{"id":30279,"date":"2023-12-20T12:27:16","date_gmt":"2023-12-20T10:27:16","guid":{"rendered":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=30279"},"modified":"2023-12-20T12:27:16","modified_gmt":"2023-12-20T10:27:16","slug":"100-lat-polskiego-zlotego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=30279","title":{"rendered":"100 lat polskiego z\u0142otego"},"content":{"rendered":"<p><strong>100 lat temu zapad\u0142y wa\u017cne decyzje dotycz\u0105ce polskich finans\u00f3w publicznych. Narodzi\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas nie tylko polski z\u0142oty. Powo\u0142ano do \u017cycia r\u00f3wnie\u017c Bank Polski S.A, kt\u00f3rego nast\u0119pca, Narodowy Bank Polski, do dzi\u015b stoi na stra\u017cy naszego pieni\u0105dza.<\/strong><\/p>\n<p>Wydarzenia te poprzedzi\u0142a trudna sytuacja finansowa i gospodarcza kraju. W drugiej po\u0142owie 1923 roku szala\u0142a hiperinflacja i mocno wzr\u00f3s\u0142 d\u0142ug Skarbu Pa\u0144stwa. Przyczyn\u0105 tego by\u0142a nadmierna emisja pieni\u0105dza przez Polsk\u0105 Krajow\u0105 Kas\u0119 Po\u017cyczkow\u0105. Ta powo\u0142ana w grudniu 1918 instytucja mia\u0142a by\u0107 emitentem waluty obiegowej (marki polskiej) do czasu wprowadzenia z\u0142otego oraz powo\u0142ania Banku Polskiego. Jej konstrukcja prawna \u0142\u0105czy\u0142a w sobie funkcj\u0119 dzisiejszego banku centralnego oraz banku komercyjnego, co doprowadzi\u0142o do wzrostu ilo\u015bci pieni\u0105dza w obiegu.<br \/>\nW tych okoliczno\u015bciach misj\u0119 ratowania polskiej gospodarki powierzono 19 grudnia 1923 roku wybitnemu ekonomi\u015bcie W\u0142adys\u0142awowi Grabskiemu, kt\u00f3ry walk\u0119 z inflacj\u0105 rozpocz\u0105\u0142 od radykalnej reformy skarbowo-walutowej. Zaproponowa\u0142 waloryzacj\u0119 podatk\u00f3w i po\u017cyczek skarbowych. Mia\u0142y by\u0107 one wyznaczane w z\u0142otym obliczeniowym, kt\u00f3ry mia\u0142 sta\u0142y kurs do walut obcych, ale p\u0142acone nominalnie w markach polskich. Mia\u0142o to zapewni\u0107 zahamowanie spadku realnych dochod\u00f3w bud\u017cetu. R\u00f3wnolegle rozpocz\u0119to prace nad usprawnieniem administracji i zmniejszeniem wydatk\u00f3w bud\u017cetowych. Rezerwy walut obcych przeznaczono na obron\u0119 kursu marki polskiej. W tym celu sprzedawano na gie\u0142dzie dolary i funty. Posuni\u0119cia te przynios\u0142y oczekiwany rezultat ju\u017c pod koniec stycznia 1924 roku.<br \/>\nPodstawowym aktem prawnym, wprowadzaj\u0105cym z\u0142otego jako walut\u0119 obiegow\u0105 oraz powo\u0142uj\u0105cym Bank Polski jako bank emisyjny, by\u0142a ustawa o naprawie Skarbu Pa\u0144stwa i reformie walutowej z dnia 11 stycznia 1924 roku. Marka polska przestawa\u0142a by\u0107 pieni\u0105dzem od razu, a proces jej wymiany na z\u0142ot\u00f3wki trwa\u0142 do po\u0142owy 1924 roku. Warto\u015b\u0107 z\u0142otego r\u00f3wna by\u0142a frankowi szwajcarskiemu, co odpowiada\u0142o kursowi 5,18 z\u0142 za dolara. Wymiana pieni\u0105dza odbywa\u0142a si\u0119 wed\u0142ug relacji 1,8 mln marek polskich za 1 z\u0142otego. Pokryciem nowego pieni\u0105dza by\u0142y z\u0142oto i dewizy. Przeprowadzone reformy odby\u0142y si\u0119 bez wi\u0119kszej pomocy kredytowej z zagranicy.