{"id":28262,"date":"2022-11-21T15:15:02","date_gmt":"2022-11-21T13:15:02","guid":{"rendered":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=28262"},"modified":"2023-03-27T10:56:52","modified_gmt":"2023-03-27T08:56:52","slug":"burzliwa-historia-pewnego-schroniska","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=28262","title":{"rendered":"Burzliwa historia pewnego schroniska"},"content":{"rendered":"

Burzliwa historia pewnego schroniska <\/strong><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

9 lipca 1922 roku t\u0142umy turyst\u00f3w (odnotowano udzia\u0142 oko\u0142o 4 tysi\u0119cy uczestnik\u00f3w!) zebra\u0142y si\u0119 na Sto\u017cku, aby uczestniczy\u0107 w niecodziennym wydarzeniu. Polskie Towarzystwo Turystyczne \u201eBeskid\u201d, kt\u00f3re po I wojnie \u015bwiatowej reaktywowa\u0142o dzia\u0142alno\u015b\u0107, a od 1921 roku po fuzji z Polskim Towarzystwem Tatrza\u0144skim \u2013 ju\u017c jako Oddzia\u0142 Cieszy\u0144ski PTT \u201eBeskid \u015al\u0105ski\u201d z siedzib\u0105 w Cieszynie \u2013 uroczy\u015bcie przekaza\u0142o do u\u017cytku nowo wybudowane schronisko turystyczne.<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

To by\u0142o pierwsze polskie schronisko wybudowane po wojnie. \u00d3wczesna infrastruktura turystyczna w Beskidach by\u0142a zdominowana przez powsta\u0142e pod koniec XIX wieku niemieckie towarzystwo Beskidenverein<\/em>. Na prze\u0142omie wiek\u00f3w funkcjonowa\u0142y schroniska m.in. na Jaworowym, \u0141ysej G\u00f3rze, Szyndzielni, S\u0142awiczu, Bia\u0142ym Krzy\u017cu czy Magurce, ale tury\u015bci pos\u0142uguj\u0105cy si\u0119 polskim j\u0119zykiem nie zawsze byli w nich mile widziani.<\/p>\n

Dr Mieczys\u0142aw Or\u0142owicz w wydanym we Lwowie w 1914 roku Ilustrowanym przewodniku po Galicyi<\/em> w rozdziale o \u015al\u0105sku Cieszy\u0144skim napisa\u0142: Polskich map turystycznych i przewodnik\u00f3w po Beskidach \u015al\u0105skich nie ma \u2013 niemieckich du\u017co, dobrych i tanich. O wzmo\u017cenie polskiego ruchu turystycznego stara si\u0119 za\u0142o\u017cone przed kilku laty Polskie Tow. Turystyczne Beskid w Cieszynie. Wybudowa\u0142o ono na Ropiczce (918 m n.p.m.) pierwsze na \u015al\u0105sku polskie schronisko turystyczne. <\/em><\/p>\n

Schronisko to, niestety, mia\u0142o kr\u00f3tk\u0105 histori\u0119, poniewa\u017c w kwietniu 1918 roku w niewyja\u015bnionych okoliczno\u015bciach ca\u0142kowicie sp\u0142on\u0119\u0142o. Zarz\u0105d PTT pocz\u0105tkowo zamierza\u0142 je odbudowa\u0107, jednak \u2013 wobec niejasnej sytuacji politycznej \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego i rysuj\u0105cej si\u0119 gro\u017aby jego podzia\u0142u granic\u0105 pa\u0144stwow\u0105 \u2013 na posiedzeniu 31 maja 1919 roku postanowiono wybudowa\u0107 schronisko na wcze\u015bniej zakupionej parceli na Wielkim Sto\u017cku (978 m n.p.m.).<\/p>\n

 <\/p>\n

Z widokiem na Wielk\u0105 Racz\u0119 i Ma\u0142\u0105 Fatr\u0119<\/strong><\/p>\n

