{"id":27864,"date":"2022-10-03T18:54:52","date_gmt":"2022-10-03T16:54:52","guid":{"rendered":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=27864"},"modified":"2023-03-27T11:36:57","modified_gmt":"2023-03-27T09:36:57","slug":"zanim-pojawil-sie-port","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=27864","title":{"rendered":"Zanim pojawi\u0142 si\u0119 port"},"content":{"rendered":"

Zanim pojawi\u0142 si\u0119 port... <\/strong>
\nObrazki z gdy\u0144skiego letniska <\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Na prze\u0142omie XIX i XX wieku turystyka zaczyna si\u0119 rozwija\u0107 na szersz\u0105 skal\u0119. Powoli przestaje by\u0107 domen\u0105 wy\u0142\u0105cznie zamo\u017cnych grup spo\u0142ecznych. Na mapie cel\u00f3w letnich wypraw pojawiaj\u0105 si\u0119 nowe miejsca oferuj\u0105ce wypoczynek osobom z mniej zasobnym portfelem. Swoj\u0105 szans\u0119 stara si\u0119 wykorzysta\u0107 jedna z nadmorskich wsi powiatu wejherowskiego. Ponad sto lat temu przekszta\u0142ca si\u0119 w skromny kurort dla tych, kt\u00f3rych nie by\u0142o sta\u0107 na pobyt w pobliskim Weltbad Zoppot. Mowa oczywi\u015bcie o Gdyni\u2026<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Pierwsze polskie relacje opisuj\u0105ce walory Gdyni pojawi\u0142y si\u0119 tu\u017c przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 i by\u0142y do\u015b\u0107 jednobrzmi\u0105ce. Zje\u017cd\u017caj\u0105cy nad Zatok\u0119 letnicy zwracali uwag\u0119 na kameralno\u015b\u0107 wsi, jej odci\u0119cie od ha\u0142asu wielkiego \u015bwiata, ale tak\u017ce na skromne zaplecze. Adolf Nowaczy\u0144ski w 1911 roku pisa\u0142: Cichszej miejscowo\u015bci chyba nie by\u0142o w\u00f3wczas na ca\u0142ej kuli ziemskiej. Po zoppockiej Sodomie odkryta Arkadia pasterska i patriarchalna. Wie\u015b mia\u0142a porozrzucanych w szerokim kr\u0119gu czy zasi\u0119gu kilkadziesi\u0105t \u201echecz\u201d, gdzieniegdzie ma\u0142ych domk\u00f3w (\u2026) Dr\u00f3g w osiedlu, po dzisiejszemu ulic, by\u0142o trzy (\u2026) Ani ko\u015bcio\u0142a, ani apteki, poczta ze szko\u0142\u0105 razem. Sklep\u00f3w by\u0142o trzy.<\/em> Wt\u00f3rowa\u0142a mu w tym samym czasie Marcelina Kulikowska, pisarka i przyrodniczka: Gdynia roz\u0142o\u017cona nisko nad morzem (\u2026) Idzie si\u0119 przez \u015brodek wsi piaszczyst\u0105, \u017ale utrzyman\u0105 szos\u0105; do cha\u0142up le\u017c\u0105cych dalej od drogi prowadz\u0105 dr\u00f3\u017cki polne, s\u0142abo w piaskach zarysowane. Brak ro\u015blinno\u015bci i surowo\u015b\u0107 nagiego, bia\u0142ego piasku \u2013 nadaj\u0105 wiosce charakter pustynny i sm\u0119tny. Domy s\u0105 przewa\u017cnie parterowe, murowane i lepione, dach\u00f3wk\u0105 lub strzech\u0105 kryte.<\/em> Helena Dunin\u00f3wna, pisarka i t\u0142umaczka, wspomina\u0142a, \u017ce przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 Gdynia \u2013 \u201eGdingen\u201d \u2013 by\u0142a w\u00f3wczas ma\u0142o pon\u0119tn\u0105, szar\u0105, ubog\u0105 wiosk\u0105 ryback\u0105. Par\u0119 zaledwie skromnych willi, jaka\u015b ma\u0142a niemiecka kawiarenka, nied\u0142ugi drewniany pomost, jako przysta\u0144 dla podp\u0142ywaj\u0105cych spacerowych statk\u00f3w. Zupe\u0142ny brak zieleni \u2013 wielka, pusta i smutna piaszczysta wydma \u2013 na ko\u0142kach rozwieszone, podarte rybackie sieci \u2013 obr\u00f3cone do g\u00f3ry dnem \u0142odzie \u2013 pos\u0119pny, monotonny pejza\u017c<\/em>. Zbigniew Rozwadowski, wkraczaj\u0105c w lutym 1920 roku do Gdyni ze szwole\u017cerami rokitnia\u0144skimi, tak\u017ce zauwa\u017cy\u0142, \u017ce by\u0142 w niej poza kilkunastoma cha\u0142upkami rybak\u00f3w i zdaje si\u0119 jedn\u0105 gospod\u0105, jeden tylko murowany, w\u0105ziutki, jednopi\u0119trowy domek z balkonem, \u017c\u00f3\u0142to tynkowany, w kt\u00f3rym (\u2026) mieszka\u0142 (\u2026) ksi\u0105dz.<\/em><\/p>\n

