{"id":27919,"date":"2022-10-06T18:48:00","date_gmt":"2022-10-06T16:48:00","guid":{"rendered":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=27919"},"modified":"2023-03-27T11:36:40","modified_gmt":"2023-03-27T09:36:40","slug":"slowo-o-ametystach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=27919","title":{"rendered":"S\u0142owo o ametystach"},"content":{"rendered":"<p><strong>S\u0142owo o ametystach<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Od najdawniejszych czas\u00f3w ametystowi przypisywano szczeg\u00f3lne w\u0142a\u015bciwo\u015bci. Uwa\u017cano, \u017ce chroni przed pija\u0144stwem, st\u0105d cz\u0119sto noszony by\u0142 w szlacheckich pier\u015bcieniach. S\u0142u\u017cy\u0142 do wyrobu licznych precjoz\u00f3w, takich jak zausznice, pier\u015bcienie, naszyjniki, zdobi\u0142 korony i szaty liturgiczne. O tym, jak szeroko by\u0142 wykorzystywany, mo\u017cna si\u0119 przekona\u0107, wizytuj\u0105c na przyk\u0142ad skarbiec na Wawelu.<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Ametyst jest fioletow\u0105 odmian\u0105 kwarcu, kt\u00f3rego wz\u00f3r chemiczny to SiO<sub>2<\/sub>. S\u0105 odmiany ciemniej i ja\u015bniej fioletowe. Barwa jest skutkiem zadziwiaj\u0105cego zjawiska. Polega ono na tym, \u017ce atom tlenu i krzemu maj\u0105 wsp\u00f3lny elektron, kt\u00f3ry goni po obu orbitach. To zjawisko powoduje fioletow\u0105 barw\u0119 ametystu. Jej intensywno\u015b\u0107 zale\u017cy od tego, ile cz\u0105stek SiO<sub>2<\/sub> ma ten wsp\u00f3lny elektron. Im wi\u0119cej, tym intensywniej fioletowa jest barwa.<\/p>\n<p>Ametyst, podobnie jak kryszta\u0142 g\u00f3rski, czyli czysty kwarc, ma w\u0142a\u015bciwo\u015bci piezoelektryczne. Gdy uderzymy w kryszta\u0142, na jego ko\u0144cach powstanie r\u00f3\u017cnica potencja\u0142\u00f3w, czyli mi\u0119dzy ko\u0144c\u00f3wkami kryszta\u0142u mo\u017ce pop\u0142yn\u0105\u0107 pr\u0105d lub przeskoczy\u0107 iskra elektryczna. Napi\u0119cie tego pr\u0105du si\u0119ga tysi\u0119cy wolt\u00f3w, a tworz\u0105ca si\u0119 iskra to plazma.<\/p>\n<p>Jest termicznie nietrwa\u0142y. Po zbytnim podgrzaniu traci barw\u0119, gdy\u017c wsp\u00f3lny dla krzemu i tlenu elektron stabilizuje si\u0119 na jednej z orbit atomowych. Skutkiem tego zjawiska jest zmiana barwy \u2013 z\u00a0 fioletowego staje si\u0119 kwarcem o barwie mlecznej, trac\u0105c r\u00f3wnocze\u015bnie swoj\u0105 warto\u015b\u0107 jubilersk\u0105.<\/p>\n<p>W Polsce wyst\u0119puje w wielu miejscach, g\u0142\u00f3wnie w ska\u0142ach zasadowych okre\u015blanych petrograficznie jako melafiry. Mo\u017cna na niego trafi\u0107 w permskich melafirach niecki \u015br\u00f3dsudeckiej, takich jak Rybnica Le\u015bna, Bor\u00f3wno, G\u0142uszyca, \u015awierki, T\u0142umacz\u00f3w. W wyst\u0119puj\u0105cych w tych kamienio\u0142omach ska\u0142ach spotykany jest ametyst w stropowych partiach kolejnych pi\u0119ciu permskich wylew\u00f3w melafirowych (oko\u0142o 298\u2013258 milion\u00f3w lat temu). Zw\u0142aszcza w g\u00f3rnych partiach wylew\u00f3w, gdzie miliony lat temu nast\u0105pi\u0142o odgazowanie gor\u0105cej lawy, tworzy\u0142y si\u0119 \u201epogazowe b\u0105ble\u201d, czyli pustki, do kt\u00f3rych z czasem wnika\u0142y gor\u0105ce roztwory nios\u0105ce krzemionk\u0119. Z niej krystalizowa\u0142 kwarc w fioletowej odmianie, czyli ametyst.