Projekt przygotowany przez cz\u0142onka PTT Stanis\u0142awa Chorubskiego przewidywa\u0142 wykonanie trzykondygnacyjnego budynku w stylu zakopia\u0144skim na wysokiej kamiennej podmur\u00f3wce niweluj\u0105cej mocny spadek terenu. Mia\u0142 mie\u0107 24 pokoje oraz trzy mocno przeszklone werandy, aby mo\u017cna by\u0142o podziwia\u0107 wspania\u0142y widok, jaki oferowa\u0142a lokalizacja. A by\u0142o co ogl\u0105da\u0107: nie tylko pobliskie beskidzkie gronie, ale r\u00f3wnie\u017c pasmo Wielkiej Raczy i Ma\u0142ej Fatry, a przy dobrej widoczno\u015bci \u2013 nawet Tatry.<\/p>\n

Niestety, PTT nie dysponowa\u0142o odpowiednimi funduszami. W tej sytuacji cz\u0142onkowie \u00f3wczesnego zarz\u0105du podpisali umow\u0119 z wykonawc\u0105, firm\u0105 J\u00f3zefa Nosska z Cieszyna, przejmuj\u0105c zobowi\u0105zania finansowe na siebie, a nie na towarzystwo. Jednocze\u015bnie rozwini\u0119to wielk\u0105 akcj\u0119 pozyskiwania \u015brodk\u00f3w: z\u0142o\u017cono wnioski o dotacj\u0119 do rz\u0105du, do lokalnych instytucji finansowych, handlowych i przemys\u0142owych, organizowano festyny i zabawy maj\u0105ce przynosi\u0107 doch\u00f3d, odwo\u0142ano si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do ofiarno\u015bci miejscowego spo\u0142ecze\u0144stwa. Dzi\u0119ki tym staraniom 30 maja 1920 roku uroczy\u015bcie wmurowano kamie\u0144 w\u0119gielny. Rado\u015b\u0107 z tego wydarzenia szybko przyt\u0142umi\u0142a og\u0142oszona w lipcu decyzja o podziale \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego i przyznaniu znacznej jego cz\u0119\u015bci Czechos\u0142owacji. Ustalona granica pa\u0144stwowa przebiega\u0142a dos\u0142ownie kilkana\u015bcie metr\u00f3w od budowanego schroniska. Po\u0142o\u017cenie w pasie granicznym stawia\u0142o pod znakiem zapytania kontynuacj\u0119 inwestycji. Decyzj\u0105 walnego zjazdu w lipcu 1920 roku postanowiono jednak kontynuowa\u0107 budow\u0119. Post\u0119powa\u0142a na tyle szybko, \u017ce r\u00f3wno dwa lata p\u00f3\u017aniej dokonano uroczystego otwarcia obiektu przy udziale wielu zaanga\u017cowanych instytucji i organizacji.<\/p>\n

Schronisko od razu zdoby\u0142o wielk\u0105 popularno\u015b\u0107. Du\u017ca w tym zas\u0142uga powsta\u0142ej w 1921 roku sekcji narciarskiej \u201eWatra\u201d, kt\u00f3ra zacz\u0119\u0142a tutaj organizowa\u0107 zawody klubowe oraz kursy narciarskie. Wa\u017cnym czynnikiem umo\u017cliwiaj\u0105cym funkcjonowanie schroniska okaza\u0142o si\u0119 zawarcie porozumienia z rz\u0105dem Czechos\u0142owacji, kt\u00f3re upowa\u017cnia\u0142o cz\u0142onk\u00f3w PTT do poruszania si\u0119 w g\u00f3rach po obu stronach pasa granicznego na podstawie legitymacji organizacyjnej.<\/p>\n

