{"id":30627,"date":"2024-03-21T13:29:50","date_gmt":"2024-03-21T11:29:50","guid":{"rendered":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=30627"},"modified":"2024-03-21T13:29:50","modified_gmt":"2024-03-21T11:29:50","slug":"ciekawostki-i-tajemnice-warmii-i-mazur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=30627","title":{"rendered":"Ciekawostki i tajemnice Warmii i Mazur"},"content":{"rendered":"

Na Warmii i Mazurach niepowtarzalne pi\u0119kno natury spotyka si\u0119 z bogactwem pami\u0105tek pozo\u00adstawionych przez burzliw\u0105 histori\u0119 i pokolenia mieszka\u0144c\u00f3w. W zwi\u0105zku z tym du\u017ce pole do popisu znajd\u0105 tu \u201e\u0142owcy\u201d turystycznych ciekawo\u00adstek i \u201ekolekcjonerzy\u201d niezwyk\u0142o\u015bci.<\/strong><\/p>\n

Wielkie Jeziora i niez\u0142y kana\u0142
\n<\/strong>Region warmi\u0144sko-mazurski najbardziej s\u0142ynie z licznych jezior. Jednak nadany mu niegdy\u015b przy\u00addomek \u201eKrainy Tysi\u0105ca Jezior\u201d zdecydowanie nie przystaje do rzeczywisto\u015bci, bo tych obiekt\u00f3w hydrologicznych jest oko\u0142o trzech tysi\u0119cy. W\u015br\u00f3d nich znajdziemy jeziora wyj\u0105tkowo du\u017ce, d\u0142ugie i g\u0142\u0119bokie. Szczeg\u00f3lnie wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 najd\u0142u\u017csze Jeziorak (27,5 km) oraz najwi\u0119ksze w kraju \u015aniar\u00addwy i Mamry. Rozbudowane kompleksy tych ostat\u00adnich (odpowiednio 11340 ha i 10282 ha), po\u0142\u0105czone z mniejszymi akwenami sieci\u0105 kana\u0142\u00f3w, tworz\u0105 niezwykle lubiany przez \u017ceglarzy Szlak Wielkich Jezior Mazurskich (ok. 130 km). Na Jezioraku znajduje si\u0119 Wielka \u017bu\u0142awa \u2013 naj\u00adwi\u0119ksza wyspa w regionie i jedna z najwi\u0119kszych naturalnych wysp jeziornych w kraju (82,4 ha). W \u015bredniowieczu \u0142\u0105czy\u0142 j\u0105 ze sta\u0142ym l\u0105dem most, kt\u00f3rego pozosta\u0142o\u015bci odnale\u017ali archeolodzy. W 1974 roku na wyspie Jan Rybkowski kr\u0119ci\u0142 sceny filmu \u201eGniazdo\u201d, kt\u00f3rego akcja rozgrywa si\u0119 w okresie pocz\u0105tk\u00f3w polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.
\nJeziorak ma po\u0142\u0105czenie z Kana\u0142em Elbl\u0105skim, czyli najd\u0142u\u017cszym kana\u0142em \u017ceglownym w kraju. To zabytek XIX-wiecznej hydrotechniki z unikal\u00adnym na skal\u0119 \u015bwiatow\u0105 systemem pi\u0119ciu pochylni, pozwalaj\u0105cym na pokonywanie statkom ponad 100 m r\u00f3\u017cnicy wysoko\u015bci. G\u0142\u00f3wne koryto kana\u0142u pomi\u0119dzy Elbl\u0105giem a Ostr\u00f3d\u0105 liczy oko\u0142o 85 km, ale z odga\u0142\u0119zieiami do I\u0142awy, Zalewa, Starych Jab\u0142o\u00adnek czy Zalewu Wi\u015blanego ca\u0142kowita d\u0142ugo\u015b\u0107 dr\u00f3g wodnych systemu to ponad 150 km. Po Jezioraku, Kanale Elbl\u0105skim i Zalewie Wi\u015blanym, a tak\u017ce po Wielkich Jeziorach Mazurskich w sezonie letnim regularnie p\u0142ywaj\u0105 statki wycieczkowe. Najg\u0142\u0119bszymi jeziorami w regionie, i odpowied\u00adnio si\u00f3dmym i \u00f3smym akwenem pod tym wzgl\u0119\u00addem w Polsce, s\u0105 s\u0142yn\u0105ce z przejrzysto\u015bci wody Wuksniki (67,3 m) oraz Babi\u0119ty Wielkie (65,2 m).<\/p>\n

