{"id":30063,"date":"2023-11-15T16:24:47","date_gmt":"2023-11-15T14:24:47","guid":{"rendered":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=30063"},"modified":"2023-12-20T11:26:21","modified_gmt":"2023-12-20T09:26:21","slug":"u-stop-katedry-i-biskupiego-palacu-czyli-kieleckie-wzgorze-zamkowe","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=30063","title":{"rendered":"U st\u00f3p katedry i biskupiego pa\u0142acu czyli kieleckie Wzg\u00f3rze Zamkowe"},"content":{"rendered":"

Cho\u0107 tak naprawd\u0119 zamku tu nie by\u0142o, to niezbyt strome, ale za to rozleg\u0142e wzniesienie Wzg\u00f3rza Zamkowego wyra\u017anie wpisa\u0142o si\u0119 tak w krajobraz miasta, jak i w histori\u0119 Kielc.<\/strong><\/p>\n

Zacz\u0119\u0142o si\u0119 od roma\u0144skiej kolegiaty, kt\u00f3r\u0105 ufundowa\u0142 w 1171 roku biskup krakowski Gedeon. Po po\u015bwi\u0119conej w 1213 roku przez biskupa Wincentego Kad\u0142ubka \u015bwi\u0105tyni nie ma ju\u017c dzi\u015b \u015bladu, gdy\u017c na pocz\u0105tku XVIII stulecia ust\u0105pi\u0142a miejsca prezbiterium dzisiejszej katedry pw. Wniebowzi\u0119cia NMP i \u015bw. Konstantyna. To w\u0142a\u015bnie wok\u00f3\u0142 niej powsta\u0142 z biegiem lat rozleg\u0142y zesp\u00f3\u0142 zabudowa\u0144 o r\u00f3\u017cnorodnej formie i funkcjach, od po\u0142owy XIX wieku ostatecznie zro\u015bni\u0119ty z lokacyjnymi Kielcami. Chodz\u0105c dzisiaj po Wzg\u00f3rzu Zamkowym mamy k\u0142opot z okre\u015bleniem tego, jak biegn\u0105 jego historyczne granice. Bo inaczej ni\u017c w przypadku Wawelu czy wzg\u00f3rz zamkowych w Przemy\u015blu lub Cieszynie, tutaj natura delikatniej zaznacza odr\u0119bno\u015b\u0107 miejsca. Unikatowa warto\u015b\u0107 i atrakcyjno\u015b\u0107 kieleckiego Wzg\u00f3rza Zamkowego wynika z tego, \u017ce nigdy nie sta\u0142o si\u0119 ono rezerwatem czy miejscem spacer\u00f3w. Od niemal dziewi\u0119ciu wiek\u00f3w Wzg\u00f3rze i miasto zbli\u017ca\u0142y si\u0119 do siebie, lecz obszar wok\u00f3\u0142 dawnej Gedeonowej kolegiaty utrzyma\u0142 do dzisiaj swoj\u0105 najstarsz\u0105, religijn\u0105, funkcj\u0119, zyskuj\u0105c z czasem nowe znaczenia: rezydencjonalne, akademickie, muzealne, rekreacyjne czy te\u017c kulturalne.<\/p>\n

Wok\u00f3\u0142 placu Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny
\n<\/em><\/strong>Kielecka katedra wyrasta nieco sponad s\u0105siaduj\u0105cej z ni\u0105 zabudowy. Z zewn\u0105trz wra\u017cenie robi pot\u0119\u017cnymi ciosami z tumli\u0144skiego piaskowca, a we wn\u0119trzu imponuje wystr\u00f3j rze\u017abiarski. Znajdziemy tu zesp\u00f3\u0142 o\u0142tarzy z warsztatu Antoniego Fr\u0105ckiewicza (w o\u0142tarzu g\u0142\u00f3wnym wielki obraz \u201eWniebowzi\u0119cie NMP\u201d p\u0119dzla Szymona Czechowicza), barokowe stalle kanonickie czy renesansowy nagrobek El\u017cbiety Zebrzydowskiej, dzie\u0142o by\u0107 mo\u017ce samego Jana Padovano. Nad tym ostatnim obiektem znajduje si\u0119 krucyfiks prawdopodobnie pochodz\u0105cy z warsztatu samego Wita Stwosza. Dalej