{"id":29023,"date":"2023-08-01T20:45:31","date_gmt":"2023-08-01T18:45:31","guid":{"rendered":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=29023"},"modified":"2023-08-01T20:49:29","modified_gmt":"2023-08-01T18:49:29","slug":"tramwaj-zwany-pozadaniem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=29023","title":{"rendered":"Tramwaj zwany po\u017c\u0105daniem"},"content":{"rendered":"

Od najm\u0142odszych lat lubi\u0142em poznawa\u0107 Polsk\u0119, obserwuj\u0105c miasta i ich okolice z... okien tramwaju.<\/b><\/span><\/span><\/p>\n

Tramwajow\u0105 wycieczk\u0119 po kraju, jako rodowity warszawiak, powinienem rozpocz\u0105\u0107 od stolicy, ale ust\u0105pi\u0119 \u0141odzi, w kt\u00f3rej pod\u015bpiewywano kiedy\u015b: <\/span><\/span>przyjed\u017acie do \u0141odzi, zobaczy\u0107 ten tramwaj, co bez konia chodzi<\/i><\/span><\/span>. W\u0105skotorowe tramwaje elektryczne w centrum polskiego w\u0142\u00f3kiennictwa pojawi\u0142y si\u0119 znacznie wcze\u015bniej ni\u017c \u201ecarskie\u201d szerokie tory w Warszawie. Dopiero po 1945 roku stopniowo zmieniane na rozstaw normalnotorowy. Kto nie wierzy, niechaj zmierzy dawny rozstaw szyn w okolicach warszawskiego arsena\u0142u lub na ulicy Ch\u0142odnej. <\/span><\/span><\/p>\n

\u017bal wielu podmiejskich \u0142\u00f3dzkich linii tramwajowych (kt\u00f3re do 1950 roku nie by\u0142y oficjalnie tramwajami, ale nale\u017ca\u0142y do sp\u00f3\u0142ki samorz\u0105dowej \u2013 \u0141\u00f3dzkich W\u0105skotorowych Elektrycznych Kolei Dojazdowych), cho\u0107 w granicach miasta porusza\u0142y si\u0119 po torach tramwajowych. Po likwidacji samorz\u0105d\u00f3w terytorialnych tory i tabor przej\u0119\u0142o Miejskie Przedsi\u0119biorstwo Komunikacyjne. Te tramwaje dowozi\u0142y do pracy, ale tak\u017ce na wypoczynek do pod\u0142\u00f3dzkich las\u00f3w. \u017bal, \u017ce skasowano podmiejskie linie m.in. do Aleksandrowa, Rzgowa i Tuszyna, a inne s\u0105 zagro\u017cone.<\/span><\/span><\/p>\n

Teraz czas na Warszaw\u0119. Po drugiej wojnie \u015bwiatowej zmieni\u0142o si\u0119 znaczenie wielu ulic. Tra<\/span><\/span>nzy<\/span>tow\u0105 rol\u0119 traktu: Wolska, Ch\u0142odna, plac \u017belaznej Bramy, plac Grzybowski zast\u0105piono<\/span><\/span>\u00a0poszerzon<\/span><\/span>\u0105<\/span> ulic<\/span><\/span>\u0105<\/span> Leszno (dzi\u015b tylko jej fragment nosi t\u0119 nazw\u0119), magistral\u0105 zwan\u0105 w czasach PRL alej\u0105 \u015awierczewskiego, a obecnie alej\u0105 Solidarno\u015bci. Powsta\u0142 tunel pod Tras\u0105 W-Z, nowe przeprawy wi\u015blane. Miasto dba o stary tabor, proponuj\u0105c wycieczki zabytkowymi tramwajami, buduje si\u0119 nowe linie. Nadal do lasku na Boernerowie mo\u017cna dojecha\u0107 jednotorow\u0105 \u201edwudziestk\u0105\u201d (oczekuj\u0105c na mijankach). Ale... zlikwidowano tramwaje m.in. na ulicy Z\u0105bkowskiej, Radzymi\u0144skiej, Ksi\u0105\u017c\u0119cej, do parku M\u0142oci\u0144skiego. <\/span><\/span><\/p>\n