 <\/p>\n

Telefon, liny ratunkowe, bilety wst\u0119pu<\/strong><\/p>\n

Oddanie schroniska do u\u017cytku nie zako\u0144czy\u0142o budowy, obiekt nale\u017ca\u0142o bowiem jeszcze wyko\u0144czy\u0107 i odpowiednio wyposa\u017cy\u0107. W 1923 roku otoczono parcel\u0119 ogrodzeniem, wstawiono okna i drzwi na pierwszym pi\u0119trze budynku oraz oszklono g\u00f3rn\u0105 werand\u0119. Pomimo trwaj\u0105cych prac odnotowano odwiedziny a\u017c 5012 go\u015bci. W roku 1925 zako\u0144czono szalowanie \u015bcian budynku oraz systematycznie uzupe\u0142niano wyposa\u017cenie, a w 1927 roku dysponowano ju\u017c lini\u0105 telefoniczn\u0105. W tym roku go\u015bci\u0142o tu ju\u017c oko\u0142o 6 tysi\u0119cy turyst\u00f3w. W schronisku by\u0142y 24 pomieszczenia. W suterenie ulokowano pomieszczenia gospodarcze, kuchni\u0119 i mieszkanie gospodarza. Na parterze znajdowa\u0142a si\u0119 sala g\u0142\u00f3wna, sala ma\u0142a, pok\u00f3j klubowy, bufet i trzy oszklone werandy. Na pierwszym pi\u0119trze by\u0142a wsp\u00f3lna sala noclegowa i siedem pokoi, a na poddaszu \u2013 dwa pokoje i sala wsp\u00f3lna na noclegi na siennikach. Og\u00f3\u0142em dysponowano 50 miejscami w \u0142\u00f3\u017ckach i 70 na siennikach.<\/p>\n

 <\/p>\n

Nocleg na sienniku za z\u0142ot\u00f3wk\u0119 <\/strong><\/p>\n

W roku 1928 schronisko doczeka\u0142o si\u0119 w\u0142asnego uj\u0119cia wody. Zadbano r\u00f3wnie\u017c o odnowienie znakowania okolicznych szlak\u00f3w turystycznych oraz ustalono, \u017ce zostanie wytyczony, jak\u017ce obecnie popularny, szlak z Czantorii przez Sosz\u00f3w i Sto\u017cek na Kubalonk\u0119. W roku nast\u0119pnym dobudowano kolejny, czwarty komin, co pozwoli\u0142o ogrza\u0107 pomieszczenia, kt\u00f3re dotychczas by\u0142y tego pozbawione, wybudowano piece kaflowe. Gospodarz otrzyma\u0142 pomieszczenia gospodarcze dla swoich zwierz\u0105t gospodarczych. Wprowadzono bilety wst\u0119pu, st\u0105d wiadomo, \u017ce schronisko odwiedzi\u0142o w 1928 roku 5437 os\u00f3b oraz 26 wycieczek szkolnych, w nast\u0119pnym goszczono tutaj 6890 os\u00f3b i 28 wycieczek szkolnych, a w 1931 roku zanotowano wizyt\u0119 ponad 7 tysi\u0119cy go\u015bci.<\/p>\n

Lata nast\u0119pne mija\u0142y pod znakiem rozpoczynaj\u0105cych si\u0119 remont\u00f3w oraz dalszego wyposa\u017cania obiektu. Z ciekawostek mo\u017cna wymieni\u0107 np. zakup lin do pomieszcze\u0144 na pierwszym pi\u0119trze, dokonany w 1935 roku. Mia\u0142y one u\u0142atwi\u0107 ewakuacj\u0119 ze schroniska na wypadek po\u017caru. W 1936 roku wprowadzono wodoci\u0105g z w\u0142asnego uj\u0119cia, na werandzie urz\u0105dzono dwie umywalnie z natryskami i toaletami. Wydany w Katowicach w 1937 roku Przewodnik po woj. \u015bl\u0105skim<\/em> Stanis\u0142awa Berezowskiego tak opisuje schronisko: Najlepiej urz\u0105dzone ze wszystkich schronisk Beskidu \u015al\u0105skiego. Posiada telefon, 60 \u0142\u00f3\u017cek (sale wsp\u00f3lne oraz par\u0119 pokoi po 2\u20133 \u0142\u00f3\u017cka), nadto sienniki. Mo\u017cno\u015b\u0107 noclegu dla 120 os\u00f3b w r\u00f3\u017cnym standardzie: od \u0142\u00f3\u017cek 3 z\u0142, po sienniki na pod\u0142odze 1 z\u0142<\/em>. Wst\u0119p do obiektu by\u0142 p\u0142atny i kosztowa\u0142 20 gr, przy czym cz\u0142onkowie PTT mieli znacz\u0105c\u0105 zni\u017ck\u0119.<\/p>\n

W 1938 roku rozwa\u017cano doprowadzenie linii elektrycznej lub monta\u017c turbiny wodnej, jednak\u017ce ze wzgl\u0119du na koszty zdecydowano si\u0119 wykona\u0107 o\u015bwietlenie gazowe. W tym roku z us\u0142ug noclegowych skorzysta\u0142o tylko 1515 os\u00f3b. 2 pa\u017adziernika w zwi\u0105zku z odzyskaniem Zaolzia znikn\u0119\u0142a granica, a planowane po\u0142\u0105czenie z sieci\u0105 czeskich szlak\u00f3w turystycznych mia\u0142o spowodowa\u0107 zwi\u0119kszenie ruchu turystycznego w schronisku. Ambitne plany przerwa\u0142a wojna, gdy\u017c od 1 wrze\u015bnia 1939 roku na d\u0142ugich pi\u0119\u0107 lat zapad\u0142a noc okupacji hitlerowskiej. Schronisko trafi\u0142o pod zarz\u0105d nowo powo\u0142anego Beskidenverein Teschen. W\u00f3wczas, z polecenia Niemc\u00f3w, gospodarzami zostali bracia Korzonkowie z Nydku, a nast\u0119pnie Jan Walczysko. Po\u0142o\u017cony na uboczu g\u0142\u00f3wnych trakt\u00f3w komunikacyjnych obiekt szcz\u0119\u015bliwie przetrwa\u0142 nie\u0142atwe wojenne czasy.<\/p>\n

 <\/p>\n

Trudny powojenny czas<\/strong><\/p>\n

Pierwsze powojenne lata losy schroniska nierozerwalnie \u0142\u0105cz\u0105 z osob\u0105 Karola Kalety z Cieszyna, przedwojennego dzia\u0142acza PTT. Ju\u017c 15 maja 1945 roku wraz z Jerzym Boguckim udali si\u0119 na rowerze do plac\u00f3wki Wojsk Ochrony Pogranicza (WOP) w Wi\u015ble G\u0142\u0119bcach, aby uzyska\u0107 pozwolenie na zwizytowanie opuszczonego obiektu na Sto\u017cku. Po pokonaniu barier biurokratycznych, w eskorcie \u017co\u0142nierzy, uda\u0142o im si\u0119 dotrze\u0107 do budynku schroniska. Wed\u0142ug ich relacji widok by\u0142 pora\u017caj\u0105cy. Zaj\u0119ty najpierw przez wycofuj\u0105cy si\u0119 Wehrmacht, a nast\u0119pnie przez wyzwolicieli s\u0142u\u017cy\u0142 zapewne za stajni\u0119, s\u0105dz\u0105c po grubej warstwie ko\u0144skiego nawozu w sali g\u0142\u00f3wnej. Opuszczony budynek by\u0142 te\u017c na celowniku szabrownik\u00f3w, z bogatego wyposa\u017cenia bowiem prawie nic nie zosta\u0142o. Znikn\u0119\u0142o wszystko, w\u0142\u0105cznie z piecami i pod\u0142ogami. Brakowa\u0142o te\u017c wi\u0119kszo\u015bci szyb w oknach. Niestrudzony Karol Kaleta podj\u0105\u0142 trud cho\u0107by cz\u0119\u015bciowego zabezpieczenia schroniska, cz\u0119sto tu bywaj\u0105c i staraj\u0105c si\u0119 nie dopu\u015bci\u0107 do dalszego rabunku. Reaktywowany Oddzia\u0142 PTT w Cieszynie, nie maj\u0105c \u015brodk\u00f3w na remont obiektu, zaapelowa\u0142 do mieszka\u0144c\u00f3w Cieszyna i swoich dzia\u0142aczy o wsparcie. Uchwalono nawet specjaln\u0105 sk\u0142adk\u0119 dla cz\u0142onk\u00f3w oddzia\u0142u, z przeznaczeniem na najpilniejsze roboty. Dzi\u0119ki tej akcji zakupiono kilka \u0142\u00f3\u017cek z po\u015bciel\u0105, a tak\u017ce w\u0142asnymi si\u0142ami uzupe\u0142niono oszklenie.<\/p>\n