odnajdziemy gotycki o\u0142tarz szafowy oraz rozsiewaj\u0105cy \u0142aski obraz Matki Boskiej \u0141askawej Kieleckiej i o\u0142tarzyk miejscowych gwark\u00f3w z figur\u0105 Matki Boskiej z Dzieci\u0105tkiem, wykut\u0105 w bryle galeny, znalezionej na pobliskiej Karcz\u00f3wce. Pod gzymsem nawy g\u0142\u00f3wnej m\u0142odzi krakowscy malarze ze Stefanem Matejk\u0105 na czele umie\u015bcili starotestamentowe sceny o barwnej kolorystyce i ciekawym, nieco m\u0142odopolskim stylu. Warto tak\u017ce odwiedzi\u0107 mieszcz\u0105ce si\u0119 w katedralnym skarbcu nad zakrysti\u0105 muzeum. Chocia\u017c niewielkie, to prezentuje najwspanialsze z zabytk\u00f3w gromadzonych w dawnej kolegiacie od czasu pierwszego znanego nam kanonika, Wincentego z Kielc, tw\u00f3rcy pie\u015bni narodowej Gaude Mater Poloniae<\/em>. Plac Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny to centralne miejsce \u015bredniowiecznej osady kapitulnej. Wida\u0107 z niego stoj\u0105c\u0105 przy katedrze XVIII-wieczna Kaplic\u0119 Ogr\u00f3jcow\u0105, gdzie w krypcie pochowano zmar\u0142ego w Kielcach bohatera spod Rac\u0142awic Bartosza G\u0142owackiego. Obok mamy dzwonnic\u0119 z trzema tarczami zegara wie\u017cowego, ufundowanego przez biskupa Konstantego Szaniawskiego. Tu\u017c przy niej znajduje si\u0119 wsp\u00f3\u0142czesny pomnik biskupa Czes\u0142awa Kaczmarka, wi\u0119\u017ania komunistycznej w\u0142adzy, a opodal, ju\u017c na placu \u2013 monument ks. Jerzego Popie\u0142uszki. Po drugiej stronie placu odnajdujemy pot\u0119\u017cny g\u0142az upami\u0119tniaj\u0105cy miejsce niedosz\u0142ej egzekucji Piotra \u015aciegiennego w 1846 roku, a tu\u017c za nim elegancki budynek dawnego Zajazdu Pod Krakowiakami projektu Franciszka Ksawerego Kowalskiego, kt\u00f3rego liczne prace zachowa\u0142y si\u0119 zar\u00f3wno na Wzg\u00f3rzu, jak i w historycznym centrum miasta.<\/p>\n

Na wsch\u00f3d od katedry
\n<\/em><\/strong>Po wschodniej stronie \u015bwi\u0105tyni stoj\u0105 dwie dawne murowane kanonie, nosz\u0105ce zgodnie z miejscowa tradycj\u0105 nazwy Tumlin i prepozytura. Mieszcz\u0105 si\u0119 tam dzisiaj urz\u0119dy Kurii Biskupiej oraz kieleckie Muzeum Diecezjalne. Znajduj\u0105cy si\u0119 obok spory zadrzewiony skwer imienia Stefana \u017beromskiego ma intryguj\u0105c\u0105 histori\u0119. To tu w 1870 roku Rosjanie postawili gubernialny Sob\u00f3r Wniebowst\u0105pienia Pa\u0144skiego, kt\u00f3ry mia\u0142 symbolicznie zdominowa\u0107 miasto. Mimo swojej architektonicznej urody, pi\u0119ciokopu\u0142owa \u015bwi\u0105tynia nie osta\u0142a si\u0119 powodzi repolonizacji pejza\u017cu polskich miast i zosta\u0142a rozebrana w 1933 roku. Znalaz\u0142a nast\u0119pc\u0119 w postaci nieistniej\u0105cego ju\u017c Pomnika Wdzi\u0119czno\u015bci Armii Czerwonej. Dzisiaj, dawne posesje kanonickie s\u0105 miejscem uroczysto\u015bci wok\u00f3\u0142 monumentalnego pomnika Armii Krajowej.<\/p>\n

Tam, gdzie \u017beromski nauki pobiera\u0142
