{"id":27758,"date":"2022-09-17T18:10:32","date_gmt":"2022-09-17T16:10:32","guid":{"rendered":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=27758"},"modified":"2023-03-27T11:37:00","modified_gmt":"2023-03-27T09:37:00","slug":"zbiory-muzeum-przyrodniczego-w-cieplicach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=27758","title":{"rendered":"Zbiory Muzeum Przyrodniczego w Cieplicach"},"content":{"rendered":"<p><strong>Zbiory ornitologiczne w Cieplicach<\/strong><\/p>\n\n\t\t<style type=\"text\/css\">\n\t\t\t#gallery-1 {\n\t\t\t\tmargin: auto;\n\t\t\t}\n\t\t\t#gallery-1 .gallery-item {\n\t\t\t\tfloat: left;\n\t\t\t\tmargin-top: 10px;\n\t\t\t\ttext-align: center;\n\t\t\t\twidth: 33%;\n\t\t\t}\n\t\t\t#gallery-1 img {\n\t\t\t\tborder: 2px solid #cfcfcf;\n\t\t\t}\n\t\t\t#gallery-1 .gallery-caption {\n\t\t\t\tmargin-left: 0;\n\t\t\t}\n\t\t\t\/* see gallery_shortcode() in wp-includes\/media.php *\/\n\t\t<\/style>\n\t\t<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-27758 gallery-columns-3 gallery-size-thumbnail'><dl class='gallery-item'>\n\t\t\t<dt class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?attachment_id=27759'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/DSC00653-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/dt><\/dl><dl class='gallery-item'>\n\t\t\t<dt class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?attachment_id=27760'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/DSC02131-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/dt><\/dl><dl class='gallery-item'>\n\t\t\t<dt class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?attachment_id=27761'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/DSC02132-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/dt><\/dl><br style=\"clear: both\" \/><dl class='gallery-item'>\n\t\t\t<dt class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?attachment_id=27762'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/ptak1-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/dt><\/dl><dl class='gallery-item'>\n\t\t\t<dt class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?attachment_id=27763'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/ptak2-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/dt><\/dl><dl class='gallery-item'>\n\t\t\t<dt class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?attachment_id=27764'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/Ptaki_woda_i_bagna_pola_lasy1-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/dt><\/dl><br style=\"clear: both\" \/>\n\t\t<\/div>\n\n<p><strong>W 1947 roku Zbigniew Boche\u0144ski (ojciec Zygmunta Boche\u0144skiego, autora scenariusza sta\u0142ej wystawy w Muzeum Przyrodniczym), w <em>Pami\u0119tniku Muzealnym o muzealnictwie i zbiorach na Ziemiach Odzyskanych<\/em> napisa\u0142: <em>Dzia\u0142ania wojenne, przemieszczenia i kwaterunki wojenne, zorganizowane i przygodne grabie\u017ce przy nieuniknionym chaosie administracyjnym w pocz\u0105tkowym okresie, doprowadzi\u0142y zbiory \u015bl\u0105skie do kompletnej ruiny<\/em><\/strong>.