{"id":27880,"date":"2022-10-03T19:02:24","date_gmt":"2022-10-03T17:02:24","guid":{"rendered":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=27880"},"modified":"2023-03-27T11:36:56","modified_gmt":"2023-03-27T09:36:56","slug":"slaskie-elizjum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=27880","title":{"rendered":"\u015al\u0105skie Elizjum"},"content":{"rendered":"

\u015al\u0105skie Elizjum, czyli polska dolina Loary<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Niezwyk\u0142e bogactwo dziedzictwa materialnego oraz walory przyrodnicze Kotliny Jeleniog\u00f3rskiej pozwalaj\u0105 zaliczy\u0107 ten obszar do najpi\u0119kniejszych krajobraz\u00f3w kulturowych w kraju. <\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Stosunkowo niewielka przestrze\u0144 o powierzchni oko\u0142o 100 km kw., od Jeleniej G\u00f3ry po Kowary (na po\u0142udniu) oraz Karpniki (na wschodzie), nasycona jest pochodz\u0105cymi z r\u00f3\u017cnych epok zabytkami o charakterze rezydencjonalnym, sakralnym, uzdrowiskowym, etnograficznym, gospodarczym. Szczeg\u00f3lne miejsce w\u015br\u00f3d nich zajmuj\u0105 pa\u0142ace z parkami krajobrazowymi. W obr\u0119bie kotliny oraz masywu g\u00f3rskiego Rudaw Janowickich znajduje si\u0119 kilkadziesi\u0105t takich obiekt\u00f3w; zag\u0119szczenie dawnych siedzib arystokratycznych i fabrykanckich z za\u0142o\u017ceniami parkowymi jest wyj\u0105tkowe w skali europejskiej.<\/p>\n

Sk\u0105d na Dolnym \u015al\u0105sku tyle wspania\u0142ych rezydencji i pa\u0142ac\u00f3w? Wyt\u0142umaczenie jest do\u015b\u0107 proste. W XIX wieku dw\u00f3r pruski zdecydowa\u0142, \u017ce to w\u0142a\u015bnie te okolice idealnie nadaj\u0105 si\u0119 do wypoczynku dla samego cesarza. Decyzja szybko rozs\u0142awi\u0142a Kotlin\u0119 Jeleniog\u00f3rsk\u0105 w\u015br\u00f3d pruskich elit, kt\u00f3re zawsze lubi\u0142y pod\u0105\u017ca\u0107 za trendami wyznaczanymi przez w\u0142adc\u0119. W ko\u0144cu gdzie cesarz i pruski dw\u00f3r, tam i wielu mo\u017cnych licz\u0105cych na okazj\u0119 do nawi\u0105zania koneksji z cesarsk\u0105 rodzin\u0105.<\/p>\n

Zacz\u0119to wznosi\u0107 arystokratyczne pa\u0142ace, rezydencje i zameczki, a otoczenie Jeleniej G\u00f3ry zas\u0142yn\u0119\u0142o jako \u015bl\u0105skie Elizjum \u2013 mityczna kraina szcz\u0119\u015bliwo\u015bci. W\u015br\u00f3d ruin starych piastowskich mur\u00f3w wyrasta\u0142y wystawne pa\u0142ace otoczone pi\u0119knymi parkami i ogrodami.<\/p>\n

W XIX wieku krajobraz kulturowy Kotliny Jeleniog\u00f3rskiej uleg\u0142 znacznym przeobra\u017ceniom. Region ten osi\u0105gn\u0105\u0142 w\u00f3wczas apogeum swojej \u015bwietno\u015bci. Idee romantyzmu podkre\u015blaj\u0105ce zwi\u0105zek cz\u0142owieka z otaczaj\u0105c\u0105 przyrod\u0105 odcisn\u0119\u0142y silne pi\u0119tno na koncepcji i wizerunku rezydencji. Jeszcze w XVIII wieku przyj\u0105\u0142 si\u0119 tu nurt angielskiej sztuki ogrodowej, kt\u00f3ry wyra\u017anie wp\u0142yn\u0105\u0142 na kompozycj\u0119 rozbudowywanych za\u0142o\u017ce\u0144 pa\u0142acowo-parkowych. Obiekty rezydencjonalne uzyska\u0142y w\u00f3wczas historyzuj\u0105cy kostium architektoniczny, a parki przyj\u0119\u0142y formy naturalnego krajobrazu. W przypa\u0142acowych parkach pojawi\u0142y si\u0119 antyczne \u015bwi\u0105tynki, chi\u0144skie herbaciarnie, sztuczne wyspy na stawach, jaskinie, gotyckie ruiny i wie\u017ce widokowe.<\/p>\n