W 1946 roku uporz\u0105dkowano zapisy w ksi\u0119gach wieczystych, przywracaj\u0105c Towarzystwu prawo w\u0142asno\u015bci parceli i schroniska na Sto\u017cku. Pierwsze powojenne lata nie by\u0142y jednak \u0142askawe dla ruchu turystycznego, gdy\u017c schronisko zn\u00f3w le\u017ca\u0142o w pasie granicznym. W cz\u0119\u015bci pomieszcze\u0144 zainstalowa\u0142a si\u0119 plac\u00f3wka graniczna WOP. Zakazano prowadzenia dzia\u0142alno\u015bci noclegowej, a tury\u015bci przed wyj\u015bciem w g\u00f3ry pogranicza musieli uzyska\u0107 specjaln\u0105 przepustk\u0119 w plac\u00f3wce WOP. Mia\u0142o to oczywisty wp\u0142yw na liczb\u0119 go\u015bci w schronisku.<\/p>\n

W 1947 roku dosz\u0142o do katastrofy budowlanej, zawali\u0142 si\u0119 jeden z komin\u00f3w. Oddzia\u0142 PTT w Cieszynie odbudowa\u0142 go w\u0142asnymi si\u0142ami, a przy okazji wzmocniono te\u017c pozosta\u0142e trzy, kt\u00f3re r\u00f3wnie\u017c grozi\u0142y zawaleniem. Tak wi\u0119c dopiero w 1949 roku zako\u0144czono podstawow\u0105 faz\u0119 rob\u00f3t remontowych po zniszczeniach wojennych, w tym roku odnotowano ju\u017c 801 nocleg\u00f3w. Jednak w 1950 roku przyszed\u0142 nast\u0119pny cios: WOP ca\u0142kowicie zamkn\u0105\u0142 pas graniczny do ruchu turystycznego. W tym trudnym czasie gospodarzem schroniska zosta\u0142 Jan Ci\u0119giel i funkcj\u0119 t\u0119 sprawowa\u0142 nieprzerwanie do 1986, ustanawiaj\u0105c tym samym swoisty rekord. By\u0142 jednym z za\u0142o\u017cycieli beskidzkiej grupy GOPR, dzia\u0142aczem PTT i PTTK oraz Klubu Narciarskiego \u201eWatra\u201d. By\u0142 konstruktorem i budowniczym pierwszych w Polsce wyci\u0105g\u00f3w zaczepowych oraz rozmaitych pojazd\u00f3w przystosowanych do dostarczania towar\u00f3w do schroniska popularnie zwanych \u201ecudusiami\u201d. Wsp\u00f3\u0142organizowa\u0142 rajdy i imprezy narciarskie, w tym zawody turystyczne o \u201ePuchar Sto\u017cka\u201d, kt\u00f3re odby\u0142y si\u0119 18 razy. Po Janie Ci\u0119gielu gospodarzy\u0142a Wies\u0142awa Cimek, a kilka lat temu kierownikiem obiektu zosta\u0142 jej syn, Krzysztof Cimek.<\/p>\n

Schronisko PTTK Sto\u017cek doczeka\u0142o si\u0119 gruntownego remontu w latach 60. i od tego czasu jego kszta\u0142t i wygl\u0105d praktycznie nie uleg\u0142y zmianie. Nie zmieni\u0142y si\u0119 te\u017c wspania\u0142e widoki roztaczaj\u0105ce si\u0119 ze schroniska.<\/p>\n

 <\/p>\n

W artykule wykorzystano opracowanie Jerzego Kap\u0142ona zamieszczone w: 100 lat Oddzia\u0142u PTT-PTTK \u201eBeskid \u015al\u0105ski\u201d w Cieszynie 1910\u20131920 oraz artyku\u0142 Alojzego Szupiny \u201ePami\u0119ci starych schronisk g\u00f3rskich\u201d. <\/em><\/p>\n\n\t\t