{"id":28536,"date":"2023-03-08T16:36:19","date_gmt":"2023-03-08T14:36:19","guid":{"rendered":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=28536"},"modified":"2023-03-08T16:42:51","modified_gmt":"2023-03-08T14:42:51","slug":"sladami-walk-o-wal-pomorski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=28536","title":{"rendered":"\u015aladami walk o Wa\u0142 Pomorski"},"content":{"rendered":"

By\u0142a to jedna z najbardziej krwawych bitew Wojska Polskiego w czasie II wojny \u015bwiatowej. Walki trwa\u0142y 13 dni \u2013 od 31 stycznia do 12 lutego 1945 roku. Na terenie dawnych star\u0107 pozosta\u0142y do dzi\u015b fragmenty fortyfikacji, g\u0142azy \u2013 pomniki walk oraz cmentarze wojenne w Z\u0142otowie i Wa\u0142czu.<\/strong><\/p>\n

Po\u0142o\u017cenie i geneza Wa\u0142u Pomorskiego<\/strong><\/p>\n

Wa\u0142 Pomorski to nazwa niemieckiej ufortyfikowanej linii obronnej po\u0142o\u017conej na Pomorzu Zachodnim na zach\u00f3d od granicy z Polsk\u0105 z lat 1919\u20131939. Wa\u0142 Pomorski (niemiecka nazwa Pommernstellung D-1) stanowi\u0142 jeden z trzech element\u00f3w niemieckiego systemu obronnego wschodniej granicy Niemiec, zwanego Lini\u0105 Nibelung\u00f3w, ci\u0105gn\u0105cego si\u0119 od Dar\u0142owa przez Szczecinek, Wa\u0142cz do Skwierzyny ko\u0142o Gorzowa Wielkopolskiego, Mi\u0119dzyrzecza, Cigacic ko\u0142o Zielonej G\u00f3ry i dalej na po\u0142udnie wzd\u0142u\u017c Odry do \u015al\u0105ska. Linia Nibelung\u00f3w sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z trzech element\u00f3w: Wa\u0142u Pomorskiego, Mi\u0119dzyrzeckiego Rejonu Umocnionego (od Skwierzyny do Cigacic \u2013 najsilniej umocnionego m.in. w cz\u0119\u015bci \u015brodkowej systemem fortyfikacji po\u0142\u0105czonych podziemnym tunelem) i s\u0142abiej ufortyfikowanej Linii Odrza\u0144skiej.<\/p>\n

Budowa tego systemu obronnego wed\u0142ug niekt\u00f3rych \u017ar\u00f3de\u0142 mia\u0142a zabezpieczy\u0107 Niemcy przed ewentualnym atakiem wojsk polskich w przypadku rozpocz\u0119cia wcze\u015bniejszych atak\u00f3w wojsk niemieckich na Francj\u0119 lub, co by\u0142o bardziej prawdopodobne, na kraje po\u0142udniowej Europy, m.in. Rumuni\u0119, gdzie znajdowa\u0142y si\u0119 znaczne w tamtych latach z\u0142o\u017ca ropy naftowej. Z krajami tymi Polska po\u0142\u0105czona by\u0142a paktami wojskowymi, st\u0105d potrzeba zabezpieczenia niemieckiej granicy wschodniej.<\/p>\n

