W 2019 roku na terenie \u015awi\u0119tokrzyskiego Parku Narodowego turystom pieszym udost\u0119pniono now\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119 edukacyjn\u0105, przebiegaj\u0105c\u0105 p\u00f3\u0142nocnym podn\u00f3\u017cem \u0141ysog\u00f3r mi\u0119dzy \u015awi\u0119t\u0105 Katarzyn\u0105 a Now\u0105 S\u0142upi\u0105. Ma ona charakter przyrodniczo-kulturowy, prowadz\u0105c g\u0142\u00f3wnie wzd\u0142u\u017c starotorzy zagna\u0144skiej kolejki w\u0105skotorowej z lat 1921\u20131967.<\/p>\n
\u015acie\u017cka rozpoczyna si\u0119 obok punktu poboru op\u0142at \u015aPN przy rozwidleniu pieszych szlak\u00f3w: czerwonego (G\u0142\u00f3wny Szlak \u015awi\u0119tokrzyski) i niebieskiego (Cedzyna \u2013 W\u0105chock). Znakiem podstawowym trasy jest bia\u0142y prostok\u0105t z uko\u015bnym pasem koloru zielonego. Wycieczk\u0119 rozpoczynamy przed zadaszon\u0105 bram\u0105, na kt\u00f3rej umieszczono tablic\u0119 zawieraj\u0105c\u0105 og\u00f3lne informacje na temat \u015bcie\u017cki oraz regulamin dla zwiedzaj\u0105cych. Wkr\u00f3tce po prawej stronie mijamy pomnik oraz dwie zbiorowe mogi\u0142y ofiar egzekucji z 1943 roku. Pocz\u0105tkowy odcinek biegnie w kierunku wschodnim wzd\u0142u\u017c tzw. Bia\u0142ego Go\u015bci\u0144ca razem ze szlakiem niebieskim. Wkr\u00f3tce docieramy do dawnej linii kolejki w\u0105skotorowej, tzw. Bocznicy Franciszka (jej nazwa nawi\u0105zuje do pobliskiej polany ze \u017ar\u00f3d\u0142em i kapliczk\u0105 pw. \u015bw. Franciszka przy szlaku na \u0141ysic\u0119). Znajduje si\u0119 tu punkt edukacyjny \u201eKolejka\u201d w formie drogowskazu z tablic\u0105 informacyjn\u0105 oraz szlaban odgradzaj\u0105cy starotorze po prawej stronie (stary szlak niebieski). Odcinek linii, na kt\u00f3rym si\u0119 znajdujemy, wybudowano w latach 1921\u20131923. W 1924 roku powsta\u0142o odga\u0142\u0119zienie prowadz\u0105ce wzd\u0142u\u017c Bia\u0142ego Go\u015bci\u0144ca do stacji Tr\u00f3jk\u0105t (Wola Szczygie\u0142kowa) przy szlaku g\u0142\u00f3wnym. Po przed\u0142u\u017ceniu w okolice Kakonina (w 1942 roku) bocznica ta okr\u0105\u017ca\u0142a masyw \u0141ysicy, umo\u017cliwiaj\u0105c Niemcom rabunkow\u0105 eksploatacj\u0119 Puszczy Jod\u0142owej na po\u0142udniowych zboczach \u0141ysog\u00f3r. Jej tor rozebrano przed 1962 rokiem.
