guid":{"rendered":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=30967"},"modified":"2024-06-20T10:35:48","modified_gmt":"2024-06-20T08:35:48","slug":"bazylika-prymasowska-w-gnieznie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=30967","title":{"rendered":"Bazylika Prymasowska w Gnie\u017anie"},"content":{"rendered":"

Gniezno kojarzy si\u0119 z pocz\u0105tkami pa\u0144stwa polskiego i wprowadzeniem chrze\u015bcija\u0144stwa. Cz\u0119sto uwa\u017cane jest za pierwsz\u0105 stolic\u0119 Polski. Spoczywaj\u0105 tu szcz\u0105tki \u015bw. Wojciecha, jednego z patron\u00f3w naszego kraju. Miejscem, kt\u00f3rego nie mo\u017cna pomin\u0105\u0107 podczas zwiedzania Gniezna, jest Wzg\u00f3rze Lecha, gdzie wznosi si\u0119 gnie\u017anie\u0144ska archikatedra. Przenie\u015bmy si\u0119 wi\u0119c do czas\u00f3w Mieszka I oraz pocz\u0105tk\u00f3w ko\u015bcio\u0142a w Polsce.<\/strong><\/p>\n

Bazylika Prymasowska Wniebowzi\u0119cia Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny to oficjalny tytu\u0142 archikatedry gnie\u017anie\u0144skiej. \u015awi\u0105tynia ta jest miejscem szczeg\u00f3lnym w dziejach narodu i ko\u015bcio\u0142a polskiego. Powsta\u0142a na terenie zespo\u0142u grodowego na Wzg\u00f3rzu Lecha w X wieku jako jedna z pierwszych \u015bwi\u0105ty\u0144 chrze\u015bcija\u0144skich w Polsce.
\nSto\u0142eczne pierwsze\u0144stwo<\/strong>
\nDzi\u015b w r\u00f3\u017cnych gremiach, zar\u00f3wno historyk\u00f3w, jak i krajoznawc\u00f3w, bywaj\u0105 toczone dyskusje dotycz\u0105ce lokalizacji pierwszej stolicy Polski. Czy t\u0119 funkcj\u0119 pe\u0142ni\u0142o Gniezno czy Pozna\u0144? S\u0105 to jednak czcze dyskusje. W X wieku nie by\u0142o stolicy kraju w dzisiejszym rozumieniu tego terminu. G\u0142\u00f3wnym o\u015brodkiem w\u0142adzy by\u0142 gr\u00f3d, w kt\u00f3rym w danym momencie rezydowa\u0142 ksi\u0105\u017c\u0119. W po\u0142owie X wieku takimi grodami by\u0142y m.in. Gniezno i Pozna\u0144. Nie mia\u0142y one jednak oficjalnego tytu\u0142u stolicy pa\u0144stwa polskiego. Swego rodzaju wyznacznikiem wielko\u015bci grod\u00f3w w Polsce w czasach Boles\u0142awa