{"id":30039,"date":"2023-11-14T10:17:31","date_gmt":"2023-11-14T08:17:31","guid":{"rendered":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=30039"},"modified":"2023-11-14T10:17:31","modified_gmt":"2023-11-14T08:17:31","slug":"o-ekonomii-i-pieniadzu-w-czasach-kopernika","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=30039","title":{"rendered":"O ekonomii i pieni\u0105dzu w czasach Kopernika"},"content":{"rendered":"

W polu zainteresowa\u0144 Miko\u0142aja Kopernika poza gwiazdami by\u0142y r\u00f3wnie\u017c sprawy zwi\u0105zane z ekonomi\u0105. Pierwsze jego prace podejmowa\u0142y tematyk\u0119 funkcjonowania i obiegu pieni\u0105dza, za\u015b z czasem, w miar\u0119 sprawowania funkcji zwi\u0105zanych z gospodark\u0105, ten wielki uczony zajmowa\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c kwesti\u0105 podatk\u00f3w, op\u0142at i obs\u0142ugi administracyjnej.<\/p>\n

<\/strong>Spu\u015bcizna, jaka pozosta\u0142a po Koperniku w dziedzinie ekonomii, to zar\u00f3wno prace o charakterze naukowym (np. traktaty monetarne), jak i publikacje zwi\u0105zane z codzienn\u0105 obserwacj\u0105 warmi\u0144skich i pruskich reali\u00f3w. Warto zatem, w roku okr\u0105g\u0142ej rocznicy urodzin i \u015bmierci tego wielkiego uczonego, przypomnie\u0107 o warunkach rozwoju \u201enauk ekonomicznych\u201d, w jakich przysz\u0142o mu prowadzi\u0107 i publikowa\u0107 swoje przemy\u015blenia.<\/p>\n

Prze\u0142om XV i XVI wieku to okres schy\u0142ku \u015bwiata \u015bredniowiecznego i narodzin \u015bwiata nowo\u017cytnego. W Europie to czas, kiedy dosy\u0107 wyra\u017anie nast\u0119puje podzia\u0142 w kierunkach rozwoju. W \u015brodkowo-wschodniej cz\u0119\u015bci kontynentu coraz bardziej na znaczeniu zyskuje szlachta z jej systemem gospodarki folwarczno-pa\u0144szczy\u017anianej, podczas gdy na zachodzie dominuje gospodarka towarowo-pieni\u0119\u017cna. Nast\u0119puje era odkry\u0107 geograficznych, kt\u00f3ra poszerza rynki i wprowadza wa\u017cne zmiany w handlu mi\u0119dzynarodowym. Cho\u0107 pieni\u0105dz znany by\u0142 od staro\u017cytno\u015bci i pos\u0142ugiwano si\u0119 nim powszechnie, to w\u0142a\u015bnie w tym okresie jego rola w \u017cyciu gospodarczym zaczyna nabiera\u0107 coraz wi\u0119kszego znaczenia. Nie mog\u0142o to omin\u0105\u0107 r\u00f3wnie\u017c obszaru, z kt\u00f3rym Miko\u0142aj Kopernik zwi\u0105za\u0142 wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swojego \u017cycia.<\/p>\n

W owym czasie w sprawach pieni\u0105dza dominowa\u0142y dwie zasadnicze teorie. Pierwsza z nich nazywana jest teori\u0105 znaku (tak\u017ce dominaln\u0105 lub nominalizmu), druga za\u015b to teoria pieni\u0105dza towarowego lub inaczej metalizmu. Nominalistyczna teoria pieni\u0105dza uznawa\u0142a, \u017ce o warto\u015bci monety decyduje stempel znak w\u0142adcy, kt\u00f3ry stawa\u0142 si\u0119 jej emitentem i w\u0142a\u015bcicielem. Zgodnie z t\u0105 teori\u0105 w\u0142adcy \u015bredniowieczni (w tym tak\u017ce miasta) bili monety, kt\u00f3re mimo r\u00f3\u017cnej zawarto\u015bci kruszcu szlachetnego (srebro, z\u0142oto) nie r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 warto\u015bci\u0105 nominaln\u0105. Odg\u00f3rn\u0105 decyzj\u0105 narzucali oni zawarto\u015b\u0107 tego kruszcu. Nale\u017cy doda\u0107, \u017ce czerpali przy tym poka\u017ane zyski. Pieni\u0105dz stanowi\u0142 ich w\u0142asno\u015b\u0107. Takie podej\u015bcie sprzyja\u0142o wypuszczaniu w obieg coraz gorszych pieni\u0119dzy z coraz mniejsz\u0105 zawarto\u015bci\u0105 z\u0142ota i srebra. By\u0142o to uci\u0105\u017cliwe szczeg\u00f3lnie w handlu mi\u0119dzynarodowym, gdy\u017c w\u0142adca m\u00f3g\u0142 nakazywa\u0107 tylko w obr\u0119bie w\u0142asnego pa\u0144stwa, a nie za jego granic\u0105. Z\u0142e monety nie nadawa\u0142y si\u0119 na \u015brodek p\u0142atniczy w handlu z innymi krajami. Spraw\u0119 pogarsza\u0142a r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 rodzaj\u00f3w monet, b\u0119d\u0105cych w obiegu w danym kraju, oraz fakt, \u017ce niekt\u00f3re mennice, w tym pruskie b\u0119d\u0105ce w zarz\u0105dzie Krzy\u017cak\u00f3w, przetapia\u0142y lepsze rodzaje monet i bi\u0142y monety fa\u0142szowane zawieraj\u0105ce mniej z\u0142ota lub srebra ni\u017c nale\u017ca\u0142o. Wprowadza\u0142o to w gospodarce Prus i Warmii chaos, w kt\u00f3rym gubili si\u0119 najwytrawniejsi kupcy. Sprawa ta by\u0142a przedmiotem obrad stan\u00f3w pruskim, w kt\u00f3rych uczestniczy\u0142 tak\u017ce Miko\u0142aj Kopernik, przedstawiaj\u0105c sw\u00f3j punkt widzenia.<\/p>\n