\u201eNaj-\u201d w wielu ods\u0142onach
\n<\/strong>W wojew\u00f3dztwie warmi\u0144sko-mazurskim znaj\u00addziemy drugie co do wysoko\u015bci wzniesienie pasa polskich pojezierzy. To Dylewska G\u00f3ra (312 m n.p.m.), b\u0119d\u0105ca kulminacj\u0105 Wzg\u00f3rz Dylewskich. Zaraz za ni\u0105 sytuuj\u0105 si\u0119: G\u00f3ra Szeska (309 m n.p.m.) i G\u00f3ra Tatarska (308 m n.p.m.), stanowi\u0105ce ukoronowanie Wzg\u00f3rz Szeskich.
\nNa Dylewskiej G\u00f3rze wytyczono \u015bcie\u017ck\u0119 dydak\u00adtyczn\u0105 (2 km), przy kt\u00f3rej ustawiono tablice z informacjami o lokalnie wyst\u0119puj\u0105cych gatun\u00adkach ro\u015blin i zwierz\u0105t. Co ciekawe, w tym rejonie Parku Krajobrazowego Wzg\u00f3rz Dylewskich mo\u017cna spotka\u0107 introdukowane tu przed laty... muflony. W pobli\u017cu szczytu utworzono rezerwat przyrody Jezioro Francuskie, w kt\u00f3rym znalaz\u0142o si\u0119 najwy\u017cej po\u0142o\u017cone w wojew\u00f3dztwie jezioro (247,7 m n.p.m.). Zbiornik wodny le\u017c\u0105cy wy\u017cej od niego znajdziemy tylko w wytopisku w rezerwacie przyrody Torfo\u00adwisko na Tatarskiej G\u00f3rze (293 m n.p.m.).
\nNajni\u017cej po\u0142o\u017cony obszar wojew\u00f3dztwa znaj\u00adduje si\u0119 na \u017bu\u0142awach w Raczkach Elbl\u0105skich (1,8 m p.p.m.) i do 2022 roku by\u0142 uznawany za najwi\u0119ksz\u0105 depresj\u0119 Polski.
\nW regionie utworzono 111 rezerwat\u00f3w przy\u00adrody. Pod wzgl\u0119dem powierzchni trzy z nich zaj\u00admuj\u0105 od trzeciego do pi\u0105tego miejsca w Polsce. S\u0105 to rezerwaty: Ostoja Bobr\u00f3w na Rzece Pas\u0142\u0119ce (4249,2 ha), Jezioro Dru\u017cno (3021,6 ha) i Jezioro Nidzkie (2950,87 ha).
\nCo ciekawe, du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 wspomnianego wy\u017cej jeziora \u015aniardwy le\u017cy w granicach gminy Pisz, kt\u00f3ra jest najwi\u0119ksz\u0105 powierzchniowo gmin\u0105 w Polsce (634,8 km kw.). W regionie znajdziemy te\u017c najmniejsz\u0105 gmin\u0119 w kraju \u2013 G\u00f3rowo I\u0142aweckie (dwie\u015bcie razy mniejsz\u0105 od gminy Pisz).<\/p>\n