Chrobrego jest zapis w kronice Galla Anonima o liczbie wojownik\u00f3w wystawianych na wyprawy wojenne. Gniezno wystawia\u0142o 1500 pancernych (je\u017ad\u017ac\u00f3w na koniach) i 5000 tarczownik\u00f3w (pieszych), Pozna\u0144 \u2013 1300 pancernych i 4000 tarczownik\u00f3w, W\u0142oc\u0142awek \u2013 800 pancernych i 2000 tarczownik\u00f3w, a Giecz \u2013 300 pancernych i 2000 tarczownik\u00f3w.
\nPierwszy polski \u015bwi\u0119ty<\/strong>
\nTo z Gniezna wyruszy\u0142 w 997 roku na wypraw\u0119 misyjn\u0105 u Prus\u00f3w pochodz\u0105cy z Czech biskup Wojciech. Zgin\u0105\u0142 z ich r\u0105k w okolicach dzisiejszego Elbl\u0105ga. Jego zw\u0142oki Boles\u0142aw Chrobry wykupi\u0142 i sprowadzi\u0142 do Gniezna. W 999 roku biskup Wojciech zosta\u0142 kanonizowany, staj\u0105c si\u0119 pierwsz\u0105 osob\u0105 \u015bwi\u0119t\u0105 zwi\u0105zan\u0105 z Polsk\u0105. W zwi\u0105zku z tym od roku 1000 Gniezno rozwija\u0142o si\u0119 jako miejsce pielgrzymkowe. Kult \u015bw. Wojciecha przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 te\u017c do jego rodzinnego kraju. Nast\u0105pi\u0142o to w specyficznych okoliczno\u015bciach. W czasie najazdu Wielkopolski w 1038 roku przez ksi\u0119cia Brzetys\u0142awa Czeskiego cz\u0119\u015b\u0107 relikwii zosta\u0142a zagrabiona i wywieziona do Pragi. Obecnie bardzo podobne sarkofagi z relikwiami
\n\u015bw. Wojciecha mo\u017cna ogl\u0105da\u0107 w katedrach i w Gnie\u017anie, i w Pradze.
\nGniezno i jego rola w pocz\u0105tkach polskiej pa\u0144stwowo\u015bci<\/strong>
\nNa pocz\u0105tku XI wieku wi\u0119kszego znaczenia w\u015br\u00f3d grod\u00f3w wielkopolskich, czy te\u017c szerzej polskich, nabiera Gniezno. W roku 999 roku zostaje tu utworzona pierwsza na ziemiach polskich archidiecezja. W ramach tej metropolii ko\u015bcielnej utworzono biskupstwa w Ko\u0142obrzegu, Krakowie i Wroc\u0142awiu. W ko\u0144cu XI wieku do metropolii w Gnie\u017anie przy\u0142\u0105czono istniej\u0105ce od 998 roku biskupstwo misyjne w Poznaniu. Pierwszym arcybiskupem gnie\u017anie\u0144skim zosta\u0142 Radzim Gaudenty, brat \u015bw. Wojciecha.<\/p>\n