<\/p>\n<p>We wspomnianych melafirach, podobnie jak w melafirach podkrakowskich w rejonie Rudno\u2013Alwernia, wyst\u0119puj\u0105 agaty, w kt\u00f3rych cz\u0119sto centraln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 zape\u0142nia ametyst lub kwarc dymny. Ametysty napotyka si\u0119 tak\u017ce w porfirach, zar\u00f3wno w tektonicznych p\u0119kni\u0119ciach ska\u0142, jak i wn\u0119trzach agat\u00f3w. Niekt\u00f3re z wyst\u0119puj\u0105cych tu kryszta\u0142\u00f3w maj\u0105 wielko\u015b\u0107 do 2\u20133 centymetr\u00f3w.<\/p>\n<p>Na wyj\u0105tkowo pi\u0119kne, cho\u0107 pojedyncze, ametysty natrafiono w pegmatytach granit\u00f3w karbo\u0144skich masywu Strzebl\u00f3w\u2013Strzegom. Spotyka si\u0119 je niezbyt cz\u0119sto w \u0142omie o nazwie Graniczna. Wyst\u0119puje on wraz z kryszta\u0142em g\u00f3rskim i morionem, czyli kwarcem czarnym, wype\u0142niaj\u0105c formy zwane druzami pegmatytowymi. Niezwykle pi\u0119kne, cho\u0107 niewielkie, tr\u00f3jkolorowe kryszta\u0142y napotkano w melafirach z T\u0142umaczowa. Maj\u0105 wielko\u015b\u0107 maksymaln\u0105 do 2 centymetr\u00f3w. U podstawy buduje je morion, wy\u017cej kryszta\u0142 jest fioletowy \u2013 ametyst, a sam szczyt kwarcowej piramidy buduje absolutnie czysty i przezroczysty kryszta\u0142 g\u00f3rski.<\/p>\n<p>W wielu \u015bwiatowych z\u0142o\u017cach cz\u0119sto napotyka si\u0119 ametysty. Jednym z najwspanialszych \u017ar\u00f3de\u0142 tych kamieni jest brazylijska kopalnia Minas Gerais, w kt\u00f3rej kryszta\u0142y ametystu osi\u0105gaj\u0105 wielko\u015b\u0107 ponad 10 centymetr\u00f3w i s\u0105 wyj\u0105tkowej urody. W z\u0142o\u017cu tym widuje si\u0119 tak\u017ce pustki zape\u0142nione kryszta\u0142ami\u00a0 ametystu. Wielko\u015b\u0107 tych pustek przekracza niekiedy metr \u015brednicy, a wyst\u0119puj\u0105ce w nich kryszta\u0142y zapieraj\u0105 dech w piersi.<\/p>\n<p>Stare egipskie papirusy i ksi\u0119gi Wschodu zawieraj\u0105 opinie, \u017ce ametyst jest kamieniem szcz\u0119\u015bliwym. Nie ma na to jednoznacznych naukowych dowod\u00f3w, ale noszenie ozd\u00f3b z ametystem daje w\u0142a\u015bcicielowi wiele mi\u0142ych odczu\u0107.<\/p>\n\n\t\t<style type=\"text\/css\">\n\t\t\t#gallery-1 {\n\t\t\t\tmargin: auto;\n\t\t\t}\n\t\t\t#gallery-1 .gallery-item {\n\t\t\t\tfloat: left;\n\t\t\t\tmargin-top: 10px;\n\t\t\t\ttext-align: center;\n\t\t\t\twidth: 33%;\n\t\t\t}\n\t\t\t#gallery-1 img {\n\t\t\t\tborder: 2px solid #cfcfcf;\n\t\t\t}\n\t\t\t#gallery-1 .gallery-caption {\n\t\t\t\tmargin-left: 0;\n\t\t\t}\n\t\t\t\/* see gallery_shortcode() in wp-includes\/media.php *\/\n\t\t<\/style>\n\t\t<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-27919 gallery-columns-3 gallery-size-thumbnail'><dl class='gallery-item'>\n\t\t\t<dt class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?attachment_id=27920'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/1.-fot.-Maciej-Pawlikowski-150x150.png\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/dt><\/dl><dl class='gallery-item'>\n\t\t\t<dt class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?attachment_id=27921'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/2..fot_.