Na przeciwleg\u0142ym biegunie zacz\u0119\u0142a w wi\u0119kszej \u015bwiadomo\u015bci funkcjonowa\u0107 teoria metalizmu (pieni\u0105dza towarowego), kt\u00f3ra w du\u017cym skr\u00f3cie polega na tym, \u017ce pieni\u0105dzem jest z\u0142oto lub srebro, kt\u00f3rym si\u0119 p\u0142aci za rzeczy kupione i sprzedane, a ich warto\u015b\u0107 nominalna odzwierciedla realn\u0105. Takie podej\u015bcie wynika\u0142o z tego, \u017ce \u201ez\u0142oto i srebro s\u0105 za powszechnym porozumieniem ludzi wsz\u0119dzie cenione\u201d. Rola w\u0142adcy (pa\u0144stwa) polega\u0107 ma na przestrzeganiu dobroci (jako\u015bci) monety i byciu r\u0119kojmi\u0105 wiary publicznej, gwarantuj\u0105c zgodno\u015b\u0107 pomi\u0119dzy warto\u015bci\u0105 szacunkow\u0105 (nominaln\u0105 cena monetarn\u0105 kruszcu) i warto\u015bci\u0105 realn\u0105 tj. warto\u015bci\u0105 towarow\u0105 kruszcu. W\u0142adca powinien okre\u015bli\u0107 sprawiedliw\u0105 ilo\u015b\u0107 zawartego w monecie z\u0142ota i srebra i nie oczekiwa\u0107 \u017cadnej korzy\u015bci z wyrobu monety. Takie podej\u015bcie odpowiada\u0142o \u00f3wcze\u015bnie rodz\u0105cemu si\u0119 w duchu Odrodzenia przekonaniu, \u017ce gromadzenie z\u0142ota i srebra w danym kraju u\u0142atwi rozw\u00f3j handlu i zwi\u0119kszy dochody pa\u0144stwa.<\/p>\n

Miko\u0142aj Kopernik w swoich pracach na ten temat jest gor\u0105cym zwolennikiem teorii metalizmu, traktuj\u0105c pieni\u0105dz jako warto\u015b\u0107 i w\u0142asno\u015b\u0107 og\u00f3lnospo\u0142eczn\u0105, \u017b\u0105da\u0142 dla swych ziem reform pieni\u0119\u017cnych w tym duchu oraz ujednolicenia pieni\u0119dzy dla obszaru ca\u0142ego pa\u0144stwa, widz\u0105c w tym drog\u0119 do podniesienia dobrobytu ludno\u015bci i wytw\u00f3rczo\u015bci miast jako o\u015brodk\u00f3w rzemie\u015blniczo-handlowych.<\/p>\n

Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce Miko\u0142aj Kopernik pokona\u0142 Ptolomeusza w astronomii, a Arystotelesa co najmniej na przesz\u0142o cztery wieki w teorii pieni\u0105dza towarowego. Metalizm g\u0142oszony przez naszego astronoma i ekonomist\u0119 przyj\u0105\u0142 si\u0119 powszechnie w Europie w wieku XVI i panowa\u0142 w teorii pieni\u0105dza a\u017c do upadku systemu waluty z\u0142otej i do gruntownych przemian w gospodarce \u015bwiatowej spowodowanych I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 i Wielkim Kryzysem Gospodarczym lat 1929\u20131933. W umys\u0142owo\u015bci zwyk\u0142ego obywatela czy rentiera metalizm dotrwa\u0142 do naszych czas\u00f3w, a to cho\u0107by z powodu inflacji czy konflikt\u00f3w zbrojnych i ci\u0105gle pozytywnego postrzegania w\u0142a\u015bciwo\u015bci tezauryzacyjnych z\u0142ota i srebra.<\/p>\n

Tekst<\/em> Jaros\u0142aw Kaczmarczyk
\n<\/strong>Zas\u0142u\u017cony Instruktor Krajoznawstwa, przewodnik PTTK, wiceprezes GKR PTTK, ekonomista.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"W polu zainteresowa\u0144 Miko\u0142aja Kopernika poza gwiazdami by\u0142y r\u00f3wnie\u017c sprawy zwi\u0105zane z ekonomi\u0105. Pierwsze jego prace podejmowa\u0142y tematyk\u0119 funkcjonowania i obiegu pieni\u0105dza, za\u015b z czasem, w miar\u0119 sprawowania funkcji zwi\u0105zanych z gospodark\u0105, ten wielki uczony zajmowa\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c kwesti\u0105 podatk\u00f3w, op\u0142at i obs\u0142ugi administracyjnej. Spu\u015bcizna, jaka pozosta\u0142a po Koperniku w dziedzinie ekonomii, to zar\u00f3wno prace o charakterze naukowym (np. traktaty Continue Reading<\/a>","protected":false},"author":13,"featured_media":30047,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[87,11],"tags":[],"class_list":["post-30039","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dawniej-bywalo","category-turysta-poleca","cat-87-id","cat-11-id"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30039","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=30039"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30039\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":30045,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30039\/revisions\/30045"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/30047"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=30039"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=30039"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=30039"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}