Decyzja o budowie m.in. Wa\u0142u Pomorskiego zosta\u0142a podj\u0119ta w 1930 roku. Po pracach analitycznych i projektowych pierwsze prace budowlane rozpocz\u0119to w 1932 roku w okolicach Szczecinka, Wa\u0142cza i Tuczna. Po doj\u015bciu do w\u0142adzy Hitlera prace nabra\u0142y rozmachu. Nak\u0142adem wielkich \u015brodk\u00f3w finansowych budowano \u017celbetowe obiekty fortyfikacyjne, jak i r\u00f3\u017cnego rodzaju przeszkody polowe. Linia Wa\u0142u Pomorskiego na wielu odcinkach wsparta by\u0142a jeziorami i terenami podmok\u0142ymi. Budowle wznoszone z betonu wysokiej wytrzyma\u0142o\u015bci posiada\u0142y r\u00f3\u017cnorodne rozwi\u0105zania funkcjonalne, wentylacyjne, obserwacyjne, wyposa\u017cone by\u0142y w stalowe kopu\u0142y z otworami strzelniczymi i obserwacyjnymi, m.in. peryskopami, stanowiska karabin\u00f3w maszynowych, a nawet niekiedy w dzia\u0142a. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 budowli fortyfikacyjnych powsta\u0142a do 1938 roku, kiedy to Hitler podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o ataku na Polsk\u0119 i zachodnia linia obronna straci\u0142a na znaczeniu.<\/p>\n

Budowa umocnie\u0144 prowadzona by\u0142a w wielkiej tajemnicy, tak\u017ce przed zamieszka\u0142\u0105 na tych terenach ludno\u015bci\u0105 niemieck\u0105 (np. zakazano przelot\u00f3w samolot\u00f3w cywilnych nad obszarami inwestycji). Mimo tych obostrze\u0144 polski wywiad wojskowy (m.in. poprzez konsulat polski w Pile) pozyska\u0142 pewne informacje o budowie linii fortyfikacyjnej i o rozmieszczeniu obiekt\u00f3w.<\/p>\n

W 1944 roku wobec zbli\u017caj\u0105cego si\u0119 frontu wschodniego Niemcy podj\u0119li prace zmierzaj\u0105ce do wzmocnienia linii obronnej. By\u0142y to g\u0142\u00f3wnie prace polowe: kopanie row\u00f3w przeciwczo\u0142gowych i stawianie zasiek\u00f3w.<\/p>\n

Schrony bojowe, popularnie nazywane bunkrami, r\u00f3\u017cnej wielko\u015bci i o r\u00f3\u017cnych rozwi\u0105zaniach funkcjonalnych, rozmieszczone by\u0142y g\u0142\u00f3wnie na odcinku od Szczecinka poprzez okolice Nadarzyc, Wa\u0142cza, Tuczna do Starego Osieczna. W okolicach Drezdenka powsta\u0142y budowle umo\u017cliwiaj\u0105ce spi\u0119trzenie w\u00f3d Noteci i zalanie doliny rzeki.<\/p>\n

Walki o prze\u0142amanie Wa\u0142u Pomorskiego<\/strong><\/p>\n

W ko\u0144cowym etapie II wojny \u015bwiatowej, 12 stycznia 1945 roku, Armia Sowiecka rozpocz\u0119\u0142a operacj\u0119 wi\u015bla\u0144sko-odrza\u0144sk\u0105, forsuj\u0105c Wis\u0142\u0119 i zamierzaj\u0105c dotrze\u0107 do Odry. W \u015brodkowym, g\u0142\u00f3wnym odcinku dzia\u0142a\u0144 operacje wojenne prowadzi\u0142 I Front Bia\u0142oruski. W jego sk\u0142ad wchodzi\u0142a I Armia Wojska Polskiego. Armia ta powsta\u0142a w 1943 roku na terenie ZSRR wed\u0142ug standard\u00f3w sowieckich armii og\u00f3lnowojskowych. \u017bo\u0142nierzy zwerbowano w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w wywiezionych na kresy wschodnie Rosji po wrze\u015bniu 1939 roku. Oficerami byli Rosjanie. Oficerowie polscy, kt\u00f3rzy znale\u017ali si\u0119 po 1939 roku w niewoli sowieckiej, w du\u017cej liczbie zostali zamordowani przez NKWD, cz\u0119\u015b\u0107 ocala\u0142a i wyemigrowa\u0142a z armi\u0105 gen. Andersa do Iraku i p\u00f3\u017aniej wesz\u0142a w sk\u0142ad 2 Korpusu Wojska Polskiego walcz\u0105cego we W\u0142oszech, zdobywaj\u0105c m.in. w s\u0142awnej bitwie klasztor Monte Cassino.<\/p>\n