\nPrzy wspomnianym drogowskazie skr\u0119camy w lewo (odcinki starotorzy biegn\u0105ce prosto \u2013 do Woli Szczygie\u0142kowej i w prawo \u2013 do Kakonina, nie s\u0105 udost\u0119pnione dla ruchu turystycznego). Dalej kierujemy si\u0119 za znakami szlaku niebieskiego (na odcinku tym poza punktami edukacyjnymi nie naniesiono dodatkowego oznakowania \u015bcie\u017cki). Nasza trasa biegnie przez pi\u0119kne drzewostany z dominuj\u0105cym udzia\u0142em jod\u0142y, buka i grabu. Powierzchnia starotorza zosta\u0142a odpowiednio przystosowana dla potrzeb ruchu turystycznego; wyr\u00f3wnano nawierzchni\u0119, oczyszczono rowy odwadniaj\u0105ce, u\u0142o\u017cono nowe przepusty, w miejscach tego wymagaj\u0105cych zabezpieczaj\u0105c je drewnianymi balustradami. Za \u0142agodnym skr\u0119tem w prawo mijamy punkt edukacyjny \u201eOlcha\/Jod\u0142a\u201d po\u015bwi\u0119cony olszy czarnej (s\u0142up z tablic\u0105 informacyjn\u0105). Za kolejnym zakr\u0119tem w lewo docieramy do tzw. S\u0142upskiego Weksla, gdzie Bocznica Franciszka \u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 z g\u0142\u00f3wn\u0105 lini\u0105 kolejki (wiata \u201eS\u0142upski Weksel\u201d
\nz drogowskazami i tablic\u0105 edukacyjn\u0105, \u0142awki, stojaki dla rower\u00f3w oraz szlabany). Nazwa tego miejsca wskazywa\u0142a na odga\u0142\u0119zienie toru (linii g\u0142\u00f3wnej) prowadz\u0105cego w kierunku Nowej S\u0142upi (wyraz \u201eweksel\u201d w \u017cargonie pracownik\u00f3w kolejki oznacza\u0142 zwrotnic\u0119). W miejscu tym szlak niebieski biegnie prosto, opuszczaj\u0105c dawn\u0105 kolejk\u0119, za\u015b \u015bcie\u017cka edukacyjna skr\u0119ca w prawo, prowadz\u0105c dalej wzd\u0142u\u017c g\u0142\u00f3wnej linii w\u0105skotor\u00f3wki w kierunku po\u0142udniowo-wschodnim. Wkr\u00f3tce w lewo odga\u0142\u0119zia si\u0119 starotorze niedoko\u0144czonej trasy do Rudek z czas\u00f3w okupacji. Autorem projektu dalszego odcinka linii g\u0142\u00f3wnej z lat 20. by\u0142 in\u017c. J\u00f3zef Kubala z Suchedniowa, ojciec niedawno zmar\u0142ego architekta Mieczys\u0142awa Kubali (1925\u20132021), autora rozwi\u0105zania komunikacyjnego dworca autobusowego w Kielcach. Co ciekawe, w okolicy tej podczas budowy kolejki natrafiono na skarb srebrnych monet z czas\u00f3w powstania styczniowego. W 1925 roku prowadz\u0105c roboty ziemne na kolejce, znaleziono te\u017c XIII-wieczny miecz (obecnie w zbiorach Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie) oraz dwie \u015bredniowieczne ostrogi.
\nNa dalszym odcinku \u015bcie\u017cka wiedzie przez pi\u0119kne drzewostany jod\u0142owo-bukowe, pokonuj\u0105c oryginalne murowane przepusty; na wielu z nich jeszcze obecnie odczyta\u0107 mo\u017cna przedwojenne daty ich budowy. Mijamy miejsce po dawnej mijance (poszerzenie starotorza po prawej stronie trasy), a nast\u0119pnie (r\u00f3wnie\u017c z prawej) \u015blad jednego z tzw. \u017ceberek \u2013 kr\u00f3tkich odga\u0142\u0119zie\u0144 toru, na kt\u00f3rych odbywa\u0142 si\u0119 za\u0142adunek drewna na wagony. Po pewnym czasie docieramy do punktu edukacyjnego \u201eDu\u017cy Most\u201d (tablica informacyjna) przy najwi\u0119kszym obiekcie mostowym dawnej kolejki na trasie naszej wycieczki (przycz\u00f3\u0142ki oddalone s\u0105 wzgl\u0119dem siebie o 5 m, d\u017awigar znajduje si\u0119 4,5 m nad pod\u0142o\u017cem). Ze wzgl\u0119du na znaczn\u0105 wysoko\u015b\u0107 obiekt zabezpieczono balustradami.
\nWkr\u00f3tce docieramy do dawnej stacji Tr\u00f3jk\u0105t po\u0142o\u017conej przy wsi Wola Szczygie\u0142kowa (punkt edukacyjny, sto\u0142y z \u0142awkami, stojaki rowerowe). W miejscu tym z g\u0142\u00f3wn\u0105 lini\u0105 kolejki \u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 tor biegn\u0105cy od strony \u015awi\u0119tej Katarzyny, kt\u00f3rego odga\u0142\u0119zienie widzieli\u015bmy przy punkcie edukacyjnym \u201eKolejka\u201d. Odcinki te po\u0142\u0105czone by\u0142y kr\u00f3tkim torem, tworz\u0105c razem tzw. tr\u00f3jk\u0105t (st\u0105d okre\u015blenie stacji), umo\u017cliwiaj\u0105cy lokomotywom zmian\u0119 kierunku jazdy. Po dawnych zabudowaniach stacyjnych nie zachowa\u0142 si\u0119 \u017caden \u015blad. W latach powojennych, gdy na kolejce prowadzony by\u0142 ruch pasa\u017cerski, wyznakowano st\u0105d kr\u00f3tki szlak pieszy koloru czarnego prowadz\u0105cy do kapliczki \u015bw. Miko\u0142aja na grzbiecie \u0141ysog\u00f3r (przy G\u0142\u00f3wnym Szlaku \u015awi\u0119tokrzyskim).
