{"id":30873,"date":"2024-06-07T12:18:48","date_gmt":"2024-06-07T10:18:48","guid":{"rendered":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=30873"},"modified":"2024-06-07T12:18:48","modified_gmt":"2024-06-07T10:18:48","slug":"pamiec-wyryta-w-kamieniu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=30873","title":{"rendered":"Pami\u0119\u0107 wyryta w kamieniu"},"content":{"rendered":"

Trasa kwietniowej wycieczki \u201ePami\u0119\u0107 wyryta w kamieniu\u201d, zorganizowanej przez Oddzia\u0142 PTTK w Ostrowcu \u015awi\u0119tokrzyskim, prowadzi\u0142a przez Wol\u0119 Gr\u00f3jeck\u0105, \u0106miel\u00f3w, Rud\u0119 Ko\u015bcieln\u0105, Podg\u00f3rze, Ba\u0142t\u00f3w, Gozdaw\u0119, Grabowiec, Pr\u0119docin, Kotlark\u0119, I\u0142\u017c\u0119 i Piotrowe Pole, czyli miejsca ma\u0142o znane, mimo \u017ce po\u0142o\u017cone w najbli\u017cszej okolicy. A przecie\u017c ka\u017cde, nawet najmniejsze miasteczko czy wie\u015b, ma w sobie co\u015b wyj\u0105tkowego, niepowtarzalnego. Ka\u017cdy cmentarz, mogi\u0142a, pomnik czy pami\u0105tkowa tablica to miejsce pami\u0119ci, nasze historyczne dziedzictwo.<\/strong><\/p>\n

Obserwuj\u0105c z okien autokaru mijany krajobraz, ka\u017cdy m\u00f3g\u0142 si\u0119 zachwyci\u0107 widokiem: le\u015bnej drogi mi\u0119dzy \u0106mielowem a Rud\u0105 Ko\u015bcieln\u0105, rzeki Kamiennej w okolicy Podg\u00f3rza, lessowego w\u0105wozu w Ba\u0142towie, kwitn\u0105cych sad\u00f3w wok\u00f3\u0142 Gozdawy, parku podworskiego w Pr\u0119docinie, ruin zamku w I\u0142\u017cy czy Puszczy I\u0142\u017ceckiej przy starym Trakcie Ostrowieckim. Wizyta w pracowni nie\u017cyj\u0105cego artysty rze\u017abiarza Gustawa Hadyny w Woli Gr\u00f3jeckiej, z plenerow\u0105 galeri\u0105 rze\u017ab pe\u0142n\u0105 postaci kr\u00f3l\u00f3w, rycerzy, przyw\u00f3dc\u00f3w politycznych i wojskowych wprowadzi\u0142a uczestnik\u00f3w wycieczki w \u015bwiat sztuki. Plenerowymi galeriami by\u0142y r\u00f3wnie\u017c odwiedzane na trasie stare parafialne cmentarze w \u0106mielowie i Ba\u0142towie z bogactwem dzie\u0142 nieznanych artyst\u00f3w, tw\u00f3rc\u00f3w nagrobnych rze\u017ab w formie krzy\u017ca, figur Jezusa, Maryi, Piety, Anio\u0142\u00f3w \u015amierci... Ciekawe by\u0142y te\u017c inskrypcje nagrobne, coraz trudniejsze do odczytania, opisuj\u0105ce przymioty zmar\u0142ych, ich tytu\u0142y i zas\u0142ugi. Na wielu cmentarzach mo\u017cna by\u0142o odnale\u017a\u0107 groby powsta\u0144c\u00f3w styczniowych. Szczeg\u00f3lne zainteresowanie wzbudzi\u0142a mogi\u0142a najstarszego weterana powstania, Andrzeja Listka, zmar\u0142ego w wieku stu lat, kt\u00f3rego gr\u00f3b znajduje si\u0119 na wiejskim cmentarzu w Rudzie Ko\u015bcielnej.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Cmentarz w \u0106mielowie \u2013 kwatera poleg\u0142ych partyzant\u00f3w w Woli Gr\u00f3jeckiej<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Rze\u017aba Anio\u0142a na cmentarzu w \u0106mielowie<\/p><\/div>\n