Uwag\u0119 przyjezdnych zwracali r\u00f3wnie\u017c gdynianie. Adolf Nowaczy\u0144ski odmalowa\u0142 ich obraz pozornie nieprzychylnie: Po checzach i domkach mieszkali Oni.<\/em> (\u2026) Ciche, spokojne, niby to niemrawe, niezbyt zgrabne, milcz\u0105ce, nieufne, odburkliwe, kosym okiem na \u201ePoluch\u00f3w\u201d z \u201ezaziemia\u201d (Hinterlandu) patrz\u0105ce plemi\u0119. <\/em>Jednak\u017ce mi\u0119dzy tymi s\u0142owami zawar\u0142 s\u0142owa pe\u0142ne podziwu: Oni, to znaczy ci, co tu przez sze\u015b\u0107set lat wytrwali, wszystko przetrzymali, ruszy\u0107 si\u0119 nie dali i czekali, czekali, przez dwadzie\u015bcia kilka generacji.<\/em> (\u2026) Chyba nie by\u0142o w ca\u0142ej porozdzielanej Polsce szczepu ch\u0142opskiego, kt\u00f3ry by musia\u0142 ci\u0119\u017cej i za\u017carciej walczy\u0107 o surowy prosty byt, o egzystencj\u0119 powszedni\u0105, jak te mrukliwe, zamkni\u0119te w sobie, a heroicznie polsk\u0105 katolicko\u015b\u0107 w duszach przechowuj\u0105ce, biedne, poterane wasserpolskie Kaszeby.<\/em><\/p>\n

Z kolei Maria D\u0105browska ju\u017c bez zastrze\u017ce\u0144 zachwyca\u0142a si\u0119 wygl\u0105dem i postaw\u0105 oksywskich parafian, do kt\u00f3rych zaliczali si\u0119 tak\u017ce gdynianie: Wchodzisz i widzisz star\u0105 ubog\u0105 naw\u0119 pe\u0142n\u0105 ludzi, takich samych jakich widuje si\u0119 nad wszystkimi p\u00f3\u0142nocnymi morzami \u015bwiata. Twarze niby wyrze\u017abione w d\u0119bie, kt\u00f3ry ju\u017c setki lat le\u017ca\u0142 w wodzie \u2013 str\u00f3j granatowy i czarny \u2013 spojrzenie jasne, strzeliste, przenikliwe, przyzwyczajone do patrzenia bez ustanku w <\/em>nieos\u0142oni\u0119ty \u017cadnym cieniem bezmiar \u015bwiat\u0142a<\/em>.<\/p>\n

Warto jednak doda\u0107, \u017ce gdynianie nie cieszyli si\u0119 szacunkiem w\u015br\u00f3d s\u0105siad\u00f3w. Ksi\u0105dz Bernard Sychta odnotowa\u0142, \u017ce wed\u0142ug mieszka\u0144c\u00f3w okolicznych wiosek Gdynia by\u0142a \u201ewszana\u201d, gdynian okre\u015blano jako \u201eszade kl\u00f3sci\u201d (czyli jedz\u0105cy z biedy wy\u0142\u0105cznie kluski kartoflane), a obywatele Helu posuwali si\u0119 do bardziej dosadnych okre\u015ble\u0144, jak \u201egnojce\u201d albo \u201esrojce\u201d.<\/p>\n