W styczniu 1945 roku I Armia WP wzi\u0119\u0142a udzia\u0142 w zdobyciu Warszawy i p\u00f3\u017aniej, po forsownym marszu przez Bydgoszcz, Wi\u0119cbork, dotar\u0142a na przedpola Wa\u0142u Pomorskiego. W ci\u0119\u017ckich warunkach zimowych \u017co\u0142nierze pokonywali, g\u0142\u00f3wnie pieszo, do 40 km na dob\u0119. Z braku paliwa pojazdy bojowe i transportowe pozostawa\u0142y w tyle.<\/p>\n

W lutym 1945 roku jednostki bojowe I Armii liczy\u0142y oko\u0142o 70 tys. \u017co\u0142nierzy. Jej dow\u00f3dc\u0105 by\u0142 sowiecki genera\u0142 dywizji Stanis\u0142aw Pop\u0142awski. Armia sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z pi\u0119ciu dywizji piechoty i jednostek specjalistycznych. Dow\u00f3dcami jednostek, jak ju\u017c wspomniano, byli oficerowie sowieccy, co ciekawe, o polsko brzmi\u0105cych nazwiskach (1 DP \u2013 gen. W. Bewziuk, 2 DP \u2013 gen. J. Rotkiewicz, 3 DP \u2013 gen. S. Zajkowski, 4 DP \u2013 gen. B. Kieniewicz, 6 DP \u2013 gen. G. Szejpak, 1 Brygady Kawalerii \u2013 p\u0142k W. Radziwonowicz itd.).<\/p>\n

30 stycznia awangarda 4 DP dotar\u0142a do granic Z\u0142otowa, gdzie zosta\u0142a zatrzymana ogniem broni maszynowej. Z\u0142ot\u00f3w by\u0142 przygotowany jako punkt oporu i broniony przez dwa pu\u0142ki SS z dywizji \u201eLettland\u201d. Walki trwa\u0142y ca\u0142\u0105 noc. Rano nast\u0119pnego dnia Z\u0142ot\u00f3w, jako pierwsze miasto na linii natarcia, by\u0142 wolny. Po jego wyzwoleniu oddzia\u0142y 4 DP podesz\u0142y do Gwdy, za kt\u00f3r\u0105 rozci\u0105ga\u0142a si\u0119 pozycja polowa Wa\u0142u Pomorskiego. Na kierunku dzia\u0142ania dywizji bronione by\u0142o Jastrowie. Walki o to miasto, poprzedzone zdobyciem punkt\u00f3w oporu w Ptuszy i Byszkach, trwa\u0142y od po\u0142udnia 31 stycznia do p\u00f3\u0142nocy 2 lutego. Po zdobyciu Jastrowia 4 Dywizja kontynuowa\u0142a natarcie w kierunku Szwecji. Rankiem opanowa\u0142a t\u0119 miejscowo\u015b\u0107 i stan\u0119\u0142a na przedpolu g\u0142\u00f3wnych umocnie\u0144 Wa\u0142u Pomorskiego.<\/p>\n

Po sforsowaniu Gwdy i zdobyciu Jastrowia (dzi\u015b te dwa miasta po\u0142o\u017cone s\u0105 w wojew\u00f3dztwie wielkopolskim) jednostki I AWP rozpocz\u0119\u0142y walki o prze\u0142amanie Wa\u0142u Pomorskiego. Mimo i\u017c Niemcy nie zdo\u0142ali obsadzi\u0107 fortyfikacji odpowiednio wyszkolonymi jednostkami fortecznymi, boje na poszczeg\u00f3lnych odcinkach by\u0142y bardzo zaci\u0119te. W walce o po\u0142o\u017con\u0105 przed g\u0142\u00f3wn\u0105 lini\u0105 umocnie\u0144 wie\u015b Podgaje zgin\u0119\u0142o 800 \u017co\u0142nierzy polskich. W pierwszym etapie boj\u00f3w Polacy walczyli bez wsparcia artylerii, czo\u0142g\u00f3w i lotnictwa, gdy\u017c jednostki tych broni utkn\u0119\u0142y z braku paliwa w okolicach Bydgoszczy, atakuj\u0105cy nie mieli te\u017c informacji o g\u0142\u00f3wnej linii fortyfikacji przebiegaj\u0105cej wzd\u0142u\u017c jezior na zach\u00f3d od szosy Pi\u0142a\u2013Jastrowie\u2013Szczecinek.<\/p>\n