Przez d\u0142ugi czas po II wojnie \u015bwiatowej obiekty niszcza\u0142y, na szcz\u0119\u015bcie wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie z powrotem docenia si\u0119 ich warto\u015b\u0107 i wk\u0142ada wiele wysi\u0142ku w przywracanie rezydencjom dawnego blasku. Niekt\u00f3re miejsca otwieraj\u0105 si\u0119 na zwiedzaj\u0105cych, czasem oferuj\u0105 noclegi, inne za\u015b stanowi\u0105 warto\u015b\u0107 prywatn\u0105 i nie s\u0105 og\u00f3lnodost\u0119pne.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Oto miejscowo\u015bci, w kt\u00f3rych znajduj\u0105 si\u0119 obiekty uznane w 2011 roku przez Prezydenta RP za pomniki historii ze wzgl\u0119du na ich wysoki poziom artystyczny oraz warto\u015bci historyczne: <\/strong><\/p>\n

    \n
  1. Bukowiec<\/strong> \u2013 zesp\u00f3\u0142 pa\u0142acowo-parkowy z centrum kulturalno-edukacyjnym z baz\u0105 noclegow\u0105<\/strong>. Najwi\u0119ksz\u0105 atrakcj\u0105 Bukowca jest niew\u0105tpliwie park krajobrazowy za\u0142o\u017cony na prze\u0142omie XVIII i XIX w. przez hrabiego Fryderyka von Redena. Powsta\u0142\u00a0 jako pierwsze za\u0142o\u017cenie romantyczne na \u015al\u0105sku i do dzi\u015b uznawany jest za dzie\u0142o wyj\u0105tkowe, \u0142\u0105cz\u0105ce walory naturalnego krajobrazu podg\u00f3rskiego z architektur\u0105 i przyrod\u0105. Park zajmuje ponad 100 ha i wype\u0142niony jest licznymi pawilonami parkowymi i obiektami architektury ogrodowej oraz naturalnymi kompozycjami skalnymi.<\/li>\n
  2. Jelenia G\u00f3ra<\/strong> \u2013 zesp\u00f3\u0142 pa\u0142acowo-parkowy Paulinum<\/strong> \u2013 hotel z restauracj\u0105.<\/li>\n
  3. Jelenia G\u00f3ra<\/strong> \u2013 zesp\u00f3\u0142 pa\u0142acowo-parkowy Schaffgotsch\u00f3w w Cieplicach<\/strong>, filia Politechniki Wroc\u0142awskiej.<\/li>\n
  4. Karpniki<\/strong> \u2013 zesp\u00f3\u0142 pa\u0142acowo-parkowy<\/strong>, hotel z restauracj\u0105. Obiekt zwi\u0105zany z rodzin\u0105 kr\u00f3lewsk\u0105, zamieszka\u0142y w pierwszej po\u0142owie w XIX wieku przez Wilhelma von Hohenzollerna, brata kr\u00f3la Fryderyka Wilhelma III, przebudowany przez niego w stylu neogotyku angielskiego. Przez lata gromadzono tam dzie\u0142a sztuki, a w czasie II wojny \u015bwiatowej urz\u0105dzono sk\u0142adnic\u0119 muzealn\u0105 stworzon\u0105 przez G\u00fcnthera Grundmanna, w kt\u00f3rej umieszczono dzie\u0142a zrabowane w pa\u0144stwach okupowanych przez Hitlera.<\/li>\n
  5. Karpniki<\/strong> \u2013 willa D\u0119bowy Dw\u00f3r z parkiem<\/strong>, obiekt prywatny, niedost\u0119pny dla zwiedzaj\u0105cych.<\/li>\n
  6. Kowary<\/strong> \u2013 zesp\u00f3\u0142 pa\u0142acowo-parkowy w Ciszycy<\/strong>, niedost\u0119pny dla zwiedzaj\u0105cych.<\/li>\n
  7. \u0141omnica<\/strong> \u2013 zesp\u00f3\u0142 pa\u0142acowo-parkowy<\/strong>, muzeum i hotel z restauracj\u0105. Pa\u0142ac barokowy pochodz\u0105cy z ko\u0144ca XVII wieku znajdowa\u0142 si\u0119 w r\u0119kach rodziny von Kuster od 1835 do 1945 roku. Po wojnie znajdowa\u0142o si\u0119 tu PGR i przez wiele lat kompleks ulega\u0142 degradacji. Od 1991 roku mi\u0142o\u015b\u0107 do miejsca ponownie zmotywowa\u0142a rodzin\u0119 von Kuster do stopniowej odbudowy i wprowadzenia \u017cycia do jednego z najpi\u0119kniejszych maj\u0105tk\u00f3w szlacheckich na Dolnym \u015al\u0105sku.<\/li>\n
  8. Mys\u0142akowice<\/strong> \u2013 zesp\u00f3\u0142 pa\u0142acowo-parkowy,<\/strong> obecnie szko\u0142a podstawowa.<\/li>\n
  9. Stanisz\u00f3w<\/strong> \u2013 zesp\u00f3\u0142 pa\u0142acowo-parkowy,<\/strong> hotel z restauracj\u0105.<\/li>\n
  10. Wojan\u00f3w<\/strong> \u2013 zesp\u00f3\u0142 pa\u0142acowo-parkowy<\/strong>, hotel z restauracj\u0105 i stref\u0105 SPA. Kolejna rezydencja nazywana kr\u00f3lewsk\u0105. W roku 1839 c\u00f3rka kr\u00f3la Fryderyka Wilhelma III, Luiza Niderlandzka, otrzyma\u0142a obiekt od ojca w prezencie. Wtedy pa\u0142ac przebudowano oraz zagospodarowano przylegaj\u0105cy teren na wyj\u0105tkowo urokliwy park. Obecnie to jedna z pi\u0119kniejszych rezydencji w Kotlinie Jeleniog\u00f3rskiej.<\/li>\n
  11. Wojan\u00f3w-Bobr\u00f3w<\/strong> \u2013 zesp\u00f3\u0142 pa\u0142acowo-gospodarczy<\/strong> (w ruinie).<\/li>\n<\/ol>\n

