{"id":28435,"date":"2023-03-08T14:13:51","date_gmt":"2023-03-08T12:13:51","guid":{"rendered":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=28435"},"modified":"2023-03-08T16:52:15","modified_gmt":"2023-03-08T14:52:15","slug":"tam-gdzie-kopernik-bywal-sluzbowo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=28435","title":{"rendered":"Tam, gdzie Kopernik bywa\u0142 s\u0142u\u017cbowo"},"content":{"rendered":"

Po przedwczesnej \u015bmierci ojca Miko\u0142aj Kopernik i jego brat trafili pod opiek\u0119 wuja \u0141ukasza Watzenrodego, brata ich matki Barbary. Kiedy Watzenrode zosta\u0142 w 1489 roku biskupem Warmii, pomy\u015bla\u0142 o wygodnych posadach dla swoich siostrze\u0144c\u00f3w w kapitule katedralnej we Fromborku. I to w\u0142a\u015bnie Warmia, a nie \u017cadna inna kraina, mo\u017ce dzi\u015b cieszy\u0107 si\u0119 z pami\u0105tek, jakie pozosta\u0142y po astronomie, kanoniku warmi\u0144skim Miko\u0142aju Koperniku. Urz\u0105d ten sprawowa\u0142 w latach 1516\u20131519 i 1520\u20131521.<\/strong><\/p>\n

Kopernik odbywa\u0142 swoje podr\u00f3\u017ce administratorskie na terenie dw\u00f3ch komornictw (olszty\u0144skiego i melzackiego) przypisanych kapitule przy podziale wewn\u0119trznym dominium warmi\u0144skiego, dokonanym w XIV wieku. Trzecie kapitulne komornictwo, czyli fromborskie, nie by\u0142o terenem pracy kanonika administratora. Komornictwo to mie\u015bci\u0142o alodia kanonickie, prywatne maj\u0105tki kanonik\u00f3w, przypisane do\u0144 zgodnie ze statutami warmi\u0144skiej kapitu\u0142y katedralnej.<\/p>\n

Zdecydowan\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 podr\u00f3\u017cy w 1519 roku Kopernik odby\u0142 po terenie komornictwa olszty\u0144skiego. W swoich Locationes<\/em> sporz\u0105dzi\u0142 pod tym rokiem 16 wpis\u00f3w. Na komornictwo melzackie przypadaj\u0105 w tym czasie jedynie trzy wpisy, sporz\u0105dzone podczas jednego wyjazdu administratorskiego z Olsztyna.<\/p>\n

Czytaj\u0105c czasem, \u017ce Miko\u0142aj Kopernik lokowa\u0142 wie\u015b, mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce by\u0142 on zasad\u017ac\u0105 jakiej\u015b miejscowo\u015bci. Nic bardziej mylnego. Miko\u0142aj Kopernik nie by\u0142 za\u0142o\u017cycielem \u017cadnej wsi na Warmii. Lokacja w tym przypadku dotyczy\u0142a pojedynczego gospodarstwa, i to r\u00f3wnie\u017c nie zak\u0142adania go, ale ponownego zagospodarowania. Kanonik administrator d\u00f3br kapitulnych sam nie zajmowa\u0142 si\u0119 poszukiwaniem nast\u0119pcy na opuszczone czy osierocone gospodarstwo. W jego imieniu prac\u0119 t\u0119 wykonywa\u0142 so\u0142tys, do kt\u00f3rego mogli si\u0119 zg\u0142asza\u0107 ch\u0119tni, a wyniki stara\u0144 potwierdza\u0142 administrator, dok\u0142adaj\u0105c od siebie ewentualne zapomogi, po\u017cyczki, okresy wolnizny itp. Wizyty Kopernika (i innych administrator\u00f3w) w danej wsi mia\u0142y wi\u0119c na celu jedynie potwierdzenie powt\u00f3rnego zasiedlenia gospodarstwa przez pojedynczego ch\u0142opa czy te\u017c ch\u0142opsk\u0105 rodzin\u0119.<\/p>\n