W roku 1000 odby\u0142o si\u0119 przy grobie \u015bw. Wojciecha w Gnie\u017anie spotkanie Boles\u0142awa Chrobrego z cesarzem Niemiec Ottonem III. Wydarzenie to mo\u017cna okre\u015bli\u0107 mianem pierwszej wizyty dyplomatycznej g\u0142owy innego pa\u0144stwa w Polsce.<\/p>\n

Tradycj\u0105 tego spotkania s\u0105 odbywaj\u0105ce si\u0119 od 2000 roku kolejne Zjazdy Gnie\u017anie\u0144skie gromadz\u0105ce polityk\u00f3w i dzia\u0142aczy kulturalnych z r\u00f3\u017cnych pa\u0144stw. W 1025 roku w katedrze gnie\u017anie\u0144skiej mia\u0142a miejsce pierwsza w dziejach Polski koronacja kr\u00f3lewska. Koron\u0119 na\u0142o\u017cono na g\u0142ow\u0119 Boles\u0142awa Chrobrego. Niestety w\u0142adca ten zmar\u0142 wkr\u00f3tce po tym wydarzeniu, wi\u0119c jeszcze tego samego roku podobna uroczysto\u015b\u0107 odby\u0142a si\u0119 z udzia\u0142em Mieszka II. W Gnie\u017anie koronowani byli tak\u017ce Boles\u0142aw \u015amia\u0142y (1076), Przemys\u0142 II (1295) i Wac\u0142aw II Czeski (1300). Kolejne koronacje w\u0142adc\u00f3w Polski mia\u0142y miejsce ju\u017c w Krakowie, jednak\u017ce koronatorami (osobami dokonuj\u0105cymi aktu koronacji) zawsze byli arcybiskupi gnie\u017anie\u0144scy. Od pocz\u0105tk\u00f3w pa\u0144stwa polskiego a\u017c do ko\u0144ca kr\u00f3lestwa w XVIII wieku arcybiskupi gnie\u017anie\u0144scy byli w precedencji stanowisk drug\u0105 osob\u0105 w kraju. Mieli nie tylko prawo, ale i obowi\u0105zek \u2013 je\u015bli zasz\u0142a taka potrzeba \u2013 upominania kr\u00f3la. Pod nieobecno\u015b\u0107 w\u0142adcy w kraju lub w czasie jego choroby mieli prawo zwo\u0142ywania sejmu, a w czasie bezkr\u00f3lewia sprawowali funkcj\u0119 interrexa. Na soborze w Konstancji w 1415 roku arcybiskup gnie\u017anie\u0144ski Miko\u0142aj Tr\u0105ba uzyska\u0142 dla siebie i nast\u0119pc\u00f3w tytu\u0142 Prymasa Polski \u2013 pierwszego w\u015br\u00f3d r\u00f3wnych. Pe\u0142na tytulatura arcybiskup\u00f3w gnie\u017anie\u0144skich brzmia\u0142a w\u00f3wczas nast\u0119puj\u0105co: Z \u0142aski Bo\u017cej i Stolicy Apostolskiej Prymas Kr\u00f3lestwa Polskiego i Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego Pierwszy Ksi\u0105\u017c\u0119.
\nArchikatedra gnie\u017anie\u0144ska<\/strong>
\nStoj\u0105ca na Wzg\u00f3rzu Lecha obecna bazylika prymasowska powsta\u0142a na miejscu wcze\u015bniejszych, istniej\u0105cych od X wieku, \u015bwi\u0105ty\u0144 przedroma\u0144skiej i roma\u0144skiej. W drugiej po\u0142owie XIV wieku z inicjatywy arcybiskupa Jaros\u0142awa Bogorii Skotnickiego zacz\u0119to wznosi\u0107 now\u0105 gotyck\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119, kt\u00f3rej budow\u0119 zako\u0144czono po prawie 150 latach. Do po\u0142owy XX wieku nawa g\u0142\u00f3wna i prezbiterium mia\u0142y formy barokowe. W latach 1945\u20131961, w czasie renowacji \u015bwi\u0105tyni, odkryto wiele gotyckich detali architektonicznych i przywr\u00f3cono w nawie g\u0142\u00f3wnej pierwotne sklepienia gotyckie. W ko\u0144cu XX wieku odtworzono m.in. w prezbiterium barokow\u0105 konfesj\u0119, odnowiono kaplice i udost\u0119pniono do zwiedzania podziemia, ods\u0142aniaj\u0105ce relikty budowli sprzed tysi\u0105ca lat. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie bazylika prymasowska prezentuje si\u0119 bardzo okazale jako monumentalna tr\u00f3jnawowa \u015bwi\u0105tynia gotycka otoczona wie\u0144cem kaplic z XV i XVIII wieku. Mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce walory architektoniczne \u015bwi\u0105tyni s\u0105 proporcjonalne do dziej\u00f3w i rangi arcybiskupstwa gnie\u017anie\u0144skiego. Archikatedr\u0119 szcz\u0119\u015bliwie omin\u0119\u0142y wi\u0119ksze kl\u0119ski \u017cywio\u0142owe i dzia\u0142ania wojenne. Jest to jeden z najciekawszych obiekt\u00f3w zabytkowych w kraju. W 1986 roku w plebiscycie ,,7 pere\u0142 architektury polskiej\u201d magazynu turystycznego ,,\u015awiatowid\u201d \u015bwi\u0105tynia ta znalaz\u0142a si\u0119 na li\u015bcie laureat\u00f3w.<\/p>\n

W o\u015bcie\u017cach kruchty po\u0142udniowej katedry wisz\u0105 s\u0142ynne ,,drzwi gnie\u017anie\u0144skie\u201d \u2013 najcenniejszy w Polsce zabytek plastyki roma\u0144skiej.<\/p>\n