\n<\/em><\/strong>Tu\u017c za skwerem znajduje si\u0119 rozleg\u0142y zesp\u00f3\u0142 zabudowa\u0144 Seminarium Duchownego fundacji biskupa Konstantego Szaniawskiego. Fasad\u0119 szko\u0142y wst\u0119pnej, p\u00f3\u017aniejszego rosyjskiego gimnazjum rz\u0105dowego, kt\u00f3ra dzisiaj mie\u015bci m.in. Muzeum Lat Szkolnych Stefana \u017beromskiego, zdobi\u0105 tablice upami\u0119tniaj\u0105ce zazwyczaj niepos\u0142usznych, uczni\u00f3w szko\u0142y: Stefana \u017beromskiego, Adolfa Dygasi\u0144skiego czy Gustawa Herlinga-Grudzi\u0144skiego. Stoj\u0105cy po\u015brodku seminaryjny ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Tr\u00f3jcy, kt\u00f3ry dawniej by\u0142 \u015bwi\u0105tyni\u0105 szpitaln\u0105 postawion\u0105 przy przytu\u0142ku dla kieleckich gwark\u00f3w, jest dzi\u015b \u201edomow\u0105\u201d \u015bwi\u0105tyni\u0105 wielu mieszka\u0144c\u00f3w Kielc, a p\u00f3\u017anobarokowy wystr\u00f3j wn\u0119trza wart jest d\u0142u\u017cszej kontemplacji. Przez wiele wiek\u00f3w tak Wzg\u00f3rze, jak i Kielce, ko\u0144czy\u0142y si\u0119 na le\u017c\u0105cym tu\u017c obok budynku obecnego NFZ, kt\u00f3ry zosta\u0142 wzniesiony w latach 80. XIX wieku na murach spichlerza seminaryjnego.<\/p>\n

Po zachodniej stronie ul. Jana Paw\u0142a II
\n<\/em><\/strong>Naprzeciw kompleksu seminaryjnego stoi niepowtarzalny i wart obejrzenia budynek: XVIII-wieczny drewniany dworek pisarza biskupiego Jana Jaworskiego. Mimo \u017ce nale\u017ca\u0142 do kieleckiego mieszczanina, w swojej formie niczym nie r\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 od licznych dawniej na Wzg\u00f3rzu drewnianych kanonii. Jest wi\u0119c dzisiaj unikatowym zabytkiem minionego, luksusowego \u2013 jak na kieleckie obyczaje \u2013 budownictwa mieszkaniowego, a zarazem miejscem rozpoznawalnym dzisiaj dla kielczan pod nazw\u0105 Dworek Laszczyk\u00f3w, od nazwiska rodziny zajmuj\u0105cej go od ko\u0144ca XIX wieku. \u017beby zobaczy\u0107 jego przysadzist\u0105, przykryt\u0105 wysokim czterospadowym dachem bry\u0142\u0119, trzeba przej\u015b\u0107 przez niepowtarzaln\u0105 bram\u0119 w wysokim ogrodzeniu, kt\u00f3re w dawnych inwentarzach opisano jako postawione \u201ez belek drewnianych w s\u0142upy murowane\u201d. A przej\u015b\u0107 warto, cho\u0107by dla obejrzenia wystaw organizowanych tam przez Muzeum Wsi Kieleckiej. Za starym kamiennym murem zamykaj\u0105cym posesj\u0119 dawnej kanonii przez wieki rozci\u0105ga\u0142y si\u0119 biskupie \u201eogrody warzywne i fruktowe\u201d. W latach 20. XIX wieku Stanis\u0142aw Staszic przekaza\u0142 je miastu z zaleceniem urz\u0105dzenia tam ogrodu publicznego. Dopiero kilkana\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej powsta\u0142a najstarsza cz\u0119\u015b\u0107 Parku Miejskiego, nosz\u0105cego dzi\u015b imi\u0119 swojego fundatora. W 1906 roku w parku tym (sk\u0105din\u0105d pierwszym, obok kaliskiego parku miejskim) stan\u0105\u0142 pierwszy w Kongres\u00f3wce pomnik wybitnego Polaka, w\u0142a\u015bnie ks. Staszica, urz\u0105dzony w formie kamiennej owalnej \u0142awy z popiersiem patrona. Dzisiaj, kilkakrotnie powi\u0119kszany \u201eogr\u00f3d miejski\u201d jest rozleg\u0142ym kompleksem zieleni. W nowej, prowadz\u0105cej do rezerwatu \u201eKadzielnia\u201d cz\u0119\u015bci parku \u2013 le\u017c\u0105cej ju\u017c poza historyczn\u0105 granic\u0105 Wzg\u00f3rza Zamkowego \u2013 znajduje si\u0119 kolejna niezwyk\u0142o\u015b\u0107, czyli Aleja Gwiazd zawieraj\u0105ca kilkadziesi\u0105t popiersi wybitnych postaci polskiej i \u015bwiatowej kultury.<\/p>\n

Ulic\u0105 Zamkow\u0105
\n<\/em><\/strong>Niedaleko pomnika Staszica, za murem ozdobionym naro\u017cn\u0105 wie\u017cyczk\u0105, wida\u0107 kameralny zesp\u00f3\u0142 budynk\u00f3w o niezwykle malowniczej architekturze: pod\u0142u\u017cny dworkowaty budynek z gotykizuj\u0105c\u0105 oran\u017ceri\u0105 i dwiema historyzuj\u0105cymi basztami, dawna wozownia i drwalnia z g\u0142owami z wawelskiej Sali Poselskiej, a z boku Domek Maureta\u0144ski \u2013 willa w\u0142a\u015bciciela i tw\u00f3rcy ca\u0142o\u015bci \u2013 Tomasza Zieli\u0144skiego, naczelnika powiatu kieleckiego w latach 1846\u20131857. Nie tylko stworzy\u0142 on ten niezwyk\u0142y zesp\u00f3\u0142, ale przede wszystkim zgromadzi\u0142 w nim ogromny zbi\u00f3r dzie\u0142 sztuki i archiw\u00f3w oraz bibliotek\u0119. To w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki Zieli\u0144skiemu, i w jego domu, pierwsze artystyczne szlify zdobywali uzdolnieni malarze, z kt\u00f3rych najwi\u0119kszej s\u0142awy doczeka\u0142 si\u0119 J\u00f3zef Szermentowski. Wej\u015bcie do pa\u0142acyku \u2013 mieszcz\u0105cego obecnie Dom \u015arodowisk Tw\u00f3rczych \u2013 prowadzi z ulicy Zamkowej. Do stylowej bramy dochodzi si\u0119 wzd\u0142u\u017c niepozornego XVIII-wiecznego budynku zwanego Domem Praczki i Pisarza Prowentowego, mieszcz\u0105cego Galeri\u0119 Sztuki Sakralnej. To pierwszy od strony parku, zachowany budynek dawnego Starostwa Biskupiego, po\u0142o\u017cony u wylotu ulicy dawniej zamykanej w tym miejscu bram\u0105.
\nBrukowana, stroma ulica Zamkowa zachowuje sw\u00f3j pierwotny klimat. Otoczona jest budynkami s\u0142u\u017c\u0105cymi przez wieki codziennym potrzebom rezydencji biskupiej. Od p\u00f3\u0142nocy s\u0105 to wielkie kamienne spichlerze zbudowane w po\u0142owie XVIII wieku za biskupa Andrzeja Za\u0142uskiego, a od po\u0142udnia pot\u0119\u017cne gmachy dawnych stajni, wozowni, magazyn\u00f3w, niegdy\u015b drewnianych, od czas\u00f3w biskupa Kajetana So\u0142tyka murowanych. Zamienione w po\u0142owie XIX wieku na wi\u0119zienie, temu celowi s\u0142u\u017cy\u0142y by\u0142y a\u017c do lat 70. XX wieku. G\u0142\u00f3wn\u0105 bram\u0119 brawurowo rozbi\u0142 w sierpniu 1945 roku oddzia\u0142 Antoniego Hedy \u201eSzarego\u201d. Po przebudowie, g\u0142\u00f3wny dziedziniec, a dawny spacerniak, poprzedza zaskakuj\u0105ca betonowa \u015bciana parawanowa, kryj\u0105ca nowoczesne centrum edukacyjno-artystyczne: O\u015brodek My\u015bli Patriotycznej i Obywatelskiej i kielecki Instytut Dizajnu.