Lokacje Miko\u0142aja Kopernika zosta\u0142y naukowo opracowane i wydane. Jednak trzeba by\u0142o czeka\u0107 do 2011 roku na ich upami\u0119tnienie w terenie. Dzi\u0119ki multimedialnemu projektowi promocyjnemu \u201eKopernik Warmiakiem\u201d, realizowanemu przez starostwo powiatowe w Olsztynie, uda\u0142o si\u0119 wystawi\u0107 we wszystkich wsiach odwiedzanych przez Kopernika jednolite graficznie tablice, informuj\u0105ce o jego wizytach administratorskich. Tablice te sta\u0142y si\u0119 cz\u0119sto najwa\u017cniejszymi atrakcjami turystycznymi warmi\u0144skich wsi, nie wsz\u0119dzie bowiem historia by\u0142a \u0142askawa pozostawi\u0107 jakie\u015b wybitne zabytki.<\/p>\n

Zwarta lokalizacja wsi \u201ekopernikowskich\u201d wok\u00f3\u0142 Olsztyna i Pieni\u0119\u017cna oraz wzgl\u0119dnie niewielkie odleg\u0142o\u015bci pomi\u0119dzy najbli\u017cszymi s\u0105siadami stwarzaj\u0105 szans\u0119 stworzenia nowej oferty turystycznej. W przysz\u0142o\u015bci miejscowo\u015bci w obu dawnych komornictwach m\u00f3g\u0142by po\u0142\u0105czy\u0107 szlak rowerowy \u015bladami podr\u00f3\u017cy Kopernika, kt\u00f3ry zapewni\u0142by zwi\u0119kszenie ruchu turystycznego na tym terenie, jak to mia\u0142o miejsce cho\u0107by po otwarciu Wschodniego Szlaku Rowerowego Green Velo.<\/p>\n

Kilka \u201ekopernikowskich\u201d miejscowo\u015bci, kt\u00f3re warto odwiedzi\u0107<\/strong>Miko\u0142aj Kopernik w 1519 roku najcz\u0119\u015bciej odwiedza\u0142 Dywity<\/strong>, o czym \u015bwiadcz\u0105 trzy zapisy lokacyjne. We wsi tej, po\u0142o\u017conej na jednym z \u0142uk\u00f3w morenowych Pojezierza Olszty\u0144skiego, znajduje si\u0119 jedna ze znakomitych prac kr\u00f3lewieckiego architekta, Fritza Heitmanna. U schy\u0142ku XIX wieku przebudowa\u0142 on miejscowy ko\u015bci\u00f3\u0142 pod wezwaniem \u015aw. Aposto\u0142\u00f3w Szymona i Judy Tadeusza, nadaj\u0105c mu jednolity, neogotycki charakter. Cech\u0105 rozpoznawaln\u0105 tego architekta by\u0142o zami\u0142owanie do kolumienek z piaskowca, kt\u00f3re w nietypowy spos\u00f3b zosta\u0142y wmontowane w elewacj\u0119 dywickiego ko\u015bcio\u0142a.Najciekawsze krajoznawczo obiekty Dywit znajduj\u0105 si\u0119 na po\u0142udniowym kra\u0144cu wsi, przy samej granicy z Olsztynem. Tu\u017c przed wybuchem I wojny \u015bwiatowej powsta\u0142o tu l\u0105dowisko sterowc\u00f3w, potocznie zwanych zeppelinami. Jego g\u0142\u00f3wnym punktem by\u0142a ogromna hala, licz\u0105ca 180 metr\u00f3w d\u0142ugo\u015bci \u2013 gara\u017c \u201elataj\u0105cych cygar\u201d. Kr\u00f3tki \u017cywot tej inwestycji\u00a0 zako\u0144czy\u0142y postanowienia traktatu wersalskiego (1919) dotycz\u0105ce demilitaryzacji Niemiec. Pozosta\u0142o\u015bci l\u0105dowiska w postaci czterech kotew cumowniczych i resztek podk\u0142ad\u00f3w torowiska wyeksponowano i zaopatrzono w tablice informacyjne, tworz\u0105c \u015bcie\u017ck\u0119 historyczno-dydaktyczn\u0105 przybli\u017caj\u0105c\u0105 histori\u0119 tego miejsca (2012). Nieopodal \u015bcie\u017cki sterowc\u00f3w przep\u0142ywa rzeka Wad\u0105g. Przerzucony przez ni\u0105 most drogowy zaj\u0105\u0142 poczesne miejsce w polskiej kinematografii. W 1967 roku wykorzystano go w serialu \u201eStawka wi\u0119ksza ni\u017c \u017cycie\u201d. To w\u0142a\u015bnie z niego stacza si\u0119 do rzeki mercedes nadradcy Gebhardta, uciekaj\u0105cego z polskiego uzdrowiska Lisko-Zdr\u00f3j.<\/p>\n