Drzwi powsta\u0142y w XII wieku i stanowi\u0105 dar Mieszka III. W 18 kwaterach przedstawione s\u0105 sceny z \u017cycia \u015bw. Wojciecha. Obramowaniem jest pi\u0119kny gotycki portal wykonany w XIV wieku ze sztucznego kamienia. W nawach bocznych i ambicie zachowa\u0142y si\u0119 oryginalne gotyckie sklepienia z \u017cebrami i detalami kamiennymi. Bardzo okaza\u0142e s\u0105 obramowania wej\u015b\u0107 do kaplic oraz najbogatsza w Polsce kolekcja kutych krat zamykaj\u0105cych wej\u015bcia do tych\u017ce element\u00f3w \u015bwi\u0105tyni. Ka\u017cda z 14 kaplic posiada bogate wyposa\u017cenie wn\u0119trza (o\u0142tarze, nagrobki, epitafia). Na \u015bcianie pod ch\u00f3rem organowym znajduj\u0105 si\u0119 dwie cenne, p\u00f3\u017anogotyckie p\u0142yty nagrobne arcybiskup\u00f3w: Zbigniewa Ole\u015bnickiego, marmurowe dzie\u0142o Wita Stwosza (1495), oraz Jana z Sienna (1480) wykonane z br\u0105zu dzie\u0142o anonimowego artysty flandryjskiego. \u015arodkow\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 prezbiterium zajmuje barokowa konfesja z XVII wieku wzorowana na tej z bazyliki watyka\u0144skiej. Pod ozdobnym baldachimem umieszczona jest srebrna trumna z relikwiami \u015bw. Wojciecha. Po bokach stoj\u0105 trony: prymasowski i biskupi. Natomiast w cz\u0119\u015bci tylnej po\u0142o\u017cona jest gotycka tumba \u2013 dawny grobowiec \u015bw. Wojciecha, mistrzowskie dzie\u0142o gda\u0144skiego rze\u017abiarza Hansa Brandta z ko\u0144ca XV wieku. W podziemiach katedry obejrze\u0107 mo\u017cna relikty wcze\u015bniejszych \u015bwi\u0105ty\u0144. Z udost\u0119pnionej do zwiedzania wie\u017cy po\u0142udniowej rozci\u0105ga si\u0119 rozleg\u0142a panorama Gniezna i jego najbli\u017cszych okolic. Na zwiedzanie najciekawszych element\u00f3w bazyliki prymasowskiej trzeba przeznaczy\u0107 oko\u0142o p\u00f3\u0142torej godziny. Jest to czas prawdziwej uczty duchowej \u2013 artystycznej i historycznej. Archikatedra gnie\u017anie\u0144ska jest te\u017c najciekawszym obiektem Szlaku Piastowskiego wiod\u0105cego z Poznania do Kruszwicy. Z oddalonego o 50 km Poznania do Gniezna istnieje dogodny dojazd drog\u0105 ekspresow\u0105 S5, a tak\u017ce poci\u0105gami Pozna\u0144skiej Kolei Metropolitalnej.<\/p>\n

Tekst <\/em>W\u0142odzimierz \u0141\u0119cki
\n<\/strong>Nauczyciel akademicki, krajoznawca, autor ksi\u0105\u017cek krajoznawczych, przewodnik\u00f3w turystycznych. Cz\u0142onek Honorowy PTTK. Wojewoda pozna\u0144ski, senator RP. Przewodnicz\u0105cy Komitetu Odbudowy Zamku Kr\u00f3lewskiego w Poznaniu.<\/p>\n

Zdj\u0119cia <\/em>Zbigniew Szmidt<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a>

Drzwi gnie\u017anie\u0144skie przedstawiaj\u0105 \u017cyciorys \u015bw. Wojciecha<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Pomnik kr\u00f3la Boles\u0142awa Chrobrego<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Ozdobna krata wej\u015bcia do kaplicy<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Relikwiarz \u015bw. Wojciecha<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Gniezno kojarzy si\u0119 z pocz\u0105tkami pa\u0144stwa polskiego i wprowadzeniem chrze\u015bcija\u0144stwa. Cz\u0119sto uwa\u017cane jest za pierwsz\u0105 stolic\u0119 Polski. Spoczywaj\u0105 tu szcz\u0105tki \u015bw. Wojciecha, jednego z patron\u00f3w naszego kraju. Miejscem, kt\u00f3rego nie mo\u017cna pomin\u0105\u0107 podczas zwiedzania Gniezna, jest Wzg\u00f3rze Lecha, gdzie wznosi si\u0119 gnie\u017anie\u0144ska archikatedra. Przenie\u015bmy si\u0119 wi\u0119c do czas\u00f3w Mieszka I oraz pocz\u0105tk\u00f3w ko\u015bcio\u0142a w Polsce. Bazylika Prymasowska Wniebowzi\u0119cia Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Continue Reading<\/a>","protected":false},"author":13,"featured_media":30981,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[92,5],"tags":[],"class_list":["post-30967","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-polecamy","category-a-to-polska-wlasnie","cat-92-id","cat-5-id"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30967","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=30967"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30967\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":30983,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30967\/revisions\/30983"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/30981"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=30967"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=30967"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=30967"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}