Interesuj\u0105c\u0105 \u201etramwajow\u0105 histori\u0119\u201d ma Wilan\u00f3w. Przed wojn\u0105 kursowa\u0142 tam tramwaj, kt\u00f3rego trasa prowadzi\u0142a z Powi\u015bla, zreszt\u0105 r\u00f3wnolegle do linii kolejki w\u0105skotorowej Warszawa\u2013Belweder\u2013Czerniak\u00f3w\u2013Wilan\u00f3w\u2013Jeziorna\u2013Iwiczna. W latach 60. XX stulecia przywr\u00f3cono tramwaje na nieco zmienionej trasie poprzez ulice: Goworka, Nowoparkow\u0105 (<\/span><\/span>potem<\/span> Gagarina) i dalej Czerniakowsk\u0105, Powsi\u0144sk\u0105. D\u0142ugo dominowa\u0142 tu pejza\u017c wiejsko-podmiejski. W okolicy placu Bernardy\u0144skiego <\/span><\/span>s<\/span>zyny by\u0142y wpasowane w uliczny bruk, a zza okien mo\u017cna by\u0142o ogl\u0105da\u0107 drewnian\u0105 wiejsk\u0105 zabudow\u0119. By\u0142y to lata kontrast\u00f3w. Obok pejza\u017cu dawnej wsi (Czerniak\u00f3w) rozpo\u015bciera\u0142a si\u0119 elegancka zabudowa \u201emiasta ogrodu Sadyba\u201d z lat 30. minionego stulecia. W dekad<\/span><\/span>ach Gomu\u0142ki i<\/span> Gierka lini\u0119 t\u0119, a tak\u017ce linie w innych miastach (np. w Bielsku-Bia\u0142ej), zlikwidowano. Przysz\u0142o\u015bci\u0105 mia\u0142y by\u0107 autobusy! Kogo intereso<\/span><\/span>wa\u0142a ekologia?<\/span><\/p>\n

Teraz Krak\u00f3w. Jeszcze po drugiej wojnie by\u0142y tam dwie szeroko\u015bci tor\u00f3w, a linie prowadzi\u0142y m.in. przez Rynek G\u0142\u00f3wny. Miasto piel\u0119gnuje tramwajowe tradycje, jest muzeum. Przed wojn\u0105 by\u0142y tu pono\u0107 dwie klasy wagon\u00f3w (I i II). Te stare wagony kursowa\u0142y jeszcze d\u0142ugo po wojnie, w czasach gdy wszystkie tramwaje w Polsce pomalowano na kolor czerwony. Szcz\u0119\u015bliwie powr\u00f3ci\u0142y niebieskie we Wroc\u0142awiu, zielone w Poznaniu. A w Krakowie powsta\u0142 podziemny odcinek tramwajowy, znakomicie skracaj\u0105c czas dojazdu z pomini\u0119ciem zat\u0142oczonego centrum.<\/span><\/span><\/p>\n

Podobnym sukcesem okaza\u0142a si\u0119 linia szybkiego tramwaju \u0142\u0105cz\u0105ca dworce autobusowe i kolejowe z wielkimi dzielnicami p\u00f3\u0142nocnego Poznania.<\/span><\/span><\/p>\n

W wielu miastach rozbudowuje si\u0119 sie\u0107 tramwajow\u0105<\/span><\/span> (<\/span>np. w Bydgoszczy, Gda\u0144sku, Warszawie<\/span><\/span>),<\/span> a nawet odbudowuje. Najlepszym przyk\u0142adem jest Olsztyn.<\/span><\/span><\/p>\n

W wojew\u00f3dztwie \u015bl\u0105skim istnieje najd\u0142u\u017csza sie\u0107 tramwajowa \u0142\u0105cz\u0105ca miasta \u015al\u0105sk i Zag\u0142\u0119bie. D\u0142ugo\u015b\u0107 tej sieci, niestety, skraca si\u0119. Nie dojedziemy tramwajem np. do Piekar \u015al\u0105skich, Gliwic i innych miast. Pomijaj\u0105c atrakcyjno\u015b\u0107 poznawania <\/span><\/span>regionu<\/span> z <\/span><\/span>okien<\/span> tramwaju (wagon porusza si\u0119 przez pola i \u0142\u0105ki, po nasypie, a nast\u0119pnie \u201ewpasowuje si\u0119\u201d w w\u0105sk\u0105 ulic\u0119 kolejnego miasta), trzeba tu bra\u0107 <\/span><\/span>pod<\/span> uwag\u0119 przede wszystkim ekologi\u0119. Dobry przyk\u0142ad<\/span><\/span>:<\/span> w Katowicach, w pobli\u017cu dworca, istnieje ci\u0105g tramwajowo-pieszy, a nie ma ruchu ko\u0142owego. <\/span><\/span><\/p>\n

Z s<\/span>zacunkiem nale\u017cy <\/span><\/span>si\u0119<\/span> odnie\u015b\u0107 si\u0119 do Gorzowa Wielkopolskiego, Torunia, Bydgoszczy i Grudzi\u0105dza<\/span><\/span>,<\/span> w kt\u00f3rych <\/span><\/span>zacho<\/span>wano sie\u0107 tramwajow\u0105. Magiczny jest tramwaj w Grudzi\u0105dzu, kt\u00f3rego malownicza trasa prowadzi m.in. przez <\/span><\/span>r<\/span>ynek i w\u0105skie uliczki star\u00f3wki. <\/span><\/span><\/p>\n

W wielu miastach ju\u017c po wojnie zlikwidowano tramwaje, m.in., w S\u0142upsku, Legnicy. Wa\u0142brzychu, Jeleniej G\u00f3rze, Bielsku-Bia\u0142ej, Inowroc\u0142awiu. Po <\/span><\/span>wyznaczeniu w<\/span> 1945 roku granicy na Odrze i Nysie \u0141u\u017cyckiej we wszystkich miastach po polskiej stronie zlikwidowano tramwaje, a po niemieckiej na og\u00f3\u0142 zosta\u0142y. I dzi\u015b w wielu miastach Niemiec, Szwajcarii, Austrii, Holandii s\u0105 one wa\u017cnym ekologicznym \u015brodkiem transportu i\u2026 atrakcj\u0105 turystyczn\u0105.<\/span><\/span><\/p>\n

Jan Pawe\u0142 Piotrowski
\n<\/b><\/span><\/span><\/span>Nauczyciel akademicki, dziennikarz, krajoznawca, autor licznych opracowa\u0144 z zakresu historii i wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci PTTK. Mi\u0142o\u015bnik trakcji tramwajowej.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

PONAD 100 LAT NA SZYNACH<\/b><\/span><\/p>\n

Oto najstarszy zabytek z kolekcji Tramwaj\u00f3w Warszawskich. Pami\u0119ta otwarcie zelektryfikowanej sieci tramwajowej, kt\u00f3re nast\u0105pi\u0142o 26\u00a0marca 1908 roku. Zosta\u0142 on wyprodukowany i dostarczony jako jeden ze 180 wagon\u00f3w dla nowo powsta\u0142ej sieci przez\u00a0konglomerat niemieckich firm: MAN, Falkenried, Siemens oraz Van der Zyper & Charlier. <\/span><\/span><\/p>\n

Tramwaj by\u0142 dwukierunkowy, a jego konstrukcja w ca\u0142o\u015bci drewniana. Przedzia\u0142 pasa\u017cerski podzielono na dwie klasy \u2013 r\u00f3\u017cnic\u0119 stanowi\u0142y mi\u0119kkie siedzenia w pierwszej. Po II wojnie \u015bwiatowej pozosta\u0142o w Warszawie jedynie 39 woz\u00f3w tego typu, stopniowo post\u0119powa\u0142a ich kasacja \u2013 ostatnia w 1959 roku.<\/span><\/span> Ocala\u0142 jeden w\u00f3z, w latach 70. mia\u0142 je\u017adzi\u0107 na linii turystycznej, Jednak dopiero dwadzie\u015bcia lat p\u00f3\u017aniej nasta\u0142y dla niego lepsze czasy: zosta\u0142 od\u015bwie\u017cony i przywr\u00f3cono mu historyczny numer #43. Po generalnym remoncie w 2000 roku wygl\u0105da tak, jak tramwaje uwiecznione na starych widok\u00f3wkach.\u00a0 \u00a0 \u00a0<\/span><\/span>KJ<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a> \"\"<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Od najm\u0142odszych lat lubi\u0142em poznawa\u0107 Polsk\u0119, obserwuj\u0105c miasta i ich okolice z... okien tramwaju. Tramwajow\u0105 wycieczk\u0119 po kraju, jako rodowity warszawiak, powinienem rozpocz\u0105\u0107 od stolicy, ale ust\u0105pi\u0119 \u0141odzi, w kt\u00f3rej pod\u015bpiewywano kiedy\u015b: przyjed\u017acie do \u0141odzi, zobaczy\u0107 ten tramwaj, co bez konia chodzi. W\u0105skotorowe tramwaje elektryczne w centrum polskiego w\u0142\u00f3kiennictwa pojawi\u0142y si\u0119 znacznie wcze\u015bniej ni\u017c \u201ecarskie\u201d szerokie tory w Warszawie. Dopiero Continue Reading<\/a>","protected":false},"author":12,"featured_media":29025,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[89],"tags":[],"class_list":["post-29023","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blogi","cat-89-id"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29023","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/12"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=29023"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29023\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":29033,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29023\/revisions\/29033"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/29025"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=29023"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=29023"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=29023"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}