R\u00f3wnie\u017c 31 stycznia weszli do akcji ko\u015bciuszkowcy, czyli 1 DP. Tego samego dnia wieczorem, po opanowaniu Grudnej, rozpocz\u0119li walki o wie\u015b Podgaje, po trzydniowych zaci\u0119tych walkach wie\u015b zdobyto 3 lutego. W zdobytej wsi natrafiono na zw\u0119glone szcz\u0105tki 32 wzi\u0119tych do niewoli przez hitlerowc\u00f3w w pierwszej fazie walki i \u017cywcem spalonych \u017co\u0142nierzy z 4 kompanii 3 PP.<\/p>\n

W kolejnym etapie walk dywizje I Armii dotar\u0142y do tzw. pozycji g\u0142\u00f3wnej Wa\u0142u Pomorskiego przebiegaj\u0105cej wzd\u0142u\u017c jezior mi\u0119dzy Nadarzycami i Wa\u0142czem.<\/p>\n

Dow\u00f3dca 4 DP gen. B. Kieniewicz tak w 1946 roku wspomina\u0142 pierwsze rozpoznania pola walki na tym odcinku: Mieli\u015bmy ju\u017c wyruszy\u0107 dalej, gdy nagle przeszkoda. Zwiad doni\u00f3s\u0142 o silnych umocnieniach w bezpo\u015bredniej blisko\u015bci wroga. Zaskoczy\u0142o to nas nieco, poniewa\u017c mapy sztabowe \u017cadnych pas\u00f3w obronnych w tych okolicach nie przewidywa\u0142y. Uda\u0142em si\u0119 osobi\u015bcie na zwiad i stwierdzi\u0142em, \u017ce ca\u0142a linia jezior, jak\u0105 mieli\u015bmy przed sob\u0105, jest nadzwyczaj silnie ufortyfikowana. Przez lornety polowe wida\u0107 by\u0142o bunkry betonowe, umocnione linie okop\u00f3w, silne gniazda ogniowe. Lufy armat. Szczeg\u00f3lnie silnie wzmocnione by\u0142y przej\u015bcia mi\u0119dzy jeziorami, chocia\u017c i wewn\u0119trzne brzegi jezior zamienione zosta\u0142y r\u00f3wnie\u017c w fortece.<\/em><\/p>\n

Pierwszego wy\u0142omu w pozycji g\u0142\u00f3wnej Wa\u0142u Pomorskiego dokona\u0142 11 PP, atakuj\u0105c s\u0142abiej ufortyfikowany, ale trudno dost\u0119pny, lesisty i bagnisty przesmyk na p\u00f3\u0142noc od Jeziora Dobre. Wskutek kontratak\u00f3w hitlerowskich dwa bataliony zosta\u0142y okr\u0105\u017cone i odci\u0119te od polskich si\u0142 g\u0142\u00f3wnych. Po zaci\u0119tych walkach okr\u0105\u017cenie zlikwidowano i ostatecznie 4 DP prze\u0142ama\u0142a niemieck\u0105 lini\u0119 umocnie\u0144 Wa\u0142u.<\/p>\n

