{"id":28843,"date":"2023-07-31T22:20:25","date_gmt":"2023-07-31T20:20:25","guid":{"rendered":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=28843"},"modified":"2023-08-01T14:56:48","modified_gmt":"2023-08-01T12:56:48","slug":"hydrotechnika-retro","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=28843","title":{"rendered":"Hydrotechnika retro"},"content":{"rendered":"

Szlak Kop<\/b><\/span><\/span>ernikowski, biegn\u0105cy g\u0142\u00f3wnie przez miejsca zwi\u0105zane z pobytem i prac\u0105 wielkiego a<\/b><\/span><\/span>stronoma, obfituje nie tylko w atrakcyjne obiekty architektoniczne, dzie\u0142a sztuki dokumentuj\u0105ce minione epoki. Znajduj\u0105 si\u0119 tu tak\u017ce rzadkie zabytki techniki. Warto zwiedzi\u0107 dawny m\u0142yn w Barkwedzie, a tak\u017ce przyjrze\u0107 si\u0119 wci\u0105\u017c pracuj\u0105cemu (ewenement na skal\u0119 europejsk\u0105!) taranowi wodnemu w Kajnach.<\/b><\/span><\/span><\/p>\n

Bergfrede (Bergfriede, Bergfried) oznacza umocnione wzg\u00f3rze, obronne grodzisko, wie\u017ca lub wzg\u00f3rze ostatniego schronienia. Rzeczywi\u015bcie w Barkwedzie takie grodzisko si\u0119 znajduje i jest obj\u0119te ochron\u0105 konserwatorsk\u0105. Sam m\u0142yn powsta\u0142 najpewniej przed 1425 rokiem na polecenie urz\u0119dnika kapitulnego. By\u0142 drewniany, nap\u0119dzany ko\u0142em wodnym, a zbudowano go na cieku p\u0142yn\u0105cym od jeziora Mos\u0105g, przez Barkwed\u0119 do starego koryta rzeki \u0141yny (dzi\u015b strumie\u0144 nie istnieje z powodu obni\u017cenia poziomu wody jeziora Mos\u0105g w XX wieku). Wzmianka z 1501 roku m\u00f3wi o m\u0142ynarzu z Barkwedy, kt\u00f3ry za rozszerzone przywileje mia\u0142 utrzymywa\u0107 psy i psiarczyka do polowa\u0144 na potrzeby zamku olszty\u0144skiego. W czasach zabor\u00f3w ca\u0142y maj\u0105tek barkwedzki znajdowa\u0142 si\u0119 w r\u0119kach prywatnych. Wzmianka o m\u0142ynie pracuj\u0105cym w Barkwedzie pojawia si\u0119 jeszcze w 1880 roku. <\/span><\/span><\/p>\n

Silnik elektryczny zamiast turbiny<\/b><\/span><\/span><\/p>\n

Na pocz\u0105tku XX wieku Hans i Eleonora von Hacke kupili posiad\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3ra liczy\u0142a wtedy 384 hektary \u2013 m\u0142yn nale\u017ca\u0142 do posiad\u0142o\u015bci. W roku 1907 wybudowano m\u0142yn stoj\u0105cy do dzisiaj. Na kamiennych fundamentach wzniesiono ceglane \u015bciany, a ca\u0142o\u015b\u0107 przykryto dach\u00f3wk\u0105. Inaczej ni\u017c w wiekach poprzednich m\u0142yn zamiast ko\u0142a wodnego nap\u0119dza\u0142a turbina Francisa (bardziej wydajna, potrzebuj\u0105ca mniejszej ilo\u015bci wody, w tym czasie stosowana powszechnie w Prusach). \u017barna betonowe zast\u0105pi\u0142y u\u017cywane niegdy\u015b \u017carna z piaskowca. Kiedy z powodu prac hydrotechnicznych w latach 1934\u20131936 zabrak\u0142o wody, turbin\u0119 Francisa zast\u0105pi\u0142 silnik elektryczny umieszczony w najni\u017cszej kondygnacji. <\/span><\/span><\/p>\n