Pami\u0105tki z betonu i ceg\u0142y
\n<\/strong>Najwy\u017cszy budynek regionu to gotycki ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Miko\u0142aja w Elbl\u0105gu, kt\u00f3rego wie\u017ca wznosi si\u0119 na 97 m. To najwy\u017csza wie\u017ca ko\u015bcielna po prawej stro\u00adnie Wis\u0142y (i jedna z dziesi\u0119ciu najwy\u017cszych w Pol\u00adsce). W sezonie turystycznym z jej szczytu mo\u017cna podziwia\u0107 panoram\u0119 miasta i okolic. Aby dosta\u0107 si\u0119 na taras widokowy, trzeba pokona\u0107 blisko 400 schod\u00f3w. Z kolei w K\u0119trzynie warto zwiedzi\u0107... stajni\u0119, drug\u0105 co do d\u0142ugo\u015bci w Europie (200 m). Wzniesiony w ko\u0144cu XIX wieku budynek dyspo\u00adnuje 162 stanowiskami dla koni.
\nImponuj\u0105ce rozmiary maj\u0105 r\u00f3wnie\u017c dwa wia\u00addukty kolejowe w miejscowo\u015bci Sta\u0144czyki, jedne z najwy\u017cszych w kraju. Przy d\u0142ugo\u015bci oko\u0142o 180 m wznosz\u0105 si\u0119 na 36,5 m nad poziom przep\u0142ywaj\u0105cej pod nimi rzeczki B\u0142\u0119dzianki. Obie oko\u0142o stuletnie betonowe konstrukcje maj\u0105 po pi\u0119\u0107 \u0142uk\u00f3w, opar\u00adtych na pot\u0119\u017cnych filarach. Niezwyk\u0142\u0105 budowl\u0105 jest tak\u017ce piramida w Rapie o wysoko\u015bci ok. 16 m i d\u0142ugo\u015bci podstawy boku 10 m. To kaplica grobowa rodu Fahrenheit\u00f3w, wzniesiona na prze\u0142omie XVIII i XIX wieku. Jej wewn\u0119trzne sklepienie ma k\u0105t nachylenia taki sam jak \u015bciany komory grobowej w piramidzie Cheopsa.
\nZmagania I wojny \u015bwiatowej przypomina impo\u00adnuj\u0105ca Twierdza Boyen w Gi\u017cycku, wybudowana w po\u0142owie XIX wieku. Zajmuje ona powierzchni\u0119 oko\u0142o 100 ha (to najwi\u0119kszy powierzchniowo zaby\u00adtek w regionie). Ma kszta\u0142t nieregularnej sze\u015bciora\u00admiennej gwiazdy i otoczona jest tzw. murem Car\u00adnota o d\u0142ugo\u015bci 2,3 km i wysoko\u015bci ok. 5 m. Obecnie na terenie twierdzy znajduje si\u0119 kilka ekspozycji historycznych.
\nW regionie zachowa\u0142o si\u0119 wiele fortyfikacji z cza\u00ads\u00f3w II wojny \u015bwiatowej. Najbardziej znane z nich to zespo\u0142y schron\u00f3w w Gier\u0142o\u017cy (kwatera Naczelnego Wodza \u201eWilczy Szaniec\u201d) i Mamerkach (Kwatera G\u0142\u00f3wna Niemieckich Wojsk L\u0105dowych). W Mamer\u00adkach do dzi\u015b przetrwa\u0142o 29 niezburzonych schro\u00adn\u00f3w, kt\u00f3re stanowi\u0105 najwi\u0119kszy w Europie kom\u00adpleks budowli tego typu. Tutaj r\u00f3wnie\u017c urz\u0105dzono ekspozycje historyczne.<\/p>\n

Co za pi\u0119kna ruina!
\n<\/strong>Najwi\u0119ksz\u0105 budowl\u0105 regionu pozostaj\u0105c\u0105 w ruinie jest zamek kapitu\u0142y pomeza\u0144skiej z XIV wieku zlo\u00adkalizowany w Szymbarku. By\u0142 on drugim co do wielko\u015bci (75 x 92 m), po warowni w Malborku, zamkiem na terenie pa\u0144stwa krzy\u017cackiego. Impo\u00adnuj\u0105ca budowla zosta\u0142a zniszczona w wyniku dzia\u0142a\u0144 Armii Czerwonej w 1946 roku. Ruiny mia\u0142y swoje pi\u0119\u0107 minut na srebrnym ekranie, poniewa\u017c kr\u0119cono tutaj sceny do filmu \u201eKr\u00f3l Olch\u201d Volkera Schl\u00f6ndorffa, w kt\u00f3rym g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119 zagra\u0142 John Malkovich.
\nLos szymbarskiego zamku podzieli\u0142 p\u00f3\u017anobaro\u00adkowy pa\u0142ac w Kamie\u0144cu z pierwszej po\u0142owy XVIII wieku, kt\u00f3ry w czasach swej \u015bwietno\u015bci nazywano Wschodniopruskim Wersalem. By\u0142 to jeden z kilku tzw. pa\u0142ac\u00f3w kr\u00f3lewskich. Jego w\u0142a\u015bciciele zostali zobowi\u0105zani do wydzielenia w budowli skrzyd\u0142a, z kt\u00f3rego kr\u00f3l korzysta\u0142 podczas podr\u00f3\u017cowania po kraju. Inn\u0105 koronowan\u0105 g\u0142ow\u0105, kt\u00f3ra w 1807 roku \u201ego\u015bci\u0142a\u201d w pa\u0142acu, by\u0142 Napoleon Bonaparte. Sp\u0119\u00addzi\u0142 on tutaj trzy tygodnie ze swoj\u0105 metres\u0105 Mari\u0105 Walewsk\u0105. Romans uwieczniono w hollywoodz\u00adkiej superprodukcji z 1937 roku z Gret\u0105 Garbo w roli Marii, jednak oryginalne pa\u0142acowe wn\u0119trza naj\u00adprawdopodobniej zosta\u0142y zast\u0105pione makietami.<\/p>\n