\nNa szczycie ulicy Zamkowej, dawniej g\u0142\u00f3wnym trakcie rozleg\u0142ej cz\u0119\u015bci gospodarczej wzg\u00f3rza, niepozorna tablica upami\u0119tnia miejsce pierwsz\u0105 hitlerowskich zbrodni wojennych w Kielcach \u2013 zamordowanie kilkunastu polskich je\u0144c\u00f3w zgromadzonych w tym miejscu we Wrze\u015bniu 1939 roku. Tu\u017c obok, na granicy dawnej kanonii Scholasteria, stoj\u0105 Dom Starosty i ku\u017ania \u2013 obecnie przebudowywane na siedzib\u0119 Teatru Lalki i Aktora \u201eKubu\u015b\u201d.<\/p>\n

Muzealny koniec biskupiej rezydencji
\n<\/em><\/strong>Ulica Zamkowa ko\u0144czy si\u0119 na murze dawnej posesji scholastyka. To w\u0142a\u015bnie tutaj znajduje si\u0119 najcenniejszy artystyczne zabytek Wzg\u00f3rza, Pomnik Historii, dawny Pa\u0142ac Biskup\u00f3w Krakowskich. To architektoniczne arcydzie\u0142o, my\u015bl i fundacja biskupa krakowskiego Jakuba Zadzika mie\u015bci dzisiaj najwa\u017cniejsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Ekspozycji Muzeum Narodowego w Kielcach. Pa\u0142ac jest ostatni\u0105 tak dobrze zachowan\u0105 barokow\u0105 rezydencj\u0105 z okresu schy\u0142ku Rzeczpospolitej Obojga Narod\u00f3w. Obiekt pe\u0142en jest pasjonuj\u0105cych i wa\u017cnych dla historii: od zawiedzionych plan\u00f3w fundatora, przez wizyty nie zawsze przyjaznych Polsce w\u0142adc\u00f3w po fascynuj\u0105c\u0105 i nieszcz\u0119\u015bliw\u0105 posta\u0107 biskupa Kajetana So\u0142tyka, kt\u00f3ry ostatnich siedem lat swojego \u017cycia sp\u0119dzi\u0142 w swoistym areszcie domowym w luksusowej kieleckiej samotni.
\nPo wykupieniu wszelkich d\u00f3br biskupich przez Sejm Wielki w 1789 roku, pa\u0142ac sta\u0142 w centrum wa\u017cnych zdarze\u0144. W czasach Stanis\u0142awa Staszica go\u015bci\u0142 s\u0142ynn\u0105 Akademi\u0119 G\u00f3rnicz\u0105 i G\u0142\u00f3wn\u0105 Dyrekcj\u0119 G\u00f3rnicz\u0105. Po powstaniu styczniowym zamieniony zosta\u0142 na siedzib\u0119 rosyjskiego gubernatora. W roli miejsca w\u0142adzy regionalnej przetrwa\u0142 a\u017c do 1969 roku, kiedy wreszcie przeszed\u0142 w r\u0119ce muzealnik\u00f3w. To w\u0142a\u015bnie o kieleckim pa\u0142acu m\u00f3wi niezbyt pochlebne, ale znane szeroko powiedzenie, \u017ce \u201ewieje, jak na dworcu w Kielcach\u201d. Kiedy fraza ta powsta\u0142a, dworca kolejowego w mie\u015bcie nie by\u0142o (tory drogi \u017celaznej dotar\u0142y do Kielc dopiero w 1885 roku). Na ca\u0142ym parterze mie\u015bci\u0142y si\u0119 nie biskupie salony, lecz pracowite biura \u015bwi\u0119tokrzyskiego gwarectwa, kt\u00f3re zw\u0142aszcza pod zarz\u0105dem starosty biskupiego Stanis\u0142awa Czechowskiego (jego unikatowa rze\u017aba kl\u0119czy \u2013 dos\u0142ownie \u2013 na wystawie w Muzeum Historii Kielc) kwit\u0142o i przynosi\u0142o biskupom krakowskim ogromne dochody. Pa\u0142ac i jego otoczenie wywo\u0142uj\u0105 wiele pyta\u0144, takich jak te o wspania\u0142ych sufitowych malowid\u0142ach historycznych w apartamentach pa\u0142acowych, kt\u00f3re wysz\u0142y rzeczywi\u015bcie spod p\u0119dzla Tomasza Dolabelli. Czy te\u017c o tajemniczej, nieistniej\u0105cej od dawna, Bramie Krakowskiej, kt\u00f3ra przeskakuj\u0105c do lat 60. XIX wieku ponad najwa\u017cniejsz\u0105 kieleck\u0105 ulic\u0105 Du\u017c\u0105 czy Wielk\u0105, by\u0142a tylko wiaduktem nios\u0105cym na sobie wielusetmetrowy kryty korytarz \u0142\u0105cz\u0105cy