<\/p>\n<p>Nie by\u0142o a\u017c tak \u017ale, ale dobrze te\u017c niestety nie. Sytuacja dotyczy\u0142a tak\u017ce zbior\u00f3w przyrodniczych, w tym kolekcji ornitologicznych. Najwi\u0119ksza z nich znajdowa\u0142a si\u0119 w Cieplicach \u015al\u0105skich-Zdroju (zbiory hrabi\u00f3w Schaffgotsch\u00f3w). By\u0142 to jeden z wi\u0119kszych tego typu zbior\u00f3w w tej cz\u0119\u015bci Europy.<\/p>\n<p>W 1945 roku zbiory ornitologiczne zgromadzone by\u0142y na wystawach i w magazynach tzw. D\u0142ugiego Domu. Po wojnie obiekt ten przej\u0119\u0142o Uzdrowisko Cieplice i w ten spos\u00f3b unikn\u0119\u0142y.one rozgrabienia przez szabrownik\u00f3w i nowych mieszka\u0144c\u00f3w Cieplic. Muzeum udost\u0119pni\u0142o swoje ekspozycje w kwietniu 1946 roku, gdy plac\u00f3wk\u0105 kierowa\u0142a Maria Langdo. W czerwcu tego samego roku muzeum odwiedzi\u0142 pracownik Pa\u0144stwowego Muzeum Zoologicznego w Warszawie, kt\u00f3rego zbiory oddzielono od uzdrowiska w wyniku upa\u0144stwowienia kurortu. Przyjecha\u0142 zatem rozejrze\u0107 si\u0119, co m\u00f3g\u0142by przej\u0105\u0107 do zbior\u00f3w w Warszawie. Chodzi\u0142o o \u201ezabezpieczenie\u201d poniemieckich zbior\u00f3w zoologicznych, znajduj\u0105cych si\u0119 na terenie Dolnego \u015al\u0105ska. O zbiorach cieplickich pisa\u0142: <em>zbiory g\u0142\u00f3wnie ornitologiczne (ok. 30 000 ptak\u00f3w). Wszystkie okazy \u0142adnie wypchane (...), wi\u0119kszo\u015b\u0107 egzotyczna<\/em> (pomyli\u0142 si\u0119 co do ich liczby bowiem \u017ar\u00f3d\u0142a niemieckie z okresu przedwojennego podawa\u0142y, \u017ce w Cieplicach by\u0142o kilkana\u015bcie tysi\u0119cy dermoplastycznych okaz\u00f3w ptak\u00f3w, ponad 4000 gatunk\u00f3w oraz 7500 jaj i 7500 gniazd).<\/p>\n<p>W owym czasie, we wrze\u015bniu 1946 roku, polscy muzealnicy zebrali si\u0119 w Nieborowie i w trakcie obrad na temat powojennego muzealnictwa w Polsce opracowali szereg postulat\u00f3w. Punkt 4. brzmia\u0142: <em>Dawne zbiory muze\u00f3w niemieckich winny by\u0107 tylko w tym zakresie i stopniu zu\u017cytkowane przy tworzeniu nowych muze\u00f3w na Ziemiach Odzyskiwanych, w jakim odpowiada\u0107 b\u0119d\u0105 polskim koncepcjom muzealnym<\/em>.<\/p>\n<p>Podczas tego spotkania dr Stanis\u0142aw Feliksiak z Pa\u0144stwowego Muzeum Zoologicznego w Warszawie apelowa\u0142 do w\u0142adz centralnych, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na upowa\u017cnienie Ministra Obrony nr N-2663\/45N z dnia 10 pa\u017adziernika 1945 roku, marsza\u0142ka Micha\u0142a Roli-\u017bymierskiego, aby wszystkie zbiory zoologiczne, tak\u017ce z Dolnego \u015al\u0105ska, zosta\u0142y przekazane w\u0142a\u015bnie jemu. Tymczasem cieplickimi zbiorami dysponowa\u0142o Uzdrowisko Cieplice (dyrektor Adam Ligas) i wed\u0142ug w\u0142asnego uznania \u201erozdawa\u0142o je\u201d m.in. do szk\u00f3\u0142 (jako pomoce dydaktyczne), na wyposa\u017cenie o\u015brodk\u00f3w i biur, a tak\u017ce do innych uzdrowisk. W\u00f3wczas 498 ptak\u00f3w oddano do Szczawna-Zdroju. Poproszono te\u017c prof. Janusza Domaniewskiego, zas\u0142u\u017conego polskiego ornitologa, aby pom\u00f3g\u0142 