R\u00f3wnolegle na p\u00f3\u0142noc od dzia\u0142a\u0144 4 DP ci\u0119\u017ckie walki prowadzi\u0142a 6 DP w rejonie Sypniewa i Nadarzyc. Polacy wyzwolili po\u0142o\u017cony w s\u0105siedztwie ob\u00f3z jeniecki oficer\u00f3w polskich \u2013 Oflag II D Gross Born i nast\u0119pnie szturmowali silne fortyfikacje pod Nadarzycami. Do 8 lutego wi\u0119kszo\u015b\u0107 si\u0142 I Armii WP przekroczy\u0142a lini\u0119 umocnie\u0144 i dotar\u0142a do szosy Wa\u0142cz\u2013Czaplinek, odcinaj\u0105c Niemcom drog\u0119 ewakuacji z Wa\u0142cza. Cz\u0119\u015b\u0107 jednostek Armii wzi\u0119\u0142a udzia\u0142 w walkach o Wa\u0142cz, a nast\u0119pnie g\u0142\u00f3wne si\u0142y rozpocz\u0119\u0142y atak w kierunku Miros\u0142awca. Miasto to zdobyto 10 lutego, ko\u0144cz\u0105c epopej\u0119 polskich walk o Wa\u0142 Pomorski. Dalsze walki na zachodnim odcinku Wa\u0142u, m.in. w okolicach Tuczna i Starego Osieczna, prowadzi\u0142a 47 Armia Sowiecka. A na odcinku p\u00f3\u0142nocnym w rejonie Szczecinka \u2013 4 Korpus Gwardii AS.<\/p>\n

W ci\u0105gu 13 dni walk o Wa\u0142 Pomorski \u2013 od 31 stycznia do 12 lutego 1945 roku \u2013 I Armia WP ponios\u0142a wielkie straty osobowe: poleg\u0142o 3430 \u017co\u0142nierzy, rannych zosta\u0142o 8472, 2150 uznano za zaginionych, w sumie straty wynios\u0142y 14 082 \u017co\u0142nierzy. By\u0142a to jedna z najbardziej krwawych bitew Wojska Polskiego w czasie II wojny \u015bwiatowej. W s\u0142awnej bitwie 2 Korpusu WP gen. W\u0142adys\u0142awa Andersa pod Monte Cassino poleg\u0142o 923 \u017co\u0142nierzy, 2931 zosta\u0142o rannych, 94 zagin\u0119\u0142o \u2013 \u0142\u0105cznie 3948 \u017co\u0142nierzy by\u0142o wyeliminowanych z walki.<\/p>\n

Ruiny, cmentarze, muzeum<\/strong><\/p>\n

Arena walk I Armii WP w 1945 roku o prze\u0142amanie Wa\u0142u Pomorskiego dzi\u015b jest po\u0142o\u017cona w mniejszej cz\u0119\u015bci na terenie powiatu z\u0142otowskiego w wojew\u00f3dztwie wielkopolskim i w wi\u0119kszo\u015bci w powiecie wa\u0142eckim w wojew\u00f3dztwie zachodniopomorskim. Jest to region o znacz\u0105cych walorach przyrodniczych: bogatej rze\u017abie, licznych jeziorach i du\u017cej lesisto\u015bci. Mniej tu znacz\u0105cych zabytk\u00f3w, g\u0142\u00f3wnym walorem krajoznawczym s\u0105 liczne pozosta\u0142o\u015bci umocnie\u0144 Wa\u0142u Pomorskiego, g\u0142azy \u2013 pomniki walk oraz cmentarze wojenne w Z\u0142otowie i Wa\u0142czu.<\/p>\n

Fortyfikacje Wa\u0142u w minimalnym stopniu by\u0142y uszkodzone w toku walk w 1945 roku. Pod koniec lat 40. specjalne jednostki Wojska Polskiego i Armii Czerwonej wysadzi\u0142y fortyfikacje w powietrze, elementy stalowe (m.in. kopu\u0142y pancerne) zabieraj\u0105c na z\u0142om.<\/p>\n

