{"id":27608,"date":"2022-09-17T14:48:25","date_gmt":"2022-09-17T12:48:25","guid":{"rendered":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=27608"},"modified":"2023-03-27T11:37:27","modified_gmt":"2023-03-27T09:37:27","slug":"ratusz-jelenia-gora","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=27608","title":{"rendered":"Ratusz – Jelenia G\u00f3ra"},"content":{"rendered":"

Ratusze miejskie od zawsze stanowi\u0142y najwa\u017cniejsze budowle w mie\u015bcie. By\u0142y siedzib\u0105 w\u0142adzy, cz\u0119sto s\u0105du, skarbcem miejskim oraz miejscem przechowywania najwa\u017cniejszych akt miejskich. <\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Obok ratusza mie\u015bci\u0142y si\u0119 zazwyczaj najdro\u017csze parcele budowlane, a w najbli\u017cszych kamienicach mieszkali najbogatsi mieszczanie i rzemie\u015blnicy. Wok\u00f3\u0142 ratusza odbywa\u0142 si\u0119 handel, bi\u0142o serce miasta. W centralnym punkcie czworobocznego rynku, otoczonego 59 podcieniowymi domami, stoi jeleniog\u00f3rski ratusz. Jest to klasycystyczna budowla na rzucie prostok\u0105ta, trzykondygnacyjna, z dwoma d\u0142u\u017cszymi fasadami: po\u0142udniow\u0105 i p\u00f3\u0142nocn\u0105. Ta dwufasadowo\u015b\u0107 to rzadko\u015b\u0107 architektoniczna w\u015br\u00f3d budowli ratuszowych, kt\u00f3re zazwyczaj posiadaj\u0105 jedn\u0105, g\u0142\u00f3wn\u0105 reprezentacyjn\u0105 fasad\u0119. Rozwi\u0105zanie przyj\u0119te w Jeleniej G\u00f3rze nie dyskryminuje \u017cadnej z ulic na placu ratuszowym. Oba ryzality wyposa\u017cone s\u0105 w portale wej\u015bciowe, kt\u00f3re zaakcentowano p\u0142ytkimi, dekoracyjnymi balkonami, z a\u017curowymi balustradami, co urozmaica spokojne fasady. Pod gzymsem nacz\u00f3\u0142ka od strony po\u0142udniowej znajduje si\u0119 ozdobna banderola z \u0142aci\u0144skim napisem, kt\u00f3ry t\u0142umaczy si\u0119: Miasto Boles\u0142aw Krzywousty wzni\u00f3s\u0142 w 1108 roku<\/em>. Natomiast po stronie p\u00f3\u0142nocnej fasady na banderoli napis brzmi: Odbudowany po siedmiu latach od zawalenia si\u0119 wie\u017cy, ponownie ratusz ku ozdobie
\ni po\u017cytkowi przywr\u00f3cony zosta\u0142<\/em>. W tym chronostychu wyr\u00f3\u017cnione litery \u0142aci\u0144skie po z\u0142o\u017ceniu daj\u0105 dat\u0119 1747, a wi\u0119c dat\u0119 zako\u0144czenia budowy ratusza.<\/p>\n

Budynek nakryty jest czterospadowym dachem, z kt\u00f3rego wyrasta kszta\u0142tna czworoboczna wie\u017ca, z balustrad\u0105 okalaj\u0105c\u0105 czworoboczny trzon. Wie\u017c\u0119 wie\u0144czy kopulasty, zegarowy he\u0142m z latarni\u0105 i polskim or\u0142em na sztycy. Od 1750 roku z galeryjki na wie\u017cy tr\u0105biono hejna\u0142.<\/p>\n