przy uporz\u0105dkowaniu cieplickich zbior\u00f3w. By\u0142 on pracownikiem Pa\u0144stwowego Muzeum Zoologicznego w Warszawie, a jego szef (wspomniany ju\u017c S. Feliksiak) wyst\u0105pi\u0142 do Ministra Ziem Odzyskanych o przyznanie mu cieplickich zbior\u00f3w ornitologicznych \u201ez uwagi na ich olbrzymi\u0105 warto\u015b\u0107\u201d. Dyrektor uzdrowiska przy poparciu starosty W. Tabaki walczy\u0142 o pozostawienie ptak\u00f3w w Cieplicach. Jednak, jak pisa\u0142a M. Langdo: <em>\u2026do tego czasu nastawieni byli tylko na ekspozycj\u0119 muzeum, kt\u00f3re daj\u0105 pi\u0119kne dochody<\/em>. Rocznie muzeum odwiedza\u0142o oko\u0142o 70 000 os\u00f3b. Wed\u0142ug M. Langdo w 1947 roku w zbiorach by\u0142o 4661 ptak\u00f3w i 7345 jaj ptasich.<\/p>\n<p>W 1948 roku dyrektor A. Ligas poprosi\u0142 o pomoc merytoryczn\u0105 prof. J. Domaniewskiego (chodzi\u0142o o podpisy pod eksponatami ptak\u00f3w). Wed\u0142ug M. Langdo wsp\u00f3\u0142praca muzeum z uzdrowiskiem nie uk\u0142ada\u0142a si\u0119 dobrze i kiedy zmieni\u0142 si\u0119 dyrektor, pisa\u0142a: <em>Mam wra\u017cenie, \u017ce tera\u017aniejszy dyrektor jest normalniejszy i \u0142atwiej b\u0119dzie z nim pracowa\u0107<\/em>. Ca\u0142y czas m\u00f3wiono, \u017ce w Cieplicach powstanie Muzeum Ornitologiczne, jednak wiosn\u0105 1948 roku ustalono, \u017ce z pomoc\u0105 prof. J. Domaniewskiego powstanie tam Muzeum Sudeckiej Flory i Fauny (inne zbiory zamierzano odda\u0107 do wielu instytucji w Polsce).<\/p>\n<p>Kierowniczka muzeum w 1949 roku pisa\u0142a roz\u017calona do prof. J. Domaniewskiego: <em>Dochodz\u0119 do przekonania, \u017ce maj\u0105 racj\u0119<\/em> (w\u0142adze centralne \u2013 przyp. autora) <em>je\u015bli chc\u0105 zabra\u0107 muzeum, bo tutaj nie dojdzie do niczego<\/em>. Dowiedzia\u0142a si\u0119 te\u017c, \u017ce Dyrekcja Naczelna Uzdrowisk z Warszawy wyda\u0142a polecenie Uzdrowisku Cieplice, aby wydano wszystkie poniemieckie eksponaty zoologiczne Ministerstwu O\u015bwiaty. Skomentowa\u0142a to tak: <em>P\u00f3jdziemy na zielon\u0105 trawk\u0119<\/em>\u2026<\/p>\n<p>W listopadzie 1949 roku w Cieplicach odby\u0142o si\u0119 zebranie przedstawicieli Ministerstwa O\u015bwiaty i Ministerstwa Kultury i Sztuki, na kt\u00f3rym zdecydowano o podziale kolekcji ornitologicznej, cz\u0119\u015b\u0107 mia\u0142a trafi\u0107 do Warszawy, cz\u0119\u015b\u0107 do Wroc\u0142awia, a niewielka cz\u0119\u015b\u0107 mia\u0142a pozosta\u0107 w Cieplicach.<\/p>\n<p>Dnia 1 stycznia1950 roku wszystkie zbiory w Polsce zosta\u0142y upa\u0144stwowione. Cieplickie muzeum przekaza\u0142o w\u00f3wczas 4163 ptak\u00f3w, w tym ju\u017c wymar\u0142ych, m.in. kwezal z Ekwadoru, go\u0142\u0119bie pi\u00f3ropuszniki z Nowej Gwinei, papugi nestor z Nowej Zelandii oraz wielki zbi\u00f3r ponad 400 kolibr\u00f3w. Plac\u00f3wk\u0105, kt\u00f3ra otrzyma\u0142a nazw\u0119 Pa\u0144stwowe Muzeum w Cieplicach, kierowa\u0142 w\u00f3wczas (zaocznie) prof. J. Domaniewski, kt\u00f3ry ostatecznie wycofa\u0142 si\u0119, nie m\u00f3g\u0142 bowiem zrealizowa\u0107 swojej wizji Muzeum Ornitologicznego. Kierowniczk\u0105 