     <\/p>\n

     <\/p>\n

    Fundacja Doliny Pa\u0142ac\u00f3w i Ogrod\u00f3w Kotliny Jeleniog\u00f3rskiej <\/strong><\/p>\n

    Fundacja, powsta\u0142a latem 2005 roku, zajmuje si\u0119 promocj\u0105 Kotliny Jeleniog\u00f3rskiej ze wzgl\u0119du na jej wyj\u0105tkowe warto\u015bci kulturowe: gromadzi wiedz\u0119, organizuje wydarzenia kulturalne, spotkania i konferencje. W 2008 roku m.in. z inicjatywy fundacji uda\u0142o si\u0119 utworzy\u0107 na terenie Kotliny Jeleniog\u00f3rskiej Park Kulturowy, a w roku 2011 \u2013 uzyska\u0107 tytu\u0142 pomnika historii. Prezydent nada\u0142 je 11 z ponad 30 obiekt\u00f3w rezydencjonalnych. Daje to podstawy prawne do starania si\u0119 o wpisanie Doliny Pa\u0142ac\u00f3w i Ogrod\u00f3w na list\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa UNESCO. I s\u0105 na to du\u017ce szanse!<\/p>\n

    Jednym z za\u0142o\u017cycieli fundacji by\u0142 Piotr Napiera\u0142a (1957\u20132019), in\u017cynier budownictwa, konserwator zabytk\u00f3w architektury. Zainicjowa\u0142 i zorganizowa\u0142 wiele kompleksowych rewaloryzacji, m.in.: zamku w Kliczkowie, pa\u0142acu Paulinum w Jeleniej G\u00f3rze, zespo\u0142\u00f3w pa\u0142acowo-parkowych w Wojanowie i Karpnikach, a ostatnio koordynowa\u0142 rewitalizacj\u0119 za\u0142o\u017cenia parkowego i folwarku w Bukowcu w celu utworzenia centrum kulturalno-edukacyjnego.<\/p>\n

     <\/p>\n

     <\/p>\n

     <\/p>\n

    Tekst<\/em><\/strong> Marta Mejer<\/strong><\/p>\n

    Zdj\u0119cia <\/em><\/strong>Fundacja Doliny Pa\u0142ac\u00f3w i Ogrod\u00f3w Kotliny Jeleniog\u00f3rskiej<\/strong><\/p>\n\n\t\t