W dzisiejszych czasach codziennie o godz. 12:00 odgrywany jest z p\u0142yty CD nowy hejna\u0142 na dwie tr\u0105bki, skomponowany w 1958 roku. W galeryjce odbywa\u0142y si\u0119 wyst\u0119py ch\u00f3r\u00f3w oraz koncerty. Do przestronnego holu ratusza mo\u017cna dosta\u0107 si\u0119 z obu stron budynku. Parter budynku prawie w ca\u0142o\u015bci zaj\u0119ty jest przez urz\u0105d stanu cywilnego, kt\u00f3rego reprezentacyjna sala \u015blub\u00f3w wyposa\u017cona jest w interesuj\u0105ce, zabytkowe meble, kt\u00f3re posiadaj\u0105 prost\u0105 i wyra\u017an\u0105 konstrukcj\u0119, a do dekoracji zastosowano mosi\u0119\u017cne aplikacje, bogate ornamenty ze sfinksami i lwimi szponami, wazy oraz girlandy ro\u015blinne. Cechy mebli wskazuj\u0105 na ich powstanie w pierwszej po\u0142owie XIX wieku. Pochodzenie mebli jest sporne. Przypuszcza si\u0119, \u017ce mog\u0105 pochodzi\u0107 z cieplickiego pa\u0142acu Schaffgotsch\u00f3w lub z willi cieplickiego fabrykanta Eugena F\u00fcllnera, w\u0142a\u015bciciela fabryki maszyn papierniczych.<\/p>\n

Na wy\u017csze kondygnacje prowadz\u0105 szerokie, dostojne schody. Na korytarzu pierwszego pi\u0119tra wyeksponowana jest odlana z br\u0105zu tablica z popiersiem ksi\u0119cia Boles\u0142awa Krzywoustego \u2013 legendarnego za\u0142o\u017cyciela miasta. Tablic\u0119 wykonano z okazji 850-lecia za\u0142o\u017cenia Jeleniej G\u00f3ry i by\u0142a darem mieszka\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy w publicznej zbi\u00f3rce zebrali deficytowy w\u00f3wczas z\u0142om br\u0105zu.<\/p>\n

Balustrady schod\u00f3w na drugie pi\u0119tro wyposa\u017cone s\u0105 w rze\u017abione w drewnie p\u0142yty, z motywami legend o karkonoskim Duchu G\u00f3r. S\u0105 to prace wykonane w cieplickiej Szkole Snycerskiej pod kierunkiem Ernsta R\u00fclkego w latach 30. XX wieku. Natomiast sala posiedze\u0144 rady miejskiej na drugim pi\u0119trze wyposa\u017cona jest w 26 rze\u017abionych w drewnie p\u0142yt, przedstawiaj\u0105cych histori\u0119 miasta, od najdawniejszych czas\u00f3w po wsp\u00f3\u0142czesne. P\u0142yty wykonane zosta\u0142y tak\u017ce w we wspomnianej szkole, z tym, \u017ce niekt\u00f3re wymieniono po 1945 roku oraz dodano kilka wsp\u00f3\u0142czesnych \u2013 tak\u017ce z cieplickiej Szko\u0142y Rzemios\u0142 Artystycznych (nazw\u0119 zmieniono po 1945 roku). Na korytarzu na drugim pi\u0119trze znajduje si\u0119 gipsowa p\u0142askorze\u017aba pomalowana z\u0142otolem, przedstawiaj\u0105ca wizerunek miasta na tle \u015anie\u017cki, z jeleniem na pierwszym planie.<\/p>\n

Dzisiejszy wygl\u0105d wn\u0119trz ratuszowych pochodzi z ostatniej przebudowy, kt\u00f3ra mia\u0142a miejsce w 1924 roku. Wtedy powsta\u0142y interesuj\u0105ce ozdobne kraty nad klatk\u0105 schodow\u0105 oraz okna witra\u017cowe. Podczas prac archeologicznych w podziemiach ratusza odkryto \u015blady poprzednich budowli \u2013 gotyckiej i renesansowej. Dzi\u015b mo\u017cna ogl\u0105da\u0107 je w otwartej tam ostatnio restauracji. Zreszt\u0105 restauracja zwana \u201ePiwnic\u0105 Rajc\u00f3w\u201d istnia\u0142a tu ju\u017c w latach 1747\u20131920, a w czasach powojennych mie\u015bci\u0142y si\u0119 tam magazyny i kot\u0142ownia. Z piwnic ratusza wiod\u0142o niegdy\u015b tajemne, podziemne przej\u015bcie, kt\u00f3rego fragmenty zosta\u0142y niedawno odkryte, do gospody znajduj\u0105cej si\u0119 przy obecnej ul. Fortecznej.<\/p>\n