Gietrzwa\u0142d, Kopernik i Kloss
\n<\/strong>Warmi\u0144ski Gietrzwa\u0142d to jedyne w Polsce i jedno z niewielu na \u015bwiecie miejsce, gdzie dosz\u0142o do obja\u00adwie\u0144 Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny w 1877 roku, kt\u00f3\u00adrych autentyczno\u015b\u0107 potwierdzi\u0142 Ko\u015bci\u00f3\u0142 Katolicki w 1977 roku.
\nNajs\u0142ynniejszym mieszka\u0144cem Warmii by\u0142 wielki astronom i prawdziwy cz\u0142owiek rene\u00adsansu Miko\u0142aj Kopernik (1473\u20131543). Z 70 lat \u017cycia sp\u0119dzi\u0142 tutaj ponad 40. Mieszka\u0142 we Fromborku, w Lidzbarku Warmi\u0144skim i Olsztynie. Istnieje spora grupa os\u00f3b, kt\u00f3re twierdz\u0105, \u017ce Olsz\u00adtyn odwiedza\u0142a jeszcze jedna osobisto\u015b\u0107, r\u00f3wnie s\u0142awna jak Kopernik. A by\u0142 ni\u0105... kapitan Hans Kloss. Zawita\u0142 on do miasta latem 1967 roku pod\u00adczas kr\u0119cenia pi\u0119ciu odcink\u00f3w kultowej \u201eStawki wi\u0119kszej ni\u017c \u017cycie\u201d. Do dzi\u015b mi\u0142o\u015bnicy serialu orga\u00adnizuj\u0105 sobie wycieczki po miejscach, kt\u00f3re w nim zagra\u0142y.<\/p>\n

Tekst<\/em> Rafa\u0142 \u015aliwiak<\/strong>
\nPracownik Departamentu Turystyki i Sportu Urz\u0119du Marsza\u0142kowskiego Wojew\u00f3dztwa Warmi\u0144sko-Mazurskiego. Mi\u0142o\u015bnik turystyki kajakowej i rowerowej.
\nZdj\u0119cia<\/em> Archiwum Urz\u0119du Marsza\u0142kowskiego Wojew\u00f3dztwa Warmi\u0144sko-Mazurskiego<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a>

Gotycki ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Miko\u0142aja i odbudowana star\u00f3wka w Elbl\u0105gu fot. archiwum UMWWM<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Twierdza Boyen w Gi\u017cycku fot. archiwum UMWWM<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Ruiny zamku kapitu\u0142y pomeza\u0144skiej z XIV wieku w Szymbarku fot. archiwum UMWWM<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Gietrzwa\u0142d z lotu ptaka fot. archiwum UMWWM<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Na Warmii i Mazurach niepowtarzalne pi\u0119kno natury spotyka si\u0119 z bogactwem pami\u0105tek pozo\u00adstawionych przez burzliw\u0105 histori\u0119 i pokolenia mieszka\u0144c\u00f3w. W zwi\u0105zku z tym du\u017ce pole do popisu znajd\u0105 tu \u201e\u0142owcy\u201d turystycznych ciekawo\u00adstek i \u201ekolekcjonerzy\u201d niezwyk\u0142o\u015bci. Wielkie Jeziora i niez\u0142y kana\u0142 Region warmi\u0144sko-mazurski najbardziej s\u0142ynie z licznych jezior. Jednak nadany mu niegdy\u015b przy\u00addomek \u201eKrainy Tysi\u0105ca Jezior\u201d zdecydowanie nie przystaje do rzeczywisto\u015bci, Continue Reading<\/a>","protected":false},"author":13,"featured_media":30631,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[92,5],"tags":[],"class_list":["post-30627","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-polecamy","category-a-to-polska-wlasnie","cat-92-id","cat-5-id"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30627","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=30627"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30627\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":30643,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30627\/revisions\/30643"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/30631"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=30627"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=30627"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=30627"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}