Na terenie powiatu wa\u0142eckiego, gdzie w lutym 1945 roku toczy\u0142y si\u0119 najbardziej zaci\u0119te walki, d\u0142ugo\u015b\u0107 g\u0142\u00f3wnej linii fortyfikacyjnej wynosi 76 km. Wzd\u0142u\u017c niej po\u0142o\u017cone s\u0105 274 budowle militarne, niezbyt poprawnie, acz popularnie nazywane bunkrami. S\u0105 to obiekty r\u00f3\u017cnej wielko\u015bci i przeznaczenia: niewielkie schrony piechoty, budowle hydrotechniczne s\u0142u\u017c\u0105ce do pi\u0119trzenia wody, du\u017ce o skomplikowanym uk\u0142adzie funkcjonalnym z korytarzami podziemnymi grupy warowne.<\/p>\n

Ruiny budowli, z regu\u0142y po\u0142o\u017cone w le\u015bnych ost\u0119pach, stanowi\u0105 dzi\u015b atrakcje dla zwiedzaj\u0105cych, szczeg\u00f3lnie w ramach rozwijaj\u0105cej si\u0119 tzw. turystyki militarnej. Bardziej okaza\u0142e fortyfikacje znajduj\u0105 si\u0119 ko\u0142o Nadarzyc, w Wa\u0142czu \u2013 grupa warowna Cegielnia, fortyfikacja z podziemnymi korytarzami na G\u00f3rze Wisielczej w Strzalinach ko\u0142o Tuczna oraz fortyfikacje w Starym Osiecznie.<\/p>\n

Pami\u0105tki z walk w 1945 roku gromadz\u0105 Skansen Fortyfikacyjny Grupa Warowna Cegielnia w Wa\u0142czu (oddzia\u0142 Muzeum Ziemi Wa\u0142eckiej) oraz Muzeum Wa\u0142u Pomorskiego w Miros\u0142awcu.<\/p>\n

\u017bo\u0142nierze polegli w walkach o Wa\u0142 Pomorski s\u0105 pochowani na cmentarzach wojennych w Drawsku Pomorskim, Wa\u0142czu i Z\u0142otowie. Na cmentarzu wojennym w Wa\u0142czu \u2013 jednym z najwi\u0119kszych tego typu w Europie \u2013 pochowanych jest 4390 \u017co\u0142nierzy polskich i 1638 \u017co\u0142nierzy sowieckich. S\u0105 tam te\u017c z\u0142o\u017cone prochy je\u0144c\u00f3w kilku narodowo\u015bci zmar\u0142ych w niewoli niemieckiej w obozie Gross Born. Cmentarz ten jest \u0142adnie po\u0142o\u017cony na skraju lasu Bukowina, nieopodal O\u015brodka Przygotowa\u0144 Olimpijskich nad jeziorem Radu\u0144 w Wa\u0142czu.<\/p>\n

Pojezierze Wa\u0142eckie jest bardzo atrakcyjnym regionem dla turystyki. Poza budowlami bojowymi z II wojny \u015bwiatowej najciekawszymi obiektami s\u0105 zamek Wedl\u00f3w-Tuczy\u0144skich w Tucznie \u2013 dzisiaj hotel oraz barokowy ko\u015bci\u00f3\u0142 w Skrzatuszu. Brak tu dobrze utrzymanych znakowanych szlak\u00f3w turystycznych m.in. wzd\u0142u\u017c umocnie\u0144 Wa\u0142u Pomorskiego. Na pewno jest to region godny ciekawej wyprawy historyczno-turystycznej. Mimo \u017ce epopeja wielkich walk \u017co\u0142nierzy polskich w lutym 1945 roku jest jakby zapomniana i pomijana z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w w najnowszych dziejach Wojska Polskiego.<\/p>\n

Bibliografia<\/strong><\/p>\n

Wa\u0142 Pomorski<\/em> W\u0142odzimierza \u0141\u0119ckiego, Piotra Malu\u015bkiewicza i Jacka Wa\u0142kowskiego (Wydawnictwo Pozna\u0144skie, 1980) by\u0142 pierwszym przewodnikiem po Pojezierzu Wa\u0142eckim, obejmuj\u0105cym tereny walk w 1945 roku.<\/p>\n

W ostatnich latach ukaza\u0142o si\u0119 kilka publikacji, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych godne polecenia s\u0105:<\/p>\n