Cmentarz wojenny po\u0142o\u017cony w sosnowym lesie na skraju wsi Podg\u00f3rze jest \u015bwiadectwem po dzia\u0142aj\u0105cym w okolicy lewicuj\u0105cym ruchu oporu. Odczytuj\u0105cym umieszczone na krzy\u017cach tabliczki, na grobach rozstrzelanych przez Niemc\u00f3w mieszka\u0144c\u00f3w okolicznych wsi, partyzant\u00f3w Armii Ludowej i \u017co\u0142nierzy radzieckich, najcz\u0119\u015bciej pojawia\u0142 si\u0119 napis: partyzant lub \u017co\u0142nierz nieznany<\/em>.<\/p>\n

Przy wje\u017adzie do Gozdawy, wycieczka zatrzyma\u0142a si\u0119 przy starym, zapomnianym i opuszczonym cmentarzu ewangelickim, \u015bwiadku przesz\u0142o\u015bci, przypominaj\u0105cym o mieszkaj\u0105cych w okolicy kolonistach niemieckich. W\u015br\u00f3d drzew zachowa\u0142o si\u0119 kilka piaskowcowych nagrobk\u00f3w, postument\u00f3w z utr\u0105conymi krzy\u017cami i p\u0142yt wro\u015bni\u0119tych w ziemi\u0119 z napisami wykutymi niemieckim gotykiem.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Cmentarz ewangelicki w Gozdawie<\/p><\/div>\n

Podobnie osobliwy by\u0142 niewielki cmentarz mariawicki, po\u0142o\u017cony na obrze\u017cach wsi Pr\u0119docin, powsta\u0142y przy nieistniej\u0105cym ju\u017c modrzewiowym ko\u015bciele. Spoczywaj\u0105 na nim wyznawcy mariawityzmu z okolicznych miejscowo\u015bci.
\nDawne miasto Grabowiec, z rynkiem i wczesnobarokowym ko\u015bcio\u0142em pw. \u015bw. Miko\u0142aja, przyj\u0119\u0142o nasz\u0105 wycieczk\u0119 deszczem. Mo\u017ce to niebo p\u0142aka\u0142o nad losem \u017co\u0142nierzy, uczestnik\u00f3w bitwy o I\u0142\u017c\u0119. 8\u20139 wrze\u015bnia 1939 roku poleg\u0142o w niej 611 \u017co\u0142nierzy Armii \u201ePrusy\u201d. Ich groby rozsiane by\u0142y po okolicznych lasach. Na cmentarzu parafialnym w Grabowcu, po ekshumacjach przeprowadzonych w latach 1948 i 2018 znalaz\u0142o spoczynek 139 \u017co\u0142nierzy i oficer\u00f3w Wojska Polskiego. Innych 74 poleg\u0142ych w bitwie pochowano w Kotlarce, w miejscu zwanym Pustelni\u0105 \u015awi\u0119tego Franciszka z ma\u0142ym ko\u015bci\u00f3\u0142kiem, studni\u0105 i figur\u0105 kamienn\u0105 patrona. Po wojnie prochy \u017co\u0142nierzy przeniesiono na cmentarz w I\u0142\u017cy.<\/p>\n