\nDalej linia kolejki bieg\u0142a wzd\u0142u\u017c p\u00f3\u0142nocnego skraju Puszczy Jod\u0142owej. Obecnie przylegaj\u0105ce do Parku pola s\u0105 w znacznej mierze zaro\u015bni\u0119te, co bardzo ogranicza pojawiaj\u0105ce si\u0119 z rzadka widoki. Mijamy punkt edukacyjny \u201e\u0141\u0105ka\u201d. Dalej trasa dawnej kolejki staje si\u0119 do\u015b\u0107 monotonna, prowadz\u0105c d\u0142ugimi, prostymi odcinkami, kt\u00f3rych urozmaicenie stanowi\u0105 zabytkowe przepusty z zachowanymi datami ich budowy. Po d\u0142u\u017cszym czasie docieramy do dawnej stacji D\u0119bno, gdzie zachowa\u0142o si\u0119 poszerzenie mijanki (po prawej stronie \u015bcie\u017cki), \u015blad po drewnianym baraku oraz tkwi\u0105cy w korycie strumyka kr\u0105g betonowej studzienki, s\u0142u\u017c\u0105cej niegdy\u015b do nawadniania parowoz\u00f3w. Wkr\u00f3tce pokonujemy kolejn\u0105 mijank\u0119 (poszerzenie z prawej), po czym docieramy do punktu edukacyjnego \u201e\u0179r\u00f3de\u0142ko\u201d. Pod wsi\u0105 Hucisko starotorze kolejki rozwidla si\u0119; jest to pocz\u0105tek dawnego, wyd\u0142u\u017conego tr\u00f3jk\u0105ta torowego stacji \u015awi\u0119ty Krzy\u017c. Niebawem docieramy do mijanki, powy\u017cej kt\u00f3rej na skarpie znajdowa\u0142 si\u0119 barak stacji osobowej. Wkr\u00f3tce z lewej mijamy biegn\u0105cy \u0142ukiem odcinek g\u0142\u0119bokiego przekopu (kr\u00f3tkie rami\u0119 wspomnianego tr\u00f3jk\u0105ta), docieraj\u0105c na teren stacji towarowej; w pobli\u017cu zaro\u015bni\u0119te \u015blady budynk\u00f3w. W miejscu tym ziemia jest pozbawiona ro\u015blinno\u015bci i intensywnie zabarwiona rud\u0105 \u017celaza. Z lini\u0105 g\u0142\u00f3wn\u0105 \u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 tu tor z kopalni \u201eStaszic\u201d w Rudkach (obecnie droga). Pocz\u0105tkowo dowo\u017cony piryt prze\u0142adowywano na wagony kolejki z drewnianej rampy, p\u00f3\u017aniej za\u015b, po zast\u0105pieniu trakcji konnej mechaniczn\u0105, jedynie formowano tu sk\u0142ady towarowe do Zagna\u0144ska. W pobli\u017cu znajduje si\u0119 niedawno zagospodarowany turystycznie punkt edukacyjny \u201eRampa\u201d (drogowskaz, tablice edukacyjne, \u0142awy, stojaki na rowery). Z miejsca tego prowadzi \u015bcie\u017cka do pobliskiej mogi\u0142y dzieci \u2013 Ani i Jerzego Pastuszk\u00f3w spalonych \u017cywcem przez Niemc\u00f3w w 1943 roku.
\nG\u0142\u00f3wna trasa kolejki biegnie w kierunku wschodnim, mijaj\u0105c zaro\u015bni\u0119te wyrobisko niewielkiego kamienio\u0142omu (po prawej), do kt\u00f3rego odga\u0142\u0119zia\u0142y si\u0119 dwa tory; wzd\u0142u\u017c jednego z nich (drogowskaz) prowadzi kr\u00f3tkie odga\u0142\u0119zienie naszej \u015bcie\u017cki, ko\u0144cz\u0105ce si\u0119 punktem \u201eNieczynny Kamienio\u0142om\u201d. Wkr\u00f3tce za drogowskazem znajdowa\u0142o si\u0119 zako\u0144czenie g\u0142\u00f3wnego toru kolejki. Dalej pod\u0105\u017camy \u015bcie\u017ck\u0105, kt\u00f3ra mijaj\u0105c punkt \u201eWychodnia Skalna\u201d, ko\u0144czy si\u0119 obok punktu kasowego przy szlaku niebieskim Nowa S\u0142upia \u2013 \u015awi\u0119ty Krzy\u017c (drogowskaz z tablic\u0105 informacyjn\u0105).<\/p>\n
Bartosz Kozak<\/p>\n\n\t\t