{"id":29805,"date":"2023-09-25T12:59:51","date_gmt":"2023-09-25T10:59:51","guid":{"rendered":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=29805"},"modified":"2023-09-25T13:10:30","modified_gmt":"2023-09-25T11:10:30","slug":"wszystkie-drogi-prowadza-do-lodzi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=29805","title":{"rendered":"Wszystkie drogi prowadz\u0105 do \u0141odzi"},"content":{"rendered":"

Cho\u0107 historia \u0141odzi si\u0119ga sze\u015bciu wiek\u00f3w wstecz, jej dynamiczny rozw\u00f3j nast\u0105pi\u0142 niespe\u0142na 200 lat temu. W 1820 roku miasto zosta\u0142o wpisane w poczet miast przemys\u0142owych Kr\u00f3lestwa Polskiego, co spowodowa\u0142o szybk\u0105 przemian\u0119 z sennej miejscowo\u015bci rolniczej w silny o\u015brodek przemys\u0142u tekstylnego.<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Dzi\u0119ki polityce rz\u0105du Kr\u00f3lestwa Polskiego miasto sta\u0142o si\u0119 \u201eziemi\u0105 obiecan\u0105\u201d dla przybysz\u00f3w zar\u00f3wno z kraju, jak i z Europy. Stworzy\u0142 si\u0119 wtedy specyficzny dla \u0141odzi wielonarodowo\u015bciowy i wielowyznaniowy konglomerat, tak charakterystyczny dla tego drugiego co do wielko\u015bci (po Warszawie) miasta w Kr\u00f3lestwie Polskim i jednego z najwi\u0119kszych o\u015brodk\u00f3w tekstylnych na \u015bwiecie. W \u0142\u00f3dzkiej gwarze wyst\u0119puj\u0105 liczne germanizmy, jidyszyzmy oraz zapo\u017cyczenia z innych gwar, a w szczeg\u00f3lno\u015bci z pozna\u0144skiej i \u015bl\u0105skiej, np.: siajowy, galanty, pyry, migawka, kra\u0144c\u00f3wka. Miasto wpisa\u0142o si\u0119 tak\u017ce w najnowsz\u0105 histori\u0119 Europy \u2013 to tutaj w listopadzie 1914 roku rozegra\u0142a si\u0119 s\u0142ynna bitwa o \u0141\u00f3d\u017a pomi\u0119dzy wojskami niemieckimi i rosyjskimi. Z kolei w latach 1940\u20131944 na terenie miasta istnia\u0142o getto \u017cydowskie \u2013 najd\u0142u\u017cej funkcjonuj\u0105ce na terenie okupowanej Polski. W okresie powojennym \u0141\u00f3d\u017a w dalszym ci\u0105gu utrzymywa\u0142a sw\u00f3j prymat w dziedzinie przemys\u0142u w\u0142\u00f3kienniczego, staj\u0105c si\u0119 jednocze\u015bnie znacz\u0105cym o\u015brodkiem akademickim. Obecnie miasto prze\u017cywa swoisty renesans, przybywa nowoczesnych budowli, a stare fabryki zmieniaj\u0105 swoje funkcje i na nowo t\u0119tni\u0105 \u017cyciem. Mo\u017cna wymieni\u0107 wiele miejsc, kt\u00f3re warto odwiedzi\u0107 w \u0141odzi \u2013 interesuj\u0105cych zabytk\u00f3w i wsp\u00f3\u0142czesnych atrakcji. Oto tylko kilka przyk\u0142ad\u00f3w.<\/p>\n