Na terenach, przez kt\u00f3re przebiega\u0142a trasa wycieczki, r\u00f3wnie tragicznie jak wrzesie\u0144 1939 roku, zapisa\u0142 si\u0119 rok 1944. W Woli Gr\u00f3jeckiej, oczekuj\u0105cy na przeprowadzenie akcji zdobycia broni z transportu kolejowego oddzia\u0142 \u201eTarzana\u201d ze Zgrupowania Partyzanckiego Armii Krajowej \u201ePonury\u201d, w wyniku donosu, 7 lipca 1944 roku, zosta\u0142 otoczony przez Niemc\u00f3w. Zgin\u0119\u0142o 37 partyzant\u00f3w. Cia\u0142a zbitych zosta\u0142y pochowane w zbiorowej mogile na cmentarzu w \u0106mielowie. Podobnie potoczy\u0142y si\u0119 losy oddzia\u0142u \u201ePotoka\u201d, stacjonuj\u0105cego na Piotrowym Polu w kompleksie le\u015bnym Puszczy I\u0142\u017ceckiej. 1\u20133 pa\u017adziernika 1944 roku licz\u0105cy oko\u0142o 600 partyzant\u00f3w oddzia\u0142 zosta\u0142 otoczony przez przewa\u017caj\u0105ce si\u0142y niemieckie. W walce zgin\u0119\u0142o 59 partyzant\u00f3w, a oko\u0142o 40 dosta\u0142o si\u0119 do niewoli. Poleg\u0142ych pochowano w miejscu bitwy. Po wojnie prochy partyzant\u00f3w przeniesiono na cmentarz w I\u0142\u017cy.
\nCmentarz \u2013 Mauzoleum w I\u0142\u017cy urz\u0105dzono w 1969 roku wed\u0142ug projektu Zofii Wolskiej. Po\u0142o\u017cony jest na wzg\u00f3rzu \u015awi\u0119tego Leonarda. Na mogi\u0142ach \u017co\u0142nierzy Wrze\u015bnia 1939 i partyzant\u00f3w \u201ePotoka\u201d, stoj\u0105 rz\u0119dy jednakowych bia\u0142ych krzy\u017cy. W roku 1994 przeniesiono tu zw\u0142oki, zmar\u0142ego rok wcze\u015bniej, mieszkaj\u0105cego po wojnie w Opaleniu pod Gniewem kpt. Wincentego Tomasika \u201ePotoka\u201d i jego \u017cony Anny ps. \u201eR\u00f3\u017ca\u201d. Po latach dow\u00f3dca do\u0142\u0105czy\u0142 do swoich \u017co\u0142nierzy.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Cmentarz \u2013 Mauzoleum w I\u0142\u017cy<\/p><\/div>\n

Na miejscu bitwy na Piotrowym Polu ods\u0142oni\u0119to w 1970 roku pomnik zaprojektowany przez in\u017c. Aleksandra Radwana. G\u0142\u00f3wnym elementem stoj\u0105cego w cieniu wysokich drzew monumentu s\u0105 dwie strzeliste iglice. Z ty\u0142u, na \u015bcianie muru, umieszczono tablice z nazwiskami poleg\u0142ych. Za pomnikiem znajduje si\u0119 miejsce pierwotnego poch\u00f3wku poleg\u0142ych.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Pomnik na Piotrowym Polu<\/p><\/div>\n

By\u0142 to ostatni punkt wycieczki. Po zapoznaniu si\u0119 z histori\u0105 oddzia\u0142u, bitwy i \u017cyciorysem \u201ePotoka\u201d odby\u0142o si\u0119 spotkanie przy ognisku. By\u0142 czas na zadum\u0119, rozmowy i pieczenie kie\u0142basek.<\/p>\n

Tekst i zdj\u0119cia<\/em> Alicja M\u0119\u017cyk
\n<\/strong>Przodownik Turystyki Pieszej, Instruktor Krajoznawstwa Regionu, Instruktor Ochrony Przyrody PTTK. Prezes Oddzia\u0142u \u015awi\u0119tokrzyskiego PTTK im. St. Je\u017cewskiego w Ostrowcu \u015awi\u0119tokrzyskim.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Trasa kwietniowej wycieczki \u201ePami\u0119\u0107 wyryta w kamieniu\u201d, zorganizowanej przez Oddzia\u0142 PTTK w Ostrowcu \u015awi\u0119tokrzyskim, prowadzi\u0142a przez Wol\u0119 Gr\u00f3jeck\u0105, \u0106miel\u00f3w, Rud\u0119 Ko\u015bcieln\u0105, Podg\u00f3rze, Ba\u0142t\u00f3w, Gozdaw\u0119, Grabowiec, Pr\u0119docin, Kotlark\u0119, I\u0142\u017c\u0119 i Piotrowe Pole, czyli miejsca ma\u0142o znane, mimo \u017ce po\u0142o\u017cone w najbli\u017cszej okolicy. A przecie\u017c ka\u017cde, nawet najmniejsze miasteczko czy wie\u015b, ma w sobie co\u015b wyj\u0105tkowego, niepowtarzalnego. Ka\u017cdy cmentarz, mogi\u0142a, pomnik czy Continue Reading<\/a>","protected":false},"author":13,"featured_media":30887,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[84,11],"tags":[],"class_list":["post-30873","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-poznajemy-szlaki","category-turysta-poleca","cat-84-id","cat-11-id"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30873","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=30873"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30873\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":30891,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30873\/revisions\/30891"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/30887"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=30873"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=30873"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=30873"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}