pa\u0142ac, kolegiat\u0119 i le\u017c\u0105ce po wschodniej stronie wzg\u00f3rza Seminarium Duchowne. Wszystko to z woli i zapobiegliwo\u015bci kolejnego krakowskiego biskupa Konstantego Szaniawskiego, kt\u00f3rego zas\u0142ugi dla Wzg\u00f3rza i Kielc trudno przeceni\u0107. Kolejn\u0105 postaci\u0105 historyczn\u0105 zwi\u0105zan\u0105 z pa\u0142acem jest J\u00f3zef Pi\u0142sudski. To jego pami\u0119ci po\u015bwi\u0119cone s\u0105 trzy parterowe sale, mieszcz\u0105ce Sanktuarium Marsza\u0142ka urz\u0105dzone tu\u017c przed Wrze\u015bniem 1939 roku.
\nCa\u0142\u0105 urod\u0119 i historyczne bogactwo biskupiego pa\u0142acu doceni\u0107 mo\u017cna dopiero, staj\u0105c na placu Zamkowym, czyli na paradnym dziedzi\u0144cu uj\u0119tym po bokach XVIII-wiecznymi skrzyd\u0142ami o arkadowych parterach. Trzy herby nad wielk\u0105 wej\u015bciow\u0105 loggi\u0105 spogl\u0105daj\u0105 wprost na stylow\u0105 fasad\u0119 katedry, bo nie przez przypadek biskupia rezydencja stan\u0119\u0142a w\u0142a\u015bnie w tym miejscu \u2013 na osi \u015bredniowiecznej \u015bwi\u0105tyni, kt\u00f3rej g\u0142\u00f3wny portal tak\u017ce zdobi herb zwi\u0105zany z dynastia wazowsk\u0105.<\/p>\n

Tekst <\/em>Krzysztof My\u015bli\u0144ski
\n<\/strong>Historyk sztuki, muzealnik, wyk\u0142adowca akademicki; kierownik Dzia\u0142u Edukacji i Promocji w Muzeum Historii Kielc.
\nZdj\u0119cia <\/em>Krzysztof My\u015bli\u0144ski, Grzegorz Chor\u0105\u017cek\/Muzeum Wsi Kieleckiej<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"<\/a>

Park Miejski im. Stanis\u0142awa Staszica w Kielcach<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Dworek Laszczyk\u00f3w jest ostatnim drewnianym obiektem na terenie miasta<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Dawny Pa\u0142ac Biskup\u00f3w Krakowskich mie\u015bci dzisiaj najwa\u017cniejsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Ekspozycji Muzeum Narodowego w Kielcach<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Cho\u0107 tak naprawd\u0119 zamku tu nie by\u0142o, to niezbyt strome, ale za to rozleg\u0142e wzniesienie Wzg\u00f3rza Zamkowego wyra\u017anie wpisa\u0142o si\u0119 tak w krajobraz miasta, jak i w histori\u0119 Kielc. Zacz\u0119\u0142o si\u0119 od roma\u0144skiej kolegiaty, kt\u00f3r\u0105 ufundowa\u0142 w 1171 roku biskup krakowski Gedeon. Po po\u015bwi\u0119conej w 1213 roku przez biskupa Wincentego Kad\u0142ubka \u015bwi\u0105tyni nie ma ju\u017c dzi\u015b \u015bladu, gdy\u017c na pocz\u0105tku Continue Reading<\/a>","protected":false},"author":13,"featured_media":30053,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[92,5],"tags":[],"class_list":["post-30063","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-polecamy","category-a-to-polska-wlasnie","cat-92-id","cat-5-id"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30063","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=30063"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30063\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":30271,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30063\/revisions\/30271"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/30053"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=30063"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=30063"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=30063"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}