\u0141\u00f3dzkie \u201enaj\u201d \u2013 ulica Piotrkowska
\n<\/strong>Ta najbardziej znana \u0142\u00f3dzka ulica powsta\u0142a w 1823 roku wraz z regulacj\u0105 traktu wiod\u0105cego do Piotrkowa Trybunalskiego oraz wytyczaniem osady przemys\u0142owej Nowe Miasto. Stanowi\u0142a o\u015b i g\u0142\u00f3wn\u0105 arteri\u0119 komunikacyjn\u0105 miasta, \u0142\u0105cz\u0105c Stare Miasto z powsta\u0142ymi na pocz\u0105tku XIX wieku osadami: sukienniczym Nowym Miastem i lniano-bawe\u0142nian\u0105 \u0141\u00f3dk\u0105. Pocz\u0105tkowo jej zabudowa by\u0142a parterowa, z czasem ust\u0105pi\u0142a coraz to wy\u017cszym kamienicom i bardziej okaza\u0142ym pa\u0142acom. Wiele z nich regularnie upi\u0119kszano, umieszczaj\u0105c w oknach wielobarwne witra\u017ce, a w klatkach schodowych \u2013 rze\u017aby, sztukaterie i pi\u0119kn\u0105 stolark\u0119. Partery dom\u00f3w zamieniano na eleganckie sklepy, cukiernie, biura. Otwierano hotele, teatry i restauracje. Mimo i\u017c ulica ta by\u0142a uwa\u017cana za najbardziej reprezentacyjn\u0105 w mie\u015bcie, to wybrukowano j\u0105 dopiero w drugiej po\u0142owie XIX wieku, a skanalizowano w okresie mi\u0119dzywojennym. Tramwaje elektryczne pojawi\u0142y si\u0119 na ulicy Piotrkowskiej ju\u017c w 1898 roku (nadal kursuj\u0105 po po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci ulicy). Wbrew obiegowym opiniom ulica ta nie jest najd\u0142u\u017csza w \u0141odzi, ma zaledwie 4,1 km d\u0142ugo\u015bci (np. ulica Pomorska \u2013 10,3 km). Piotrkowska s\u0142ynie z pub\u00f3w i restauracji, a w sezonie letnim \u2013 ogr\u00f3dk\u00f3w gastronomicznych. Niew\u0105tpliw\u0105 atrakcj\u0105 s\u0105 tak\u017ce rozmieszczone na odcinku od placu Wolno\u015bci do alei Pi\u0142sudskiego liczne pomniki przedstawiaj\u0105ce zas\u0142u\u017conych \u0142odzian. Najwi\u0119kszym powodzeniem w\u015br\u00f3d zwiedzaj\u0105cych \u2013 i nie tylko \u2013 ciesz\u0105 si\u0119 dwa: Juliana Tuwima i W\u0142adys\u0142awa Reymonta, o czym \u015bwiadcz\u0105... ich wytarte nosy i r\u0119ce.
\nNa rogu ulicy Piotrkowskiej i alei Pi\u0142sudskiego mo\u017cna zobaczy\u0107 najnowszy przystanek przesiadkowy w \u0141odzi zwany przez mieszka\u0144c\u00f3w Stajni\u0105 Jednoro\u017cc\u00f3w od jej bajkowego wygl\u0105du. Obok stoi nowoczesna rze\u017aba... jednoro\u017cca. Niedaleko znajduj\u0105 si\u0119 te\u017c s\u0142awne \u0142\u00f3dzkie murale, z tym najwi\u0119kszym przedstawiaj\u0105cym Wied\u017amina z powie\u015bci A. Sapkowskiego. Przy ul. Piotrkowskiej znajduj\u0105 si\u0119 \u015bwi\u0105tynie: przy pl. Wolno\u015bci \u2013 neorenesansowy ko\u015bci\u00f3\u0142 pw. Zes\u0142ania Ducha \u015bw. (dawny ko\u015bci\u00f3\u0142 ewangelicki pw. \u015bw. Tr\u00f3jcy), neogotycka archikatedra pw. \u015bw. Stanis\u0142awa Kostki z jedn\u0105 z najwy\u017cszych wie\u017c w Polsce (pl. \u015bw. Jana Paw\u0142a II) oraz neoroma\u0144ski ko\u015bci\u00f3\u0142 ewangelicko-augsburski pw. \u015bw. Mateusza z jedn\u0105 z najwi\u0119kszych rozet witra\u017cowych w Polsce.<\/p>\n