Letnik\u00f3w uderza\u0142o ubogie wyposa\u017cenie dom\u00f3w mieszkalnych gdynian, ale zwracali tak\u017ce uwag\u0119 na malowniczo\u015b\u0107 \u017cycia nad morzem. Jak pisa\u0142a Marcelina Kulikowska: izba, przez (\u2026) rodzin\u0119 zamieszka\u0142a, ma\u0142a, niska, tandetnemi, miejskiemi meblami wype\u0142niona, s\u0142u\u017c\u0105ca za mieszkanie kilku osobom, sprawia wra\u017cenie ubogiej. Ubog\u0105 jest i nast\u0119pna i trzecia, do kt\u00f3rej wchodz\u0119. Na \u015bcianach rozwieszone wielkie i liczne obrazy \u015bwi\u0119tych. Ojciec rodziny naprawia sieci i na haczyki zak\u0142ada przyn\u0119t\u0119 dla ryb. Twarz ma ogolon\u0105, jak zwykli to czyni\u0107 rybacy nad wielu morzami. \u0141owi\u0105 tu fl\u0105dry, ale g\u0142\u00f3wnie latem. Na ulicy wida\u0107 rybaczki, d\u017awigaj\u0105ce na plecach wielkie, z \u0142ozy plecione kosze. Przy do\u015b\u0107 kr\u00f3tkich sp\u00f3dniczkach \u2013 sprawia to malownicze wra\u017cenie. Kilka kobiet niesie powi\u0105zane p\u0119ki fl\u0105der w r\u0119kach. \u2013 \u017bycie tu rybackie, morskie... Opowiada jeden, drugi, \u017ce syn czy ojciec rodziny jest gdzie\u015b obecnie na morzu, w dalekich krajach, jako marynarz. Na horyzoncie wida\u0107 par\u0119 \u0142odzi...<\/em><\/p>\n

Zachwyt przyjezdnych budzi\u0142o po\u0142o\u017cenie Gdyni nad Bo\u017c\u0105 Zatoczk\u0105: Od strony morza precyzyjnie skomponowany amfiteatr z wysokimi borami (\u2026). Scen\u0105 tego \u201eamfiteatru\u201d by\u0142 \u201eszmaragdowy kobierzec\u201d morza, cichego, spokojnego, ledwie \u0142uszcz\u0105cego si\u0119 w dnie pogodne<\/em> (Adolf Nowaczy\u0144ski). Wac\u0142aw Sieroszewski dawa\u0142 odp\u00f3r krytykom \u201eszarego, bezbarwnego Ba\u0142tyku\u201d: Spojrzyjcie jednak z wynios\u0142o\u015bci Kamiennej G\u00f3ry w dzie\u0144 s\u0142oneczny i pogodny na cudn\u0105 zatok\u0119 gdy\u0144sk\u0105, w\u017ceraj\u0105c\u0105 si\u0119 pysznym \u0142ukiem w brunatny l\u0105d. Doprawdy takiego szafiru nie widzia\u0142em nigdzie, chyba u brzeg\u00f3w Koryntu.<\/em><\/p>\n