W roku 1922 umar\u0142 Hans, a w 1944 \u2013 Eleonora von Hake. Ich dzieci opu\u015bci\u0142y Barkwed\u0119 przed wej\u015bciem Armii Czerwonej. Budynek m\u0142yna nie zosta\u0142 spl\u0105drowany ani zniszczony, m\u00f3g\u0142 pracowa\u0107 dalej. Obiekt by\u0142 czynny po II wojnie \u015bwiatowej, gdy po upa\u0144stwowieniu nale\u017ca\u0142 do miejscowego PGR. Rolnicy z s\u0105siednich miejscowo\u015bci zwozili zbo\u017ce na m\u0105k\u0119 czy \u015brut\u0119. Istnia\u0142 wtedy jeszcze drewniany most na \u0141ynie, skracaj\u0105cy znacz\u0105co drog\u0119 z Barkwedy do Spr\u0119cowa (nieopodal zachowa\u0142a si\u0119 stara aleja drzew biegn\u0105ca do przeprawy). Po tym mo\u015bcie cz\u0119sto przetacza\u0142y si\u0119 ca\u0142e kolumny woz\u00f3w z workami. Jecha\u0142y te\u017c od Jonkowa, R\u00f3\u017cynki czy Br\u0105swa\u0142du. Pod m\u0142ynem od samego rana by\u0142o rojno i gwarno. Po pewnej przerwie m\u0142yn zgodnie ze swym przeznaczeniem pracowa\u0142 nadal. Nawet po zmianach politycznych w Polsce roku 1989 i upadku pegeer\u00f3w. <\/span><\/span><\/p>\n

Ostatnimi dzier\u017cawcami byli m\u0142ynarze z po\u0142udnia Polski \u2013 ojciec z synem. Mieszkali w Barkwedzie i jak dawniej obs\u0142ugiwali okolicznych rolnik\u00f3w. M\u0142ynarze przyjmowali zbo\u017ce do zmielenia, sprzedawali \u015brut\u0119, m\u0105k\u0119 i otr\u0119by. Wyjechali w 1993 roku. Na nich zako\u0144czy\u0142o si\u0119 funkcjonowanie m\u0142yna zgodnie z powierzon\u0105 mu przed wiekami funkcj\u0105. Za kadencji ostatnich dzier\u017cawc\u00f3w, jeszcze w 1991 roku, m\u0142yn zosta\u0142 wpisany do rejestru zabytk\u00f3w. <\/span><\/span><\/p>\n

Ostatnio obiekt zosta\u0142 wyremontowany pod nadzorem konserwatorskim i dzi\u015b, b\u0119d\u0105c w r\u0119kach prywatnych, pe\u0142ni zupe\u0142nie inn\u0105 funkcj\u0119 ni\u017c ta za\u0142o\u017cona w 1907 roku. Jest miejscem spotka\u0144 towarzyskich, kameralnych imprez kulturalnych. Dzi\u015b mo\u017ce troch\u0119 w innym celu, ale ludzie spotykaj\u0105 si\u0119 tu jak dawniej. <\/span><\/span><\/p>\n

Ka\u017cdy m\u0142yn jest inny<\/b><\/span><\/span><\/p>\n

Do dzi\u015b na Warmii, Mazurach i Powi\u015blu zachowa\u0142o si\u0119 130 dawnych m\u0142yn\u00f3w wodnych. Wiele z nich pe\u0142ni\u0142o lub pe\u0142ni jeszcze funkcj\u0119 niewielkich elektrowni wodnych, sk\u0142ad\u00f3w, magazyn\u00f3w. M\u0142ynami z istniej\u0105cym ko\u0142em wodnym s\u0105 np. m\u0142yn w skansenie olsztyneckim, a pochodz\u0105cy z Kaborna oraz m\u0142yn z Patryk z metalowym ko\u0142em i drewnianymi \u0142opatkami. M\u0142yny w regionie nie s\u0105 stypizowane. Zar\u00f3wno budowla z Barkwedy, jak i inne nie maj\u0105 odpowiednik\u00f3w \u2013 ka\u017cdorazowo budowniczowie podchodzili do realizacji indywidualnie \u2013 w zale\u017cno\u015bci od potrzeb.<\/span><\/span><\/p>\n

Urz\u0105dzenie, kt\u00f3re pracuje ju\u017c 120 lat <\/b><\/span><\/span><\/p>\n