W 1910 roku budynek ratusza po\u0142\u0105czono z s\u0105siednimi kamieniczkami zwanymi \u201esiedem dom\u00f3w\u201d i zaadaptowano je na potrzeby magistratu. W \u015bredniowieczu nale\u017ca\u0142y one do bogatych mieszczan, a mie\u015bci\u0142y si\u0119 w nich: apteka, garkuchnia, \u0142awy chlebowe, szewskie czy jatki mi\u0119sne. Pod galeryjk\u0105 \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 budynki, w latach 1897\u20131969, przeje\u017cd\u017ca\u0142 tramwaj, przypomina o tym pozostawiony fragment szyn, a tak\u017ce okoliczno\u015bciowa tablica pami\u0105tkowa.<\/p>\n

W 2000 roku w pierwszej z tych kamieniczek odkryto studni\u0119 o g\u0142\u0119boko\u015bci ok. 12 m i \u015brednicy oko\u0142o 2,5 m \u2013 nakryto j\u0105 grub\u0105, prze\u017aroczyst\u0105 szyb\u0105. Jest pod\u015bwietlona, mo\u017cna j\u0105 ogl\u0105da\u0107 na parterze budynku.<\/p>\n

Jelenia G\u00f3ra uzyska\u0142a prawa miejskie przed 1288 rokiem. Pierwsza pisana informacja o ratuszu jeleniog\u00f3rskim pochodzi z 1361 roku i to przy okazji wzmianki o winiarni w jego piwnicach. Najnowsze badania archeologiczne potwierdzaj\u0105, \u017ce gotycki ratusz sta\u0142 w miejscu obecnego, nieznany jest jednak wizerunek \u015bredniowiecznego ratusza. Miasto by\u0142o n\u0119kane licznymi po\u017carami, wi\u0119c kilkakrotnie odbudowywano i przebudowywano budynki. Najstarszy obraz siedziby magistratu, narysowany ju\u017c po zawaleniu si\u0119 wie\u017cy ratuszowej, pochodzi z 1739 roku.<\/p>\n

W tamtym czasie Jelenia G\u00f3ra liczy\u0142a prawie 6 tys. mieszka\u0144c\u00f3w i by\u0142a wiod\u0105cym na \u015al\u0105sku o\u015brodkiem produkcji i handlu lnem, prz\u0119dz\u0105 i p\u0142\u00f3tnem. Pomimo trwaj\u0105cych wojen \u015bl\u0105skich nowa pruska w\u0142adza nakaza\u0142a budow\u0119 nowego ratusza. Kamie\u0144 w\u0119gielny pod nowy ratusz po\u0142o\u017cono pod po\u0142udniowo-wschodnim naro\u017cnikiem 11.06.1744 roku. W akcie fundacyjnym wyrytym na cynowej blasze podano m.in. informacj\u0119, \u017ce miasto za\u0142o\u017cy\u0142 piastowski Boles\u0142aw Krzywousty (\u0142ac. Boleslaus Distortus<\/em>) w 1108 roku \u2013 okre\u015blony jest jako kr\u00f3l.<\/p>\n

Uroczyste otwarcie i po\u015bwi\u0119cenie ratusza mia\u0142o miejsce 25 czerwca1747 roku. Dwa lata p\u00f3\u017aniej uko\u0144czono wie\u017c\u0119, a 13.11.1749 roku w samo po\u0142udnie pierwszy raz uderzy\u0142 dzwon zegara ratuszowego. By\u0142 to zegar z czterema tarczami i by\u0142 to w\u00f3wczas jedyny zegar publiczny. Przed po\u0142udniowym wej\u015bciem do ratusza znajduje si\u0119 XVIII-wieczna fontanna z Neptunem. Piaskowcowy pos\u0105g pochodzi z jednej z podmiejskich rezydencji. W po\u0142owie XIX wieku postawiono go w miejscu starej studni miejskiej i urz\u0105dzono fontann\u0119. Posta\u0107 Neptuna symbolizowa\u0142a szerokie, zamorskie kontakty handlowe miasta.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Tekst i zdj\u0119cia: Andrzej Mateusiak<\/p>\n\n\t\t