Niezwyk\u0142e imperium Scheiblera
\n<\/strong>Kolejn\u0105 \u0142\u00f3dzk\u0105 atrakcj\u0105 jest Ksi\u0119\u017cy M\u0142yn. Nazwa wywodzi si\u0119 od po\u0142o\u017conego nad rzek\u0105 Jasie\u0144 posiad\u0142a Ksi\u0119\u017cy M\u0142yn (i m\u0142yna tam si\u0119 znajduj\u0105cego). Jeszcze na pocz\u0105tku XIX wieku by\u0142o w\u0142asno\u015bci\u0105 proboszcza \u0142\u00f3dzkiej parafii, a od 1825 roku zosta\u0142o w\u0142\u0105czone do nowej osady lniano-bawe\u0142nianej zwanej \u0141\u00f3dk\u0105. Tereny te od 1870 roku by\u0142y w\u0142asno\u015bci\u0105 Karola W. Scheiblera, kt\u00f3ry, b\u0119d\u0105c po okresie \u201ekryzysu bawe\u0142nianego\u201d najwi\u0119kszym \u0142\u00f3dzkim przemys\u0142owcem, wykorzysta\u0142 kupiony obszar do rozbudowy dotychczasowego przedsi\u0119biorstwa. W latach 70. XIX wieku powsta\u0142 na tym terenie unikatowy w skali europejskiej zesp\u00f3\u0142 urbanistyczno-architektoniczny, sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 z fabryki, osiedla robotniczego i rezydencji fabrykanckiej, do kt\u00f3rego p\u00f3\u017aniej do\u0142\u0105czano kolejne elementy, np. budynek stra\u017cy po\u017carnej, szko\u0142\u0119, sklepy czy szpital (ul. Prz\u0119dzalniana r\u00f3g Milionowej). \u201eKr\u00f3lestwo Scheiblera\u201d \u2013 po przy\u0142\u0105czeniu w nast\u0119pnych latach kolejnych teren\u00f3w \u2013 obejmowa\u0142o ostatecznie obszar od ul. Piotrkowskiej po granice Widzewa, pasem d\u0142ugo\u015bci 3 km i szeroko\u015bci 1,2 km pomi\u0119dzy ulicami Milionow\u0105 i G\u0142\u00f3wn\u0105 (obecnie al. J. Pi\u0142sudskiego) a Wodnym Rynkiem (obecnie plac Zwyci\u0119stwa). \u0141\u0105cznie powierzchnia tych teren\u00f3w wynosi\u0142a ponad 500 ha, co stanowi\u0142o ok. 1\/7 \u00f3wczesnego terytorium \u0141odzi. Ca\u0142o\u015b\u0107 za\u0142o\u017cenia zosta\u0142a po\u0142\u0105czona prywatn\u0105 sieci\u0105 kolejow\u0105, dochodz\u0105c\u0105 do tor\u00f3w linii fabrycznej. W ten spos\u00f3b Ksi\u0119\u017cy M\u0142yn, zwany te\u017c z niemiecka Pfaffendorf, sta\u0142 si\u0119 niezale\u017cn\u0105 od miasta enklaw\u0105. Ze wzgl\u0119du na sw\u00f3j unikalny charakter i zachowanie w niemal niezmienionym stanie wi\u0119kszo\u015bci budynk\u00f3w kompleksu, Ksi\u0119\u017cy M\u0142yn stanowi najcenniejszy zesp\u00f3\u0142 zabytk\u00f3w postindustrialnych w skali Europy.<\/p>\n