    \n
  1. Dudek A.: Fortyfikacje Wa\u0142u Pomorskiego w okolicach Wa\u0142cza.<\/em> Infort. Gliwice 2012.<\/li>\n
  2. Gniot R., Piotrowski P.: Pojezierze Wa\u0142eckie. Jeziora i szlaki wodne<\/em>. Wa\u0142cz 2001.<\/li>\n
  3. Miniewicz J., Perzyk B.: Wa\u0142 Pomorski<\/em>. Warszawa 1997.<\/li>\n
  4. Pawlak W.: Wa\u0142 Pomorski. Z GPS po bunkrach. BGK<\/em>. Borne Sulinowo 2017.<\/li>\n
  5. Sadowski J.: Grupa warowna Cegielnia<\/em>. Infort. Gliwice 2011.<\/li>\n
  6. Leszczo\u0142owski J.: Wok\u00f3\u0142 Walu Pomorskiego<\/em>, Gda\u0144sk 1922.<\/li>\n<\/ol>\n

     <\/p>\n

    W\u0142odzimierz \u0141\u0119cki
    \n<\/strong>Nauczyciel akademicki, krajoznawca, autor ksi\u0105\u017cek krajoznawczych, przewodnik\u00f3w turystycznych. Cz\u0142onek Honorowy PTTK. Wojewoda pozna\u0144ski, senator RP. Przewodnicz\u0105cy Komitetu Odbudowy Zamku Kr\u00f3lewskiego w Poznaniu.<\/p>\n

    Zdj\u0119cia<\/em><\/strong> Zbigniew Szmidt<\/strong><\/p>\n

    Podpisy<\/strong><\/p>\n

      \n
    1. Fragment fortyfikacji \u201eCegielnia\u201d w Wa\u0142czu<\/li>\n
    2. Encyklopedia wojskowa<\/em>, Wyd. Bellona, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2007<\/li>\n
    3. Fragment wysadzonych w powietrze fortyfikacji na G\u00f3rze Wisielczej ko\u0142o Tuczna<\/li>\n
    4. Pomnik na cmentarzu wojennym w Wa\u0142czu<\/li>\n
    5. Fragment cmentarza wojennego w Wa\u0142czu<\/li>\n
    6. Zbiorowa mogi\u0142a na cmentarzu wojennym w Wa\u0142czu<\/li>\n
    7. Pomnik \u017co\u0142nierzy I AWP w Podgajach<\/li>\n
    8. G\u0142az z tablic\u0105 pami\u0105tkow\u0105 w Morzycy ko\u0142o Zdbic<\/li>\n
    9. Muzeum Walk o Wa\u0142 Pomorski w Miros\u0142awcu<\/li>\n
    10. Zamek w Tucznie<\/li>\n<\/ol>\n

      \"\"<\/a> \"\"<\/a><\/p>\n

      \"\"<\/a><\/p>\n

      \"\"<\/a> \"\"<\/a><\/p>\n

      \"\"<\/a><\/p>\n

      \"\"<\/a><\/p>\n

      \"\"<\/a><\/p>\n

      \"\"<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"By\u0142a to jedna z najbardziej krwawych bitew Wojska Polskiego w czasie II wojny \u015bwiatowej. Walki trwa\u0142y 13 dni \u2013 od 31 stycznia do 12 lutego 1945 roku. Na terenie dawnych star\u0107 pozosta\u0142y do dzi\u015b fragmenty fortyfikacji, g\u0142azy \u2013 pomniki walk oraz cmentarze wojenne w Z\u0142otowie i Wa\u0142czu. Po\u0142o\u017cenie i geneza Wa\u0142u Pomorskiego Wa\u0142 Pomorski to nazwa niemieckiej ufortyfikowanej linii obronnej Continue Reading<\/a>","protected":false},"author":4,"featured_media":28537,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-28536","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-a-to-polska-wlasnie","cat-5-id"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28536","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=28536"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28536\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":28551,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28536\/revisions\/28551"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/28537"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=28536"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=28536"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=28536"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}