Najbardziej znan\u0105 w skali kraju miejscowo\u015bci\u0105 odwiedzon\u0105 przez Kopernika w 1519 roku jest Gietrzwa\u0142d.<\/strong>\u00a0 Jednak to nie lokacje Kopernika rozs\u0142awi\u0142y malowniczo po\u0142o\u017con\u0105 wie\u015b w dolinie Gi\u0142wy. Gietrzwa\u0142d s\u0142ynie z kultu maryjnego rozwijaj\u0105cego si\u0119 od kilkuset lat w tym miejscu. 26 czerwca 1877 roku rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 seria 160 objawie\u0144 maryjnych, jedynych uznanych przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 na terenie dzisiejszej Polski. Miejscowej dziewczynce Justynie Szafry\u0144skiej, a dzie\u0144 p\u00f3\u017aniej tak\u017ce Barbarze Samulowskiej, objawi\u0142a si\u0119 na przyko\u015bcielnym klonie Naj\u015bwi\u0119tsza Maryja Panna. W niemieckim pod\u00f3wczas Gietrzwa\u0142dzie Matka Boska rozmawia\u0142a z dziewczynkami po polsku. Objawienia by\u0142y niezwykle wa\u017cnym wydarzeniem religijnym, ale tak\u017ce spowodowa\u0142y wzrost zainteresowania polsko\u015bci\u0105 w\u015br\u00f3d Warmiak\u00f3w. Nap\u0142yw pielgrzym\u00f3w przybywaj\u0105cych do Gietrzwa\u0142du spowodowa\u0142 rozbudow\u0119 niewielkiego wiejskiego ko\u015bcio\u0142a; dzisiejsz\u0105 form\u0119 gietrzwa\u0142dzka \u015bwi\u0105tynia uzyska\u0142a w 1882 roku. Do cudownego \u017ar\u00f3de\u0142ka pob\u0142ogos\u0142awionego przez Maryj\u0119 prowadzi grabowa aleja z nowo wstawionymi kapliczkami tajemnic r\u00f3\u017ca\u0144cowych (2017). Ca\u0142o\u015b\u0107 za\u0142o\u017cenia domykaj\u0105 stacje Drogi Krzy\u017cowej z 2007 roku \u2013 Kalwaria Warmi\u0144ska.Warmia to dawna kraina biskupia, trudno si\u0119 wi\u0119c dziwi\u0107, \u017ce jej najwspanialszymi zabytkami s\u0105 ko\u015bcio\u0142y. Niew\u0105tpliwie wyj\u0105tkowym w\u015br\u00f3d nich jest ko\u015bci\u00f3\u0142 pod wezwaniem \u015bw. Miko\u0142aja i \u015bw. Jana Ewangelisty w Sz\u0105bruku<\/strong>. Gotycka, XIV-wieczna budowla zosta\u0142a w latach 1911\u20131913 nietypowo rozbudowana przez Fritza Heitmanna. Do \u015bredniowiecznego korpusu ko\u015bcio\u0142a od strony po\u0142udniowej dostawiono neogotyck\u0105 hal\u0119. Tym samym orientacja wn\u0119trza ko\u015bcio\u0142a zmieni\u0142a si\u0119 o 90 stopni. Stary ko\u015bci\u00f3\u0142 sz\u0105brucki jest obecnie w\u0142a\u015bciwie krucht\u0105 \u015bwi\u0105tyni. Na jego \u015bcianach odkryto bardzo cenne gotyckie malowid\u0142a, datowane na pocz\u0105tek XVI wieku. Wielk\u0105 chwil\u0119 \u015bwi\u0105tynia prze\u017cy\u0142a 13 pa\u017adziernika 1977 roku, kiedy do Sz\u0105bruka przyby\u0142a na msz\u0119 belgijska para kr\u00f3lewska \u2013 kr\u00f3l Baudouin I i kr\u00f3lowa Fabiola. Monarchowie, goszcz\u0105c w Polsce, zapragn\u0119li odwiedzi\u0107 Gietrzwa\u0142d w stulecie objawie\u0144 maryjnych. Polskie w\u0142adze pa\u0144stwowe skutecznie uniemo\u017cliwi\u0142y t\u0119 wizyt\u0119, organizuj\u0105c msz\u0119 \u015bwi\u0119t\u0105 dla pary kr\u00f3lewskiej w pobliskim Sz\u0105bruku.W otoczeniu ko\u015bcio\u0142a zachowa\u0142 si\u0119 pomnik upami\u0119tniaj\u0105cy poleg\u0142ych z Sz\u0105bruka, Naterek i Kr\u0119ska na frontach I wojny \u015bwiatowej. Sz\u0105brucki pomnik nale\u017cy do nielicznych tak dobrze zachowanych na terenie Warmii i Mazur.<\/p>\n

Klebark Wielki<\/strong>\u00a0 to rodzinna wie\u015b Jana Liszewskiego (1852\u20131894), autora sztuki Swaty warmi\u0144skie<\/em> oraz pierwszego redaktora naczelnego \u201eGazety Olszty\u0144skiej\u201d. Nad wsi\u0105 g\u00f3ruje wie\u017ca XIX-wiecznego ko\u015bcio\u0142a pod wezwaniem Znalezienia Krzy\u017ca \u015awi\u0119tego. Od 2002 roku, w ustanowionym sanktuarium, czczona jest relikwia Krzy\u017ca \u015awi\u0119tego. W samym ko\u015bciele, obok znakomitych witra\u017cy z pracowni Wilhelma Mayra i Josepha Marii Machhausena z Koblencji, najciekawszym zabytkiem jest \u0142awa, zwana gda\u0144sk\u0105, datowana na XVI wiek i przedstawiaj\u0105ca scen\u0119 koronacji bli\u017cej nieokre\u015blonego w\u0142adcy. W otoczeniu ko\u015bcio\u0142a znajduj\u0105 si\u0119 gr\u00f3b ks. Paw\u0142a Chmielewskiego, zamordowanego przez czerwonoarmist\u00f3w w styczniu 1945 roku oraz ormia\u0144ski chaczkar, kt\u00f3ry podarowa\u0142 Warmii katolikos \u2013 patriarcha Ko\u015bcio\u0142a ormia\u0144skiego.Kr\u00f3tki zimowy dzie\u0144 10 stycznia 1519 roku kanonikowi administratorowi wype\u0142ni\u0142a wizyta w pobliskich Naterkach<\/strong>. Dzi\u015b wie\u015b ta posiada dwie atrakcje turystyczne. Od wielu lat w Naterkach dzia\u0142a Skansen Maszyn Rolniczych gromadz\u0105cy maszyny, kt\u00f3re s\u0142u\u017cy\u0142y rolnikom jeszcze kilkadziesi\u0105t lat temu w pracach zar\u00f3wno w obej\u015bciu, jak i w polu. Unikatowym zabytkiem w skansenie jest kolekcja kierat\u00f3w, licz\u0105ca ponad 200 sztuk. Drug\u0105 inwestycj\u0105 przyci\u0105gaj\u0105c\u0105 do Naterek jest pole golfowe Mazury Golf & Country Club. Pole korzysta z urozmaiconej rze\u017aby polodowcowej Pojezierza Olszty\u0144skiego, dzi\u0119ki czemu uchodzi za jedno z trudniejszych w Polsce.<\/p>\n

Chwal\u0119cin<\/strong> s\u0142ynie z sanktuarium Krzy\u017ca \u015awi\u0119tego, wzniesionego przez kapitu\u0142\u0119 warmi\u0144sk\u0105 w XVIII wieku. To warmi\u0144skie sanktuarium wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 wspania\u0142ym zbiorem polichromii stropowych, wykonanych na odeskowaniu sklepienia, przedstawiaj\u0105cych dzieje Krzy\u017ca \u015awi\u0119tego. Jest to dzie\u0142o malarza Jana Lossaua z Lidzbarka Warmi\u0144skiego. Cykl dwunastu scen, po\u015bwi\u0119conych tej tematyce, jest najwi\u0119kszym zbiorem tego typu malarstwa \u015bciennego na Warmii. Sanktuarium okre\u015bla si\u0119 cz\u0119sto jako zapomniane, gdy\u017c le\u017cy na uboczu Warmii, z dala od g\u0142\u00f3wnych szlak\u00f3w turystycznych i pielgrzymkowych.<\/p>\n

W innych miejscowo\u015bciach odwiedzanych s\u0142u\u017cbowo przez Kopernika w zabudowie wsi wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 przede wszystkim kapliczki warmi\u0144skie, prawdziwy symbol biskupiej krainy. Truizmem by\u0142oby przypominanie, \u017ce obecno\u015b\u0107 kapliczek wskazuje nam na przynale\u017cno\u015b\u0107 wsi do katolickiej Warmii, w odr\u00f3\u017cnieniu od niemal pozbawionych kapliczek s\u0105siednich Mazur. Skatalogowano ich w sumie 1333. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich powsta\u0142a w ko\u0144cu XIX wieku lub zaraz na pocz\u0105tku wieku XX (najstarsze zachowane pochodz\u0105 z pocz\u0105tku wieku XVII).<\/p>\n

Fragmenty referatu Andrzeja Bobrowicza pt.\u00a0 \u201eWalory krajoznawcze miejscowo\u015bci lokowanych przez Miko\u0142aja Kopernika w 1519 roku\u201d przygotowanego na Warmi\u0144sko-Mazurski Sejmik Przedkongresowy w Olsztynie.<\/em><\/p>\n

Andrzej Bobrowicz<\/strong><\/p>\n

Przewodnik terenowy po wojew\u00f3dztwie warmi\u0144sko-mazurskim, instruktor przewodnictwa PTTK, przewodnicz\u0105cy Samorz\u0105du Przewodnik\u00f3w Turystycznych PTTK woj. warmi\u0144sko-mazurskiego, cz\u0142onek Komitetu Naukowego Cittaslow, autor przewodnik\u00f3w i innych publikacji dotycz\u0105cych Warmii i Mazur.<\/p>\n

\u00a0<\/strong>Podpisy pod zdj\u0119cia<\/strong><\/p>\n

    \n
  1. Poczt\u00f3wka z podobizn\u0105 Miko\u0142aja Kopernika Jana Matejki (\u017ar\u00f3d\u0142o Biblioteka Narodowa)<\/li>\n
  2. Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015aw. Aposto\u0142\u00f3w Szymona i Judy Tadeusza w Dywitach<\/li>\n
  3. Sanktuarium Maryjne w Gietrzwa\u0142dzie<\/li>\n
  4. Sz\u0105bruk, ko\u015bci\u00f3\u0142 pw. \u015bw. Miko\u0142aja i \u015bw. Jana Ewangelisty<\/li>\n
  5. Klebark Wielki: krzy\u017c upami\u0119tniaj\u0105cy jubileusz lokacji wsi (1357\u20132007)<\/li>\n
  6. Kapliczka ko\u0142o wsi Naterki<\/li>\n
  7. Chwal\u0119cin, Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015aw. Krzy\u017ca<\/li>\n<\/ol>\n

    \"\"<\/a> \"\"<\/a> \"\"<\/a> \"\"<\/a> \"\"<\/a> \"\"<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Po przedwczesnej \u015bmierci ojca Miko\u0142aj Kopernik i jego brat trafili pod opiek\u0119 wuja \u0141ukasza Watzenrodego, brata ich matki Barbary. Kiedy Watzenrode zosta\u0142 w 1489 roku biskupem Warmii, pomy\u015bla\u0142 o wygodnych posadach dla swoich siostrze\u0144c\u00f3w w kapitule katedralnej we Fromborku. I to w\u0142a\u015bnie Warmia, a nie \u017cadna inna kraina, mo\u017ce dzi\u015b cieszy\u0107 si\u0119 z pami\u0105tek, jakie pozosta\u0142y po astronomie, kanoniku warmi\u0144skim Continue Reading<\/a>","protected":false},"author":4,"featured_media":28552,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14,5],"tags":[],"class_list":["post-28435","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-krajoznawstwo","category-a-to-polska-wlasnie","cat-14-id","cat-5-id"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28435","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=28435"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28435\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":28553,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28435\/revisions\/28553"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/28552"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=28435"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=28435"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=28435"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}