{"id":27573,"date":"2022-09-12T19:47:31","date_gmt":"2022-09-12T17:47:31","guid":{"rendered":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=27573"},"modified":"2023-03-27T11:37:28","modified_gmt":"2023-03-27T09:37:28","slug":"gdynskie-fortyfikacje-zabytkami","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=27573","title":{"rendered":"Gdy\u0144skie fortyfikacje zabytkami"},"content":{"rendered":"

Gdy\u0144skie fortyfikacje zabytkami? Czas na decyzje<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Pomorska Komisja Krajoznawcza, prowadz\u0105c dzia\u0142alno\u015b\u0107 krajoznawcz\u0105 na Pomorzu, zajmuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c poznawaniem i popularyzowaniem nadmorskich zabytk\u00f3w.
\nW szczeg\u00f3lno\u015bci dba o te, kt\u00f3re ci\u0105gle jeszcze przez wiele os\u00f3b s\u0105 pomijane i niedoceniane, czyli o zabytki zwi\u0105zane z budownictwem obronnym, a przede wszystkim o obiekty tzw. betonowe. <\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Historia ich powstania w Gdyni si\u0119ga lat trzydziestych XX wieku, gdy zacz\u0119to my\u015ble\u0107 o ufortyfikowaniu rejonu portu i bazy morskiej Marynarki Wojennej. Tak\u017ce zaraz po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej rozpocz\u0119to planowanie i budow\u0119 r\u00f3\u017cnego rodzaju obiekt\u00f3w maj\u0105cych za zadanie zapewnienie w\u0142a\u015bciwej obrony gdy\u0144skiej bazy morskiej i tego rejonu wybrze\u017ca. Dzisiaj w Gdyni mo\u017cemy spotka\u0107 wiele r\u00f3\u017cnego rodzaju obiekt\u00f3w budownictwa obronnego z tamtego okresu, ale wraz z up\u0142ywem czasu, kiedy sta\u0142y si\u0119 nieprzydatne i nikomu niepotrzebne, pozosta\u0142y zapomniane i s\u0105 systematycznie niszczone. Zajmowali si\u0119 nimi tylko spo\u0142ecznicy i pasjonaci fortyfikacji, kt\u00f3rzy odnajdywali je w terenie, dokumentowali, zabezpieczali przed dalszym zniszczeniem i popularyzowali o nich wiedz\u0119.<\/p>\n

Jednym z przyk\u0142ad\u00f3w takiej dzia\u0142alno\u015bci s\u0105 przedsi\u0119wzi\u0119cia pomorskich wolontariuszy i mi\u0142o\u015bnik\u00f3w fortyfikacji, w tym zrzeszonych w Pomorskim Stowarzyszeniu Ochrony Fortyfikacji \u201eReduta\u201d. Pi\u0119tna\u015bcie lat temu podj\u0119to si\u0119 rewitalizacji stanowisk artyleryjskich po by\u0142ej 11. Baterii Artylerii w Gdyni Red\u0142owie. Od tamtego czasu ka\u017cdego roku powadzone s\u0105 prace porz\u0105dkowe zapewniaj\u0105ce w\u0142a\u015bciwy stan utrzymania armat i stanowisk artyleryