{"id":29555,"date":"2023-08-03T12:51:57","date_gmt":"2023-08-03T10:51:57","guid":{"rendered":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=29555"},"modified":"2023-08-03T13:55:47","modified_gmt":"2023-08-03T11:55:47","slug":"filmowa-lodz-przed-ii-wojna-swiatowa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=29555","title":{"rendered":"Filmowa \u0141\u00f3d\u017a przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>28 grudnia 1895 roku zapisa\u0142 si\u0119 trwale dwoma r\u00f3\u017cnymi, ale jak\u017ce brzemiennymi dla rozwoju ludzko\u015bci wynalazkami. Jednym z nich by\u0142o podanie przez Wilhelma Konrada Roentgena do publicznej wiadomo\u015bci odkrycia promieni X. Drugim \u2013 pierwszy p\u00f3\u0142godzinny seans \u201eKinematografu Lumi\u00e8re\u201d, kt\u00f3ry odby\u0142 si\u0119 w Salonie Indyjskim w podziemiu paryskiej Grand-Cafe przy Bulwarze Kapucyn\u00f3w. <\/strong><\/p>\n

6 pa\u017adziernika 1927 roku wy\u015bwietlono publicznie w Ameryce pierwszy film \u201ed\u017awi\u0119kowy i m\u00f3wiony\u201d \u2013 \u00a0\u015apiewak jazzbandu<\/em>, ale dopiero pod koniec wrze\u015bnia 1929 roku Warszawa mia\u0142a pierwsze kino d\u017awi\u0119kowe \u2013 w sali \u201eSplendid\u201d ogl\u0105dano film \u015apiewaj\u0105cy b\u0142azen<\/em> z Al Jolsonem w roli g\u0142\u00f3wnej.<\/p>\n

\u0141\u00f3dzki teatr \u201eCasino\u201d b\u0119dzie wkr\u00f3tce wy\u015bwietla\u0107 pierwszy polski film d\u017awi\u0119kowo-\u015bpiewano-m\u00f3wiony pt. Moralno\u015b\u0107 pani Dulskiej<\/em>. A jak uroczo naiwnie brzmi inna reklama z 2 listopada 1930 roku: \u201ePierwszy polski 100<\/em> % film<\/em> d\u017awi\u0119kowo-\u015bpiewany i m\u00f3wiony NIEBEZPIECZNY ROMANS w rolach g\u0142\u00f3wnych<\/em> B. Samborski, Zula Pogorzelska, Betty Amann, E. Bodo pg. powie\u015bci A. Struga<\/em> Fortuna kasjera \u015apiewankiewicza\u201d.<\/em> I mo\u017cna by jeszcze d\u0142ugo opisywa\u0107 filmy, jakie ogl\u0105dali w kinach widzowie \u0142\u00f3dzcy.<\/p>\n

 <\/p>\n

Kontynuuj\u0105c rejestracj\u0119 aktualno\u015bci \u0142\u00f3dzkich, kino \u201eOdeon\u201d wy\u015bwietla\u0142o kronik\u0119 zorganizowanego jesieni\u0105 1911 roku w \u0141odzi \u201eDnia Kwiatka\u201d. Sprowadzony specjalnie ze stolicy m\u0142ody operator filmowy Czes\u0142aw Jakubowicz sfilmowa\u0142 fragmenty ulicznej kwesty, kt\u00f3re potem z aplauzem ogl\u0105da\u0142a publiczno\u015b\u0107 kina \u201eOdeon\u201d (ul. Przejazd 2 obecnie ul. J. Tuwima 2, przed laty by\u0142o to kino \u201eGdynia\u201d). W 1912 roku w tym\u017ce kinie \u201eOdeon\u201d widzowie \u017c\u0105dni wra\u017ce\u0144 mogli ogl\u0105da\u0107 katastrof\u0119 budowlan\u0105 domu przy ul. Widzewskiej 40 \u2013 w trakcie budowy run\u0105\u0142 czteropi\u0119trowy dom, grzebi\u0105c pod gruzami kilka os\u00f3b, byli te\u017c ranni.<\/p>\n

Szlagierem roku 1912 przez wiele tygodni by\u0142 film Czarne kartki z kroniki \u0142\u00f3dzkiej<\/em> zrealizowany tak\u017ce przez J. Szrojta. Film pokazywa\u0142 ponury dom przy ul. Miko\u0142ajewskiej (obecnie ul. H. Sienkiewicza), w kt\u00f3rym deprawowano i prawdopodobnie mordowano dzieci oraz dom przy ul. Targowej 12, w kt\u00f3rym dokonywano morderstw, a tak\u017ce szko\u0142\u0119 ps\u00f3w policyjnych, kt\u00f3ra wyszkoli\u0142a psa \u201eMuch\u0119\u201d tropiciela mordercy z ul. Targowej. Na ekranach kin nie tylko kr\u00f3lowa\u0142a sensacja. \u201eOpr\u00f3cz\u00a0 rejestrowania<\/em> wa\u017cniejszych wydarze\u0144, a wi\u0119c tworzenia kronikarskiego opisu, powstawa\u0142y<\/em> r\u00f3wnie\u017c dokumenty utrwalaj\u0105ce wygl\u0105d miasta czy ciekawsze wydarzenia<\/em> sportowe. Popularno\u015b\u0107 obraz\u00f3w \u0142\u00f3dzkich by\u0142a ogromna. Publiczno\u015b\u0107 nie zra\u017ca\u0142a si\u0119 nisk\u0105 pewnie jako\u015bci\u0105 film\u00f3w, preferowa\u0142a natomiast sam temat. Zysk materialny producent\u00f3w by\u0142 jedn\u0105 z si\u0142 nap\u0119dowych rozwoju tego typu film\u00f3w. By\u0142y one<\/em> kr\u0119cone przez amator\u00f3w i cho\u0107 mog\u0142y by\u0107 artystycznie nijakie, to wyrasta\u0142y z zasady zaspokajania ciekawo\u015bci ludzi, kt\u00f3rzy<\/em> ch\u0119tnie na ekranie ogl\u0105dali znane sobie miejsca, a jeszcze ch\u0119tniej wydarzenia<\/em> poruszaj\u0105ce \u00f3wczesn\u0105 opini\u0119\u201d \u2013 <\/em>\u00a0tak pisa\u0142a Hanna Krajewska, znawczyni problem\u00f3w \u0142\u00f3dzkiego kina, \u0142\u00f3dzkich film\u00f3w w publikacji\u00a0 \u017bycie filmowe \u0141odzi 1896-1939<\/em>. Mamy p\u00f3\u017aniejsze informacje o wy\u015bwietlanym wiosn\u0105 1915 roku w Warszawie filmie \u201eSfinksa\u201d pt. Szpieg<\/em>. Mia\u0142 on przedstawia\u0107 w sensacyjnej formie wydarzenia dziej\u0105ce si\u0119 w\u0142a\u015bnie w \u0141odzi, okupowanej od grudnia 1914 roku przez armi\u0119 niemieck\u0105. Recenzent \u201eKuriera Warszawskiego\u201d donosi\u0142, \u017ce tre\u015b\u0107 filmu \u201e...rozgrywa si\u0119 w \u0141odzi, pod panowaniem prusak\u00f3w i obfituje w silne aktualne<\/em> momenty na tle \u017cycia okupowanego miasta...\u201d.<\/em><\/p>\n

Po I wojnie \u015bwiatowej produkcja film\u00f3w w \u201epolskim Manchesterze\u201d nadal by\u0142a domen\u0105 w\u0142a\u015bcicieli kin i os\u00f3b z tej bran\u017cy. Niepowodzenia odzwierciedla \u00f3wczesny typowy proces cha\u0142upniczego powstawania film\u00f3w, kr\u0119conych \u201ena \u017cywo\u201d, bez wparcia bazy technicznej i finansowej. \u0141\u00f3d\u017a by\u0142a w\u00f3wczas takim przyk\u0142adem nieudanych zamierze\u0144, nieprzemy\u015blanych akcji r\u00f3\u017cnych przedsi\u0119biorc\u00f3w, a nawet afer. \u201eW \u0141odzi uda\u0142o si\u0119 zrealizowa\u0107 do ko\u0144ca, to znaczy nakr\u0119ci\u0107, zmontowa\u0107<\/em> i pokaza\u0107 na ekranach filmy jedynie kr\u00f3tkie, w\u00f3wczas tzw. aktualno\u015bci. Nadal<\/em> okazj\u0105 do ich powstania by\u0142y jakie\u015b niezwyk\u0142e, lokalne wydarzenia, rzadziej ch\u0119\u0107<\/em> ukazania i utrwalenia na ta\u015bmie filmowej ciekawszych obiekt\u00f3w miejskich\u201d.<\/em><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

W roku 1926 przedsi\u0119biorcy z \u0141odzi wyst\u0119puj\u0105cy pod nazw\u0105 \u201eEmes-Film\u201d (\u00f3wcze\u015bni w\u0142a\u015bciciele \u201eLuny\u201d: J\u00f3zef Maszycki i W\u0142adys\u0142aw Beme) nakr\u0119cili jedyny w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym \u0142\u00f3dzki film fabularny pe\u0142nometra\u017cowy. Film nazwano Dzwony wieczorne<\/em>, w podtytule R\u00f3\u017ce i kolce zakazanej mi\u0142o\u015bci,<\/em> albowiem w za\u0142o\u017ceniu mia\u0142 to by\u0107 powa\u017cny dramat erotyczny w dziesi\u0119ciu aktach. Film powsta\u0142 na podstawie w\u0142asnego scenariusza i re\u017cyserii J\u00f3zefa Maszyckiego, mia\u0142 stanowi\u0107 antologi\u0119 motyw\u00f3w popularnych oper Stanis\u0142awa Moniuszki. Z braku niezb\u0119dnych \u015brodk\u00f3w technicznych, a tak\u017ce i pieni\u0119dzy, film nakr\u0119cano wy\u0142\u0105cznie w \u015bwietle dziennym, korzystaj\u0105c z plener\u00f3w, np. w parku Juliusza Heinzla, w Julianowie i \u0141agiewnikach, a tak\u017ce pomieszcze\u0144 zast\u0119puj\u0105cych atelier udost\u0119pnionych przez fabrykanta Pozna\u0144skiego. W lipcu przyst\u0105piono do pracy, podczas kr\u0119cenia zdj\u0119\u0107 korzystano z szerokiej wsp\u00f3\u0142pracy miejscowego pu\u0142ku piechoty Strzelc\u00f3w Kaniowskich i w pa\u017adzierniku film by\u0142 got\u00f3w.<\/p>\n

Premiera odby\u0142a si\u0119 17 pa\u017adziernika 1926 roku o godzinie 11 w kinie \u201eLuna\u201d. \u201e\u0141\u00f3d\u017a w ilustracji\u201d tak pisa\u0142a: \u201e... w kino-teatrze \u201eLuna\u201d odby\u0142 si\u0119 uroczysty pokaz<\/em> \u0142\u00f3dzkiego filmu.(...) Terenem, na kt\u00f3rym rozgrywa si\u0119 nader interesuj\u0105ca akcja, jest<\/em> \u0141\u00f3d\u017a, \u0141owicz, \u0141agiewniki. Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107 lokalny charakter filmu, dzi\u0119ki czemu<\/em> niew\u0105tpliwie zostanie przyj\u0119ty przez \u0142odzian entuzjastycznie. Wszyscy bez wyj\u0105tku zapragn\u0105 ujrze\u0107 na ekranie \u0141\u00f3d\u017a, kt\u00f3ra \u2013 o dziwo! przedstawia si\u0119 nadspodziewanie malowniczo\u201d<\/em>. \u201eKurier \u0141\u00f3dzki\u201d, patronuj\u0105cy poczynaniom, og\u0142osi\u0142 sukces wytw\u00f3rni \u201eEmes-Film\u201d oraz wr\u00f3\u017cy\u0142 obrazowi d\u0142ugie i zas\u0142u\u017cone triumfy. W \u0141odzi film rzeczywi\u015bcie cieszy\u0142 si\u0119 powodzeniem. Utrzymywa\u0142 si\u0119 na ekranach przez dwa tygodnie.<\/p>\n

W 1927 roku powsta\u0142y dwa ciekawe filmy dokumentalne: Pobyt Pana<\/em> Prezydenta Mo\u015bcickiego w \u0141odzi z okazji po\u015bwi\u0119cenia sztandaru 28 pu\u0142ku<\/em> Strzelc\u00f3w Kaniowskich<\/em> i \u0141\u00f3d\u017a miasto pracy.<\/em> Pierwszy by\u0142 prawdopodobnie dzie\u0142em J\u00f3zefa Maszyckiego, drugi za\u015b firmowany przez \u201eLechfilm\u201d nakr\u0119ci\u0142 Edward Puchalski. \u0141\u00f3d\u017a miasto pracy<\/em> to film krajoznawczy o d\u0142ugo\u015bci 2200 m, kt\u00f3rego wy\u015bwietlanie trwa\u0142o dwie godziny. Ilustrowa\u0142 dorobek oraz gospodark\u0119 \u00f3wczesnego samorz\u0105du. Sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z czterech cz\u0119\u015bci, a \u0142\u0105cz\u0105cym je motywem by\u0142a w\u0119dr\u00f3wka po mie\u015bcie dw\u00f3ch przyjaci\u00f3\u0142, Jana i Stanis\u0142awa. Bezpo\u015brednio potem, te\u017c w roku 1927, sp\u00f3\u0142ka \u201eKoraj-Film\u201d rozpocz\u0119\u0142a z rozmachem, z wieloma statystami, realizacj\u0119 filmu o przemy\u015ble \u0142\u00f3dzkim pt. Bohaterowie przemys\u0142u<\/em>. Ostatecznie Polska nie dowiedzia\u0142a si\u0119 jednak, kto by\u0142 bohaterem przemys\u0142u \u0142\u00f3dzkiego, gdy\u017c film nie zosta\u0142 nigdy sko\u0144czony, a sp\u00f3\u0142ka zbankrutowa\u0142a.<\/p>\n

W listopadzie 1927 roku zekranizowano Ziemi\u0119 obiecan\u0105<\/em> W\u0142adys\u0142awa Stanis\u0142awa Reymonta w tzw. \u201eZ\u0142otej serii\u201d wytw\u00f3rni \u201eSfinks\u201d. Film opatrzono etykietk\u0105 \u201edramat\u201d i nie wiadomo, czy dramatem nie by\u0142o ogl\u0105danie go przez 3 godziny 22 minuty i 43 sekundy, jako \u017ce d\u0142ugo\u015b\u0107 jego wynosi\u0142a a\u017c 3700 metr\u00f3w. Lewicowa \u201eD\u017awignia\u201d chwali\u0142a warsztat filmu, klarowno\u015b\u0107 uj\u0119\u0107, urozmaicone k\u0105ty widzenia, umiej\u0119tne o\u015bwietlenie i monta\u017c, chwali\u0142a nawet scenariusz z \u201edobrym zako\u0144czeniem\u201d, do\u015b\u0107 zr\u0119cznie wykrojony z powie\u015bci. Film nakr\u0119cono w dw\u00f3ch fabrykach \u0142\u00f3dzkich: Scheiblera i Grohmana\u00a0 oraz w Widzewskiej Manufakturze, posiadaj\u0105cych nowoczesne maszyny w\u0142\u00f3kiennicze (akcj\u0119 przeniesiono w\u00a0\u00a0 czasy wsp\u00f3\u0142czesne, tzn. mi\u0119dzywojenne). Na wst\u0119pie pokazano ulice \u0141odzi o \u015bwicie, poranny tramwaj, robotnik\u00f3w z blaszankami wsi\u0105kaj\u0105cych w paszcz\u0119 fabrycznej bramy, \u015bwietne typy w\u0142\u00f3kniarzy w scenie inspekcji. Dyrektor Bucholc (debiut filmowy Ludwika Solskiego) przychodzi\u0142 wcze\u015bnie, razem z robotnikami, zagl\u0105da\u0142 do wszystkich zakamark\u00f3w, a \u201egdzie tylko zjawi si\u0119, rozmowy milkn\u0105 i postacie\u00a0 pracuj\u0105cych zginaj\u0105 si\u0119 w niewolniczym uk\u0142onie\u201d.<\/em> Jadwiga Smosarska, Maria Malicka, Kazimierz Krukowski Lopek, Loda Halama czy Kazimierz Junosza-St\u0119powski jako Karol Borowiecki zapewni\u0142y filmowi dobr\u0105 obsad\u0119 i reklam\u0119.<\/p>\n

W roku 1930 karier\u0119 tw\u00f3rcy filmowego rozpocz\u0105\u0142 \u0142odzianin Aleksander Ford, realizuj\u0105c dwa reporta\u017ce artystyczne o \u0141odzi Nad ranem<\/em> i T\u0119tno polskiego Manchesteru<\/em>. Ten drugi by\u0142 reklamowany jako \u201eFaktomonta\u017c eksperymentalny z<\/em> \u017cycia \u0141odzi, najwi\u0119kszego w Polsce o\u015brodka przemys\u0142owego\u201d. <\/em>Potem by\u0142a jeszcze nieudana realizacja filmu Raj utracony<\/em>. Sko\u0144czy\u0142a si\u0119 na nakr\u0119ceniu ma\u0142ego epizodu na cmentarzu katolickim w \u0141odzi oraz wielkiej aferze nieuczciwej wytw\u00f3rni \u201eVita-Film\u201d, aferze, kt\u00f3ra bulwersowa\u0142a ca\u0142\u0105 Polsk\u0119.<\/p>\n

Tak\u017ce w 1930 roku w \u0141odzi zacz\u0105\u0142 dzia\u0142a\u0107 Edward Kowalski, fachowiec, kinooperator, pasjonat filmu, cz\u0142owiek o niespo\u017cytej energii. Nakr\u0119ci\u0142 szereg aktualno\u015bci, kt\u00f3re nawet zosta\u0142y zakupione przez PAT (Polsk\u0105 Agencj\u0119 Telegraficzn\u0105 \u2013 producenta kronik aktualno\u015bci) i wy\u015bwietlane jako dodatki w kinach ca\u0142ej Polski. Nakr\u0119ci\u0142 on r\u00f3wnie\u017c samodzielne filmy dokumentalne Uroczysto\u015bci 10-lecia odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci Polski w \u0141odzi, Budowa pomnika Tadeusza Ko\u015bciuszki, Przeprowadzenie kanalizacji oraz asfaltowanie ulicy Piotrkowskiej<\/em>. W 1934 roku powsta\u0142 reporta\u017c o\u015bwiatowy \u0141\u00f3d\u017a \u2013 miasto bawe\u0142ny<\/em>. Film ten nakr\u0119cony przez PAT na zlecenie Izby Handlowej Polsko-Palesty\u0144skiej wys\u0142ano r\u00f3wnie\u017c do Tel Awiwu. Przedstawia\u0142 on proces powstawania tkanin bawe\u0142nianych.<\/p>\n

Na zachowanym w zbiorach Wytw\u00f3rni Film\u00f3w Dokumentalnych w Warszawie w l akcie o d\u0142ugo\u015bci 286 m mo\u017cna zobaczy\u0107 pejza\u017c fabryczny \u0141odzi, og\u00f3lny widok komin\u00f3w i zbli\u017cenie jednego dymi\u0105cego komina fabrycznego. Potem kr\u00f3tki reporta\u017c z fabryki, robotnice przy krosnach, tkanie i farbowanie tkanin.<\/p>\n

W wydanej w 1992 roku ksi\u0105\u017cce \u017bycie filmowe \u0141odzi 1896\u20131939<\/em> Hanna Krajewska pisze obszernie o innych filmach w kt\u00f3rych \u201egra\u201d \u0141\u00f3d\u017a, m.in. w 1937 roku film Sk\u0142ama\u0142am <\/em>z Jadwig\u0105 Smosarsk\u0105 i Eugeniuszem Bodo kr\u0119cono cz\u0119\u015bciowo na ulicach Lodzi z t\u0142umami \u0142odzian. Jedno z uj\u0119\u0107 pokazywa\u0142o \u0142\u00f3dzki tramwaj podmiejski, inne by\u0142o realizowane na schodach Dworca Kaliskiego. Inny film Ma\u0142a mateczka<\/em> kr\u0119cono na Ba\u0142utach oraz w budynku fabrycznym Pozna\u0144skiego przy ul. Ogrodowej.<\/p>\n

\u201eW<\/em> przeciwie\u0144stwie do film\u00f3w fabularnych produkcje kr\u00f3tkometra\u017c\u00f3wek ko\u0144czy\u0142y si\u0119 na og\u00f3\u0142 rezultatem pozytywnym. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich zagin\u0119\u0142a jednak w zawierusze wojennej, pozosta\u0142y tylko \u015blady na kartach dokument\u00f3w i opisy w gazetach. Wszystkie trudy zako\u0144czone rezultatem pozytywnym lub pora\u017ck\u0105 by\u0142y \u015bwiadectwem upartej walki o w\u0142asny, \u0142\u00f3dzki kszta\u0142t tw\u00f3rczo\u015bci filmowej, by\u0142y zatem odbiciem og\u00f3lnopolskich stosunk\u00f3w. Na przeszkodzie wielu realizacji stawa\u0142a prowincjonalno\u015b\u0107 miasta ze wszystkimi wynikaj\u0105cymi st\u0105d stosunkami. Drugie co do wielko\u015bci miasto nie zapisa\u0142o si\u0119 w historii sztuki filmowej niczym szczeg\u00f3lnym, je\u015bli chodzi o realizacj\u0119 film\u00f3w. Po prostu egzystowa\u0142o, podejmuj\u0105c najcz\u0119\u015bciej nieudane pr\u00f3by\u201d \u2013 <\/em>tak skwitowa\u0142a Hanna Krajewska.<\/p>\n

Do 1925 roku wynajem film\u00f3w odbywa\u0142 si\u0119 poprzez liczne warszawskie wypo\u017cyczalnie, po 1925 zacz\u0119\u0142y dzia\u0142a\u0107 \u0142\u00f3dzkie, lecz w wi\u0119kszo\u015bci po\u015bredniczy\u0142y jedynie w wypo\u017cyczaniu film\u00f3w sprowadzanych z Warszawy. Sytuacja nieco si\u0119 poprawi\u0142a w latach 30., gdy wy\u015bwietlano ju\u017c filmy ud\u017awi\u0119kowione.<\/p>\n

By\u0142y w \u0141odzi wydawane czasopisma filmowe, cho\u0107 w wi\u0119kszo\u015bci by\u0142y efemerydami, w latach 30. wydawano ju\u017c tylko trzy pisma fachowe, m.in. \u201eInformator Filmowo-Teatralny\u201d i \u201eKurier Filmowy\u201d. W lipcu 1936 roku pr\u00f3bowano w Helenowie zorganizowa\u0107 festiwal filmowy na wz\u00f3r imprez zagranicznych. Hanna Krajewska w swojej ksi\u0105\u017cce pisze te\u017c o licznych \u0142\u00f3dzkich kinach, podaj\u0105c dok\u0142adne ich lokalizacje.<\/p>\n

Istnia\u0142o Zrzeszenie Teatr\u00f3w \u015awietlnych, kt\u00f3rego dzia\u0142alno\u015b\u0107 zawa\u017cy\u0142a na \u017cyciu filmowym \u0141odzi, konsoliduj\u0105c m.in. w\u0142a\u015bcicieli kin, bowiem od 1927 roku nale\u017ca\u0142y do Zrzeszenia wszystkie kina \u0142\u00f3dzkie i 90 proc. z wojew\u00f3dztwa. Istnia\u0142y tak\u017ce zwi\u0105zki zawodowe kinooperator\u00f3w, p\u00f3\u017aniej przekszta\u0142cone w Zwi\u0105zek Zawodowy Bran\u017cy Kinowej.<\/p>\n

Prawie nic nie wiemy o pochodz\u0105cych z \u0141odzi aktorach filmu niemego, filmu z okresu mi\u0119dzywojennego i wczesnego powojennego, tak\u017ce o wybitnych re\u017cyserach, operatorach i scenografach, dzia\u0142aj\u0105cych w \u0141odzi, lub z \u0141odzi pochodz\u0105cych.<\/p>\n

Wielki prze\u0142om przyszed\u0142 w styczniu 1945 roku \u2013 nast\u0105pi\u0142a trwaj\u0105ca przez dziesi\u0105tki powojennych lat systematyczna \u201eokupacja\u201d \u0141odzi przez kinematografi\u0119. \u0141\u00f3d\u017a sta\u0142a si\u0119 wtedy \u201estolic\u0105 polskiego filmu\u201d, \u201eHolly\u0142\u00f3d\u017a\u201d.<\/p>\n

Tekst<\/em><\/strong> Miros\u0142aw Zbigniew Wojalski
\n<\/strong>Dzia\u0142acz spo\u0142eczny i kulturalny, regionalista i kolekcjoner.<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"28 grudnia 1895 roku zapisa\u0142 si\u0119 trwale dwoma r\u00f3\u017cnymi, ale jak\u017ce brzemiennymi dla rozwoju ludzko\u015bci wynalazkami. Jednym z nich by\u0142o podanie przez Wilhelma Konrada Roentgena do publicznej wiadomo\u015bci odkrycia promieni X. Drugim \u2013 pierwszy p\u00f3\u0142godzinny seans \u201eKinematografu Lumi\u00e8re\u201d, kt\u00f3ry odby\u0142 si\u0119 w Salonie Indyjskim w podziemiu paryskiej Grand-Cafe przy Bulwarze Kapucyn\u00f3w. 6 pa\u017adziernika 1927 roku wy\u015bwietlono publicznie w Ameryce pierwszy Continue Reading<\/a>","protected":false},"author":12,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[87],"tags":[],"class_list":["post-29555","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dawniej-bywalo","cat-87-id"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29555","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/12"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=29555"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29555\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":29575,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29555\/revisions\/29575"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=29555"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=29555"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=29555"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}