Niegdy\u015b nale\u017ca\u0142o wod\u0119 dostarczy\u0107 do domu w wiadrze, ba\u0144ce czy innym naczyniu, czerpi\u0105c j\u0105 wcze\u015bniej ze studni. Na wsi taka sytuacja panowa\u0142a w niekt\u00f3rych przypadkach nawet do lat 90. XX wieku. Zupe\u0142nie inaczej sprawa si\u0119 mia\u0142a w niewielkiej warmi\u0144skiej miejscowo\u015bci Kajny. W 1897 roku uruchomiono we wsi system wodoci\u0105gowy nap\u0119dzany silnikiem hydraulicznym, tzw. taranem wodnym. Inicjatorem przedsi\u0119wzi\u0119cia by\u0142 znany dzia\u0142acz warmi\u0144ski z Kajn \u2013 Stanis\u0142aw \u017burawski. Zakupi\u0142 w Kr\u00f3lewcu specjalne urz\u0105dzenie i z powodzeniem zastosowa\u0142 w swej rodzinnej miejscowo\u015bci.<\/span><\/span><\/p>\n

Taran wodny wymy\u015bli\u0142 i skonstruowa\u0142 w roku 1772 John Whitehurst z Wielkiej Brytanii. Mia\u0142 on jednak uci\u0105\u017cliw\u0105 wad\u0119 \u2013 trzeba by\u0142o go stale wzbudza\u0107, aby pracowa\u0142. Dopiero bracia Montgolfier (Joseph Michel i Jacques Etienne) dopracowali silnik wodny i to oni s\u0105 najcz\u0119\u015bciej uznawani za wynalazc\u00f3w urz\u0105dzenia znanego do dzi\u015b. O braciach Montgolfier s\u0142yszymy jednak cz\u0119\u015bciej jako o wynalazcach balonu unoszonego rozgrzanym powietrzem. <\/span><\/span><\/p>\n

Czym jest taran wodny? Jest to silnik wodny, w kt\u00f3rym wykorzystuje si\u0119 do nap\u0119du zjawisko zwane uderzeniem hydraulicznym. Zjawisko to opisa\u0142 w 1898 roku rosyjski uczony Niko\u0142aj \u017bukowski. Wykorzystuj\u0105c energi\u0119 wyzwolon\u0105 podczas uderzenia, mo\u017cna wod\u0119 p\u0142yn\u0105c\u0105 z wysoko\u015bci 2 metr\u00f3w wt\u0142oczy\u0107 np. na wysoko\u015b\u0107 20 lub wi\u0119cej metr\u00f3w. Sama konstrukcja silnika jest stosunkowo prosta (najprostsze rozwi\u0105zania s\u0105 przecie\u017c najlepsze). <\/span><\/span><\/p>\n

Aby zainstalowa\u0107 silnik hydrauliczny, musimy mie\u0107 odpowiednio ukszta\u0142towany teren. \u0179r\u00f3d\u0142o wody, z kt\u00f3rego rur\u0105 sp\u0142ywa woda do urz\u0105dzenia, powinno znajdowa\u0107 si\u0119 przynajmniej metr powy\u017cej tarana. Taran w Kajnach podnosi wod\u0119 na oko\u0142o 20 metr\u00f3w, a zasilany jest z wysoko\u015bci oko\u0142o 2 metr\u00f3w. Woda nap\u0119dzaj\u0105ca wyp\u0142ywa z cyrku \u017ar\u00f3dliskowego na skraju doliny rzeki \u0141yny. Odleg\u0142o\u015b\u0107 do wie\u017cy ci\u015bnie\u0144 wynosi oko\u0142o 100 metr\u00f3w.<\/span><\/span><\/p>\n