Pa\u0142ac Izraela Pozna\u0144skiego, Manufaktura i stare nekropolie
\n<\/strong>Wyliczaj\u0105c \u0142\u00f3dzkie \u201enaj\u201d, nie spos\u00f3b nie wymieni\u0107 najokazalszego w mie\u015bcie pa\u0142acu Izraela Pozna\u0144skiego (obecnie Muzeum Miasta \u0141odzi) i znajduj\u0105cej si\u0119 obok Manufaktury \u2013 centrum handlowo-kulturalno-rozrywkowego. Naprzeciwko znajduje si\u0119 rzymskokatolicki ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny pw. \u015bw. J\u00f3zefa Oblubie\u0144ca, kt\u00f3ry jest najstarsz\u0105 budowl\u0105 \u0141odzi (nie licz\u0105c obiekt\u00f3w w \u0141agiewnikach). Nieopodal znajduje si\u0119 najstarszy w \u0141odzi tr\u00f3jwyznaniowy Stary Cmentarz przy ulicy Ogrodowej ze swoj\u0105 pere\u0142k\u0105 \u2013 neogotyckim mauzoleum rodziny Scheibler\u00f3w. Kolejny cmentarz, tym razem \u017cydowski przy Brackiej 40, jest najwi\u0119kszy w Europie. Znajduj\u0105 si\u0119 tutaj \u2013 opr\u00f3cz tradycyjnych macew \u2013 monumentalne grobowce \u0142\u00f3dzkich fabrykant\u00f3w pochodzenia \u017cydowskiego. Najwi\u0119kszy z nich \u2013 mauzoleum I. Pozna\u0144skiego \u2013 ma wewn\u0105trz kopu\u0142y mozaik\u0119 Salvattiego.
\nSpaceruj\u0105c po \u0141odzi, odnajdujemy \u015blady dawnych kultur, miejsca, z kt\u00f3rymi byli zwi\u0105zani np. Artur Rubinstein, Julian Tuwim, Gra\u017cyna Bacewicz, W\u0142adys\u0142aw St. Reymont, Jerzy Kosi\u0144ski, Aleksander Tansman, W\u0142adys\u0142aw Strzemi\u0144ski, Katarzyna Kobro, Karl Dedecius, Jan Karski, czy spo\u015br\u00f3d wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie \u017cyj\u0105cych \u2013 Micha\u0142 Urbaniak czy Andrzej Sapkowski. Po takim spacerze mo\u017ce zrodzi\u0107 si\u0119 my\u015bl, jak wiele dr\u00f3g przecina\u0142o si\u0119, i nadal przecina, w\u0142a\u015bnie tu, w \u0141odzi.<\/p>\n

Tekst: <\/em>Izabela Ruci\u0144ska
\n<\/strong>Zas\u0142u\u017cony Instruktor Fotografii Krajoznawczej PTTK, Instruktor Krajoznawstwa PTTK, autor i wsp\u00f3\u0142autor przewodnik\u00f3w oraz artyku\u0142\u00f3w o \u0141odzi i regionie. Za osi\u0105gni\u0119cia na polu fotografii krajoznawczej odznaczona przez Prezydenta RP Br\u0105zowym Krzy\u017cem Zas\u0142ugi oraz przez Komisj\u0119 Fotografii Krajoznawczej ZG PTTK Honorow\u0105 Nagrod\u0105 im. F. Kremsera.<\/p>\n

Zdj\u0119cia: <\/em>Izabela Ruci\u0144ska, <\/strong>Magdalena Szcze\u015bniak<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"<\/a>

W Manufakturze dominuj\u0105 stare, pofabryczne budynki z nieotynkowanej ceg\u0142y, kt\u00f3re zosta\u0142y ca\u0142kowicie przebudowane wewn\u0105trz<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Pomnik W\u0142adys\u0142awa Reymonta, ods\u0142oni\u0119ty przy ul. Piotrkowskiej 137, przedstawia pisarza z notatnikiem w r\u0119ku, siedz\u0105cego na kufrze podr\u00f3\u017cnym<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Ksi\u0119\u017cy M\u0142yn \u2013 kiedy\u015b fabryka, dzisiaj lofty<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Mural po\u015bwi\u0119cony wielkiemu \u0142\u00f3dzkiemu piani\u015bcie Arturowi Rubinsteinowi namalowa\u0142 Brazylijczyk, Eduardo Kobra<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Cho\u0107 historia \u0141odzi si\u0119ga sze\u015bciu wiek\u00f3w wstecz, jej dynamiczny rozw\u00f3j nast\u0105pi\u0142 niespe\u0142na 200 lat temu. W 1820 roku miasto zosta\u0142o wpisane w poczet miast przemys\u0142owych Kr\u00f3lestwa Polskiego, co spowodowa\u0142o szybk\u0105 przemian\u0119 z sennej miejscowo\u015bci rolniczej w silny o\u015brodek przemys\u0142u tekstylnego.   Dzi\u0119ki polityce rz\u0105du Kr\u00f3lestwa Polskiego miasto sta\u0142o si\u0119 \u201eziemi\u0105 obiecan\u0105\u201d dla przybysz\u00f3w zar\u00f3wno z kraju, jak i z Europy. Continue Reading<\/a>","protected":false},"author":13,"featured_media":29807,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[92],"tags":[],"class_list":["post-29805","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-polecamy","cat-92-id"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29805","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=29805"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29805\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":29821,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29805\/revisions\/29821"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/29807"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=29805"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=29805"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=29805"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}