obiektu zosta\u0142a M. Langdo. Od stycznia 1951 roku nadz\u00f3r nad muzeum obj\u0119\u0142o Muzeum \u015al\u0105skie we Wroc\u0142awiu (dzisiaj Muzeum Narodowe we Wroc\u0142awiu). Kieruj\u0105ca plac\u00f3wk\u0105 w Cieplicach po informacji o zabraniu z Cieplic zbior\u00f3w historycznych z\u0142o\u017cy\u0142a podanie o zwolnienie z pracy. W maju 1951 roku z \u017calem pisa\u0142a do prof. J. Domaniewskiego: <em>Wspominam ci\u0105gle s\u0142owa Pana Profesora, \u017ce muzeum b\u0119dzie tylko upada\u0107. <\/em>W sierpniu 1951 roku muzeum odwiedzi\u0142 Antoni Goljan z Pa\u0144stwowego Muzeum Zoologicznego w Warszawie, a w swoim sprawozdaniu napisa\u0142: <em>Koniecznie trzeba wybra\u0107 ze zbior\u00f3w wszystkie cenne rzadko\u015bci ornitologiczne (...) i przekaza\u0107 je instytucji naukowej, gdzie znajd\u0105 bardziej fachow\u0105 opiek\u0119<\/em> (mia\u0142 oczywi\u015bcie na my\u015bli swoj\u0105 instytucj\u0119).<\/p>\n<p>W lutym 1952 roku muzeum odwiedzi\u0142 S. Feliksiak z warszawskiego muzeum, kt\u00f3ry napisa\u0142 nast\u0119pnie: <em>Ptaki znajduj\u0105ce si\u0119 w Muzeum, wed\u0142ug relacji kierowniczki oko\u0142o 7000 sztuk<\/em> (prawdopodobnie z dubletami \u2013 przyp. autora). Z tej licznej niegdy\u015b kolekcji oko\u0142o 2000 okaz\u00f3w pozosta\u0142o w Cieplicach (ptaki krajowe i cz\u0119\u015b\u0107 egzotyk\u00f3w). Pozosta\u0142e obiekty rozdzielono mi\u0119dzy Wroc\u0142aw i Warszaw\u0119. Ostatecznego podzia\u0142u zbior\u00f3w dokonano 21 marca 1952 roku na spotkaniu w Cieplicach.<\/p>\n<p>We wrze\u015bniu 1952 roku S. Feliksiak poinformowa\u0142 Ministerstwo Kultury i Sztuki, \u017ce z Muzeum w Cieplicach przej\u0105\u0142 og\u00f3\u0142em m.in. <em>2482 okazy ptak\u00f3w wypchanych (...) 20 pude\u0142ek z jajami w tym kuku\u0142ki<\/em>. Prawdopodobnie cz\u0119\u015b\u0107 jaj ptasich przej\u0105\u0142 Instytut Zoologii i Antropologii Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego (dzisiaj Muzeum Zoologiczne Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego). Od po\u0142owy 1952 roku muzeum by\u0142o zamkni\u0119te, gdy\u017c trwa\u0142a tam \u201eselekcja zbior\u00f3w\u201d, za\u015b plac\u00f3wka mia\u0142a <em>pozosta\u0107 z charakterem regionalnym i obrazowa\u0107 tutejsz\u0105 faun\u0119<\/em> (dzia\u0142o si\u0119 to na siedem lat przed powstaniem Karkonoskiego Parku Narodowego).<\/p>\n<p>Maria Langdo pr\u00f3bowa\u0142a jeszcze broni\u0107 zbior\u00f3w. Za swoje dzia\u0142ania zosta\u0142a zwolniona<br \/>\n1.01.1954 roku (muzeum zda\u0142a 9 stycznia). Na t\u0119 okoliczno\u015b\u0107 sporz\u0105dzono inwentaryzacj\u0119 zbior\u00f3w. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce w Cieplicach pozosta\u0142o jeszcze 1572 dermoplastyczne preparaty ptak\u00f3w, 1317 jaj i 45 gniazd.<\/p>\n<p>Na bazie pozostawionych okaz\u00f3w utworzono Muzeum Przyrodnicze w Cieplicach \u015al\u0105skich-Zdroju. Wystaw\u0119 ornitologiczn\u0105 otwarto 12.09.1954 roku. W ci\u0105gu prawie 10 lat dzia\u0142alno\u015bci plac\u00f3wki w D\u0142ugim Domu nie ustrze\u017cono si\u0119 (nielicznych) kradzie\u017cy.