Letnicy doceniali walory gdy\u0144skiej pla\u017cy. Wed\u0142ug Adolfa Nowaczy\u0144skiego dla dzieci, dla milusi\u0144skich, Bo\u017ca Zatoczka to by\u0142 dos\u0142ownie istny raj, dziewi\u0105ty raj Mahometa. Ca\u0142y dzie\u0144 omal chcia\u0142y si\u0119 pluska\u0107 w nieskazitelnie czystej toni morskiej (\u2026). Zach\u0142annie, niezmordowanie zbiera\u0142y (\u2026) na wyglansowanym falami czy\u015bciutynieczkim piasku ca\u0142e stosy muszelek, nierzadko te\u017c wcale du\u017ce gruze\u0142ki jantaru (bursztyn) (\u2026). Ale bo te\u017c i woda by\u0142a nadal przeczysta i piasek jak w dniu stworzenia \u015bwiata i powietrze do oddychania bez miazmat\u00f3w, bez mikrob\u00f3w, bez bakcyli, balsamiczne\u2026<\/em> Wt\u00f3rowa\u0142a mu Maria D\u0105browska: \u2026k\u0142adziemy si\u0119 na piasku i za\u017cywamy przez d\u0142ugie godziny niebia\u0144skiej przyjemno\u015bci le\u017cenia w s\u0142o\u0144cu. Najprzyjemniej jest le\u017ce\u0107 za zr\u0119bem diuny, na trawie tak spieczonej, \u017ce prawie pachn\u0105cej jak siano<\/em>. Jednak W\u0142adys\u0142aw Orkan mia\u0142 zgo\u0142a odmienne zdanie: Gdynia posiada du\u017c\u0105 i czyst\u0105 pla\u017c\u0119, piaszczyste w morze zej\u015bcie \u2013 warunek dobrych k\u0105pieli. Jednak cz\u0119ste przeci\u0105gi wiatr\u00f3w od zachodu, kt\u00f3re tumanami piachu jak popio\u0142em miotaj\u0105 od strony l\u0105du, a pla\u017c\u0119 czyni\u0105 ruchom\u0105, pobli\u017ce d\u0142ugich torfowisk i inne niedogody nie wr\u00f3\u017c\u0105 Gdyni przysz\u0142o\u015bci jako miejscowo\u015bci kuracyjnej.<\/em><\/p>\n

Mimo swoich mankament\u00f3w Gdynia potrafi\u0142a zauroczy\u0107. Adolf Nowaczy\u0144ski przyznawa\u0142, \u017ce z ka\u017cdej takiej wyprawy morskiej, jak r\u00f3wnie\u017c z ka\u017cdej wycieczki w g\u0142\u0105b pomorskiego zaplecza (Hinterlandu), jak r\u00f3wnie\u017c z gwarliwego Danzigu czy z rozhukanych i rozhula\u0142ych Copociech, wraca\u0142o si\u0119 do ukochanej, cichej, sielskiej Gdingen z najgor\u0119tsz\u0105 t\u0119sknot\u0105 i przedziwn\u0105 czu\u0142o\u015bci\u0105. Zn\u00f3w wion\u0119\u0142o na cz\u0142owieka zapachami las\u00f3w, p\u00f3l, zb\u00f3\u017c, \u0142ubinu. Zn\u00f3w cyka\u0142 tartak i dzwoni\u0142a cicho sygnaturka u si\u00f3str szarytek na Anio\u0142 Pa\u0144ski. I zn\u00f3w si\u0119 sz\u0142o na koniec sztegu, by by\u0107 sam na sam z morzem i z\u2026 mewami.<\/em><\/p>\n

Jak to cz\u0119sto bywa, te literackie opisy zakorzeni\u0142y si\u0119 w powszechnej \u015bwiadomo\u015bci, ugruntowuj\u0105c opini\u0119, \u017ce Gdynia przed budow\u0105 portu by\u0142a \u201ema\u0142\u0105, ubog\u0105 wiosk\u0105 ryback\u0105\u201d. W rzeczywisto\u015bci by\u0142a to do\u015b\u0107 du\u017ca, zamo\u017cna wie\u015b rolnicza, kt\u00f3rej w\u0142adze podejmowa\u0142y rozliczne starania o jej rozw\u00f3j i uczynienie jej jeszcze bardziej atrakcyjn\u0105 dla turyst\u00f3w. Dzia\u0142ania podj\u0119te przez powo\u0142ane przed 1913 roku Towarzystwo Upi\u0119kszania Gdyni do dzi\u015b widoczne s\u0105 w centrum miasta w postaci zachowanych do dzi\u015b willi letniskowych czy uk\u0142adu przestrzennego \u015br\u00f3dmie\u015bcia. Jednak kurortowy okres w dziejach Gdyni okaza\u0142 si\u0119 kr\u00f3tkotrwa\u0142ym epizodem, kt\u00f3ry ust\u0105pi\u0142 miejsca nowej funkcji \u2013 nowoczesnego o\u015brodka portowego.<\/p>\n

Tekst Robert Chrzanowski<\/em><\/strong><\/p>\n\n\t\t