-Maciej-Pawlikowski-PNG-150x150.png\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/dt><\/dl><dl class='gallery-item'>\n\t\t\t<dt class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?attachment_id=27922'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/sara-graves-z-Pixabay-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/dt><\/dl><br style=\"clear: both\" \/>\n\t\t<\/div>\n\n<p><em>Tekst i zdj\u0119cia<\/em> Maciej Pawlikowski<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Podpisy pod zdj\u0119cia<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<ol>\n<li>Przeci\u0119ty agat z porfir\u00f3w z rejonu Nowego Ko\u015bcio\u0142a (woj. dolno\u015bl\u0105skie, pow. z\u0142otoryjski); widoczne s\u0105 cztery rodzaje ametyst\u00f3w krystalizuj\u0105ce w czterech cyklach krystalizacji: AC1 \u2013 ametyst ciemnofioletowy, AJ1 \u2013 ametyst jasnofioletowy,\u00a0 AJ2 \u2013 ametyst jasnofioletowy, AC2 \u2013 ametyst ciemnofioletowy<\/li>\n<li>Zawieszka ze srebrnym uchwytem, wykonana z kryszta\u0142u ametystowego; strza\u0142ki pokazuj\u0105 strefy wzrostu kryszta\u0142u ametystu<\/li>\n<\/ol>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Maciej Pawlikowski<\/strong><\/p>\n<h2>Prof. dr hab. in\u017c. Akademii G\u00f3rniczo-Hutniczej w Krakowie. Jest autorem licznych prac z zakresu mineralogii, petrografii, a tak\u017ce z zakresu nauk pomocniczych archeologii.<\/h2>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"S\u0142owo o ametystach &nbsp; Od najdawniejszych czas\u00f3w ametystowi przypisywano szczeg\u00f3lne w\u0142a\u015bciwo\u015bci. Uwa\u017cano, \u017ce chroni przed pija\u0144stwem, st\u0105d cz\u0119sto noszony by\u0142 w szlacheckich pier\u015bcieniach. S\u0142u\u017cy\u0142 do wyrobu licznych precjoz\u00f3w, takich jak zausznice, pier\u015bcienie, naszyjniki, zdobi\u0142 korony i szaty liturgiczne. O tym, jak szeroko by\u0142 wykorzystywany, mo\u017cna si\u0119 przekona\u0107, wizytuj\u0105c na przyk\u0142ad skarbiec na Wawelu. &nbsp; &nbsp; Ametyst jest fioletow\u0105 odmian\u0105 kwarcu,&nbsp;<a href=\"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=27919\" class=\"read-more\">Continue Reading<\/a>","protected":false},"author":4,"featured_media":27922,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[81,14],"tags":[],"class_list":["post-27919","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kolekcjonerstwo","category-krajoznawstwo","cat-81-id","cat-14-id"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27919","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=27919"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27919\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":27923,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27919\/revisions\/27923"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/27922"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=27919"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=27919"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=27919"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}