Taran z Kajn pracuje ci\u0105gle od 1897 roku. Kr\u00f3tkie przerwy s\u0105 podyktowane konieczno\u015bci\u0105 wykonania napraw, konserwacji i odpowietrzania nadmiernie \u201enapompowanego\u201d powietrzem zbiornika. Odpowietrzanie takie odbywa si\u0119 co dwa dni i trwa oko\u0142o 40 minut. Co do rozprowadzenia wody w Kajnach \u2013 sp\u0142ywa ona do domostw grawitacyjnie, a przy\u0142\u0105cza z odcinaj\u0105cymi zaworami widoczne s\u0105 w dolnej cz\u0119\u015bci wie\u017cy ci\u015bnie\u0144.<\/span><\/span><\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie tego typu rozwi\u0105zania mog\u0105 by\u0107 stosowane w rolnictwie, agroturystyce czy le\u015bnictwie. Stosowanie w celu zapewnienia wody pitnej jest dzi\u015b ograniczone ze wzgl\u0119du na zanieczyszczenie w\u00f3d powierzchniowych i obszar\u00f3w \u017ar\u00f3dliskowych. Mimo \u017ce energia elektryczna u\u0142atwi\u0142a i usprawni\u0142a znacz\u0105co systemy dystrybucji wody na \u015bwiecie, istniej\u0105 producenci oferuj\u0105cy tarany wodne jako alternatyw\u0119 dla konwencjonalnych rozwi\u0105za\u0144 (Green & Carter Ltd. z Wielkiej Brytanii czy Bamfords z Australii). A taran wodny w Kajnach \u2013 jak przed 120 laty \u2013 robi swoje\u2026<\/span><\/span><\/p>\n

Schemat dzia\u0142ania i dok\u0142adny opis tarana pod adresem:
\nhttps:\/\/przewodnikpomazurach.pl\/2020\/03\/23\/taran-wodny-w-kajnach\/<\/a><\/b><\/span><\/span><\/p>\n

Mariusz Moritz<\/b><\/span><\/span><\/p>\n

Warmiak od pokole\u0144 \u2013 region warmi\u0144sko-mazurski zna jak w\u0142asn\u0105 kiesze\u0144. Przewodnik dla najbardziej wymagaj\u0105cych. Autor rozdzia\u0142\u00f3w \u201eWarmia\u201d, \u201eMazury\u201d, \u201eZalew Wi\u015blany\u201d i \u201eDolne Powi\u015ble\u201d w kultowym przewodniku wydawnictwa PASCAL \u201ePolska na weekend\u201d (wyd. 2017\u2013 2019). Instruktor przewodnictwa PTTK. Z \u017con\u0105, <\/span><\/span>M<\/span>agdalen<\/span><\/span>\u0105<\/span> Malinowsk<\/span><\/span>\u0105, prowadzi blog <\/span>przewodnikpomazurach.pl<\/b><\/span><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"<\/a>

fot. 1.<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

fot. 2<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

fot. 3.<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

fot. 4<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

fot. 5<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

fot. 6<\/p><\/div>\n

1. M\u0142yn (dawniej wodny) w Barkwedzie<\/b><\/span><\/p>\n

2. Miejsce, gdzie kiedy\u015b pracowa\u0142o ko\u0142o wodne<\/b><\/span><\/p>\n

3. Kajny to wie\u015b w powiecie olszty\u0144skim w gminie Jonkowo<\/b><\/span><\/p>\n

4. Wie\u017ca ci\u015bnie\u0144 w Kajnach<\/b><\/span><\/p>\n

5. Ka\u017cdy mieszkaniec ma swoje przy\u0142\u0105cze wodoci\u0105gowe<\/b><\/span><\/p>\n

6. Tablica na ogrodzeniu informuj\u0105ca, \u017ce tu wst\u0119pu nie ma<\/b><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Szlak Kopernikowski, biegn\u0105cy g\u0142\u00f3wnie przez miejsca zwi\u0105zane z pobytem i prac\u0105 wielkiego astronoma, obfituje nie tylko w atrakcyjne obiekty architektoniczne, dzie\u0142a sztuki dokumentuj\u0105ce minione epoki. Znajduj\u0105 si\u0119 tu tak\u017ce rzadkie zabytki techniki. Warto zwiedzi\u0107 dawny m\u0142yn w Barkwedzie, a tak\u017ce przyjrze\u0107 si\u0119 wci\u0105\u017c pracuj\u0105cemu (ewenement na skal\u0119 europejsk\u0105!) taranowi wodnemu w Kajnach. Bergfrede (Bergfriede, Bergfried) oznacza umocnione wzg\u00f3rze, obronne grodzisko, Continue Reading<\/a>","protected":false},"author":12,"featured_media":28859,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-28843","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-a-to-polska-wlasnie","cat-5-id"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28843","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/12"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=28843"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28843\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":28977,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28843\/revisions\/28977"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/28859"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=28843"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=28843"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=28843"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}