<br \/>\nNa mocy ustawy powo\u0142ano te\u017c Bank Polski S.A., kt\u00f3rego statut Prezydent RP podpisa\u0142 20 stycznia 1924 roku. Bank utworzono w celu \u201eregulowania obiegu pieni\u0119\u017cnego i u\u0142atwienia kredytu\u201d, ale statut nie zawiera\u0142 zapisu o odpowiedzialno\u015bci za warto\u015b\u0107 z\u0142otego i konieczno\u015bci jego wymiany na waluty obce po sta\u0142ym kursie. Niemniej by\u0142o oczywiste, \u017ce najwa\u017cniejszym zadaniem Banku jest stanie na stra\u017cy stabilno\u015bci z\u0142otego, kt\u00f3r\u0105 uto\u017csamiano ze sta\u0142\u0105 warto\u015bci\u0105 wymienn\u0105 wed\u0142ug oficjalnego kursu. Stabilno\u015b\u0107 z\u0142otego by\u0142a zabezpieczona przez daleko id\u0105c\u0105 autonomi\u0119 Banku w relacjach z rz\u0105dem. Kapita\u0142 za\u0142o\u017cycielski sp\u00f3\u0142ki akcyjnej w kwocie 100 mln z\u0142 rozpisano na 1 mln akcji, kt\u00f3re podlega\u0142y wolnemu obrotowi. Wielkim sukcesem sta\u0142a si\u0119 ich publiczna sprzeda\u017c. Do ko\u0144ca marca 1924 roku wszystkie znalaz\u0142y nabywc\u00f3w. W\u015br\u00f3d akcjonariuszy by\u0142y osoby prywatne, przedsi\u0119biorstwa, instytucje oraz inne banki. Skarb Pa\u0144stwa mia\u0142 pocz\u0105tkowo jedynie 1% udzia\u0142\u00f3w. Sukces ten \u015bwiadczy\u0142 o zaufaniu obywateli i kr\u0119g\u00f3w gospodarczych do przeprowadzanych reform. Zebranie za\u0142o\u017cycielskie sp\u00f3\u0142ki odby\u0142o si\u0119 15 kwietnia 1924 roku. Siedzib\u0105 Banku zosta\u0142 dawny gmach bankowy przy ul. Biela\u0144skiej w Warszawie (zniszczony w czasie powstania warszawskiego).<br \/>\nUtworzenie Banku Polskiego i wprowadzenie do obiegu z\u0142otego stanowi\u0142o zako\u0144czenie pierwszego etapu reformy. Da\u0142o trwa\u0142e podwaliny pod rozwi\u0105zania stosowane powszechnie na \u015bwiecie oraz wprowadzi\u0142o walut\u0119, kt\u00f3r\u0105 pos\u0142ugujemy si\u0119 do dzisiaj.<\/p>\n<p><em>Tekst<\/em> <strong>Dorota Kaczmarczyk<\/strong><br \/>\nInstruktor krajoznawstwa regionu, przez kilkana\u015bcie lat zwi\u0105zana zawodowo z bankowo\u015bci\u0105, Oddzia\u0142 PTTK Marynarki Wojennej w Gdyni.<\/p>\n<p><em>Zdj\u0119cie<\/em> <strong>Autor nieznany\/Wikimedia Commons<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"100 lat temu zapad\u0142y wa\u017cne decyzje dotycz\u0105ce polskich finans\u00f3w publicznych. Narodzi\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas nie tylko polski z\u0142oty. Powo\u0142ano do \u017cycia r\u00f3wnie\u017c Bank Polski S.A, kt\u00f3rego nast\u0119pca, Narodowy Bank Polski, do dzi\u015b stoi na stra\u017cy naszego pieni\u0105dza. Wydarzenia te poprzedzi\u0142a trudna sytuacja finansowa i gospodarcza kraju. W drugiej po\u0142owie 1923 roku szala\u0142a hiperinflacja i mocno wzr\u00f3s\u0142 d\u0142ug Skarbu Pa\u0144stwa. Przyczyn\u0105 tego&nbsp;<a href=\"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=30279\" class=\"read-more\">Continue Reading<\/a>","protected":false},"author":13,"featured_media":30281,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[81,14],"tags":[],"class_list":["post-30279","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kolekcjonerstwo","category-krajoznawstwo","cat-81-id","cat-14-id"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30279","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=30279"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30279\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":30283,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30279\/revisions\/30283"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/30281"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=30279"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=30279"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=30279"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}