<\/p>\n<p>Kolejne ciosy dla cieplickiej kolekcji ornitologicznej nast\u0105pi\u0142y w czasie przeprowadzki z D\u0142ugiego Domu do parku norweskiego w po\u0142owie lat 60. XX wieku, gdy m\u0142odzie\u017c ze szk\u00f3\u0142 przenosi\u0142a r\u0119cznie preparaty przez park zdrojowy. Niestety cz\u0119\u015b\u0107 z obiekt\u00f3w nigdy nie dotar\u0142a na miejsce przeznaczenia. Zbiory ucierpia\u0142y ponownie w latach 70., 80. i 90. XX wieku z powodu z\u0142ych warunk\u00f3w przechowywania preparat\u00f3w (braku \u015brodk\u00f3w na opa\u0142, co spowodowa\u0142o skoki temperatury i wilgotno\u015bci, w efekcie czego doprowadzi\u0142o do destrukcji wielu preparat\u00f3w). Tragicznym wydarzeniem dla zbior\u00f3w by\u0142a wielka pow\u00f3d\u017a w dniach 1\u20134 sierpnia 1977 roku. Woda zala\u0142a magazyn, a ca\u0142kowitemu zniszczeniu uleg\u0142o prawie 200 preparat\u00f3w dermoplastycznych ptak\u00f3w.<\/p>\n<p>Dzisiaj w zbiorach Muzeum Przyrodniczego w Jeleniej G\u00f3rze znajduje si\u0119: 877 preparat\u00f3w ptak\u00f3w, 513 jaj ptasich i oko\u0142o 100 gniazd. Stanowi to niewielk\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 okaz\u00f3w, kt\u00f3re posiada\u0142a plac\u00f3wka w chwilach swojej \u015bwietno\u015bci. Mimo to kolekcja ta jest jedn\u0105 z wa\u017cniejszych na terenie Polski, a ekspozycje sta\u0142e w formie dioram stanowi\u0105 unikat w skali tej cz\u0119\u015bci Europy.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Tekst: Stanis\u0142aw Firszt<\/p>\n<p>Zdj\u0119cia: Aleksandra Nowak-Odelga,<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Zbiory ornitologiczne w Cieplicach W 1947 roku Zbigniew Boche\u0144ski (ojciec Zygmunta Boche\u0144skiego, autora scenariusza sta\u0142ej wystawy w Muzeum Przyrodniczym), w Pami\u0119tniku Muzealnym o muzealnictwie i zbiorach na Ziemiach Odzyskanych napisa\u0142: Dzia\u0142ania wojenne, przemieszczenia i kwaterunki wojenne, zorganizowane i przygodne grabie\u017ce przy nieuniknionym chaosie administracyjnym w pocz\u0105tkowym okresie, doprowadzi\u0142y zbiory \u015bl\u0105skie do kompletnej ruiny. Nie by\u0142o a\u017c tak \u017ale, ale dobrze&nbsp;<a href=\"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=27758\" class=\"read-more\">Continue Reading<\/a>","protected":false},"author":4,"featured_media":27761,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[],"class_list":["post-27758","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-krajoznawstwo","cat-14-id"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27758","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=27758"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27758\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":27798,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27758\/revisions\/27798"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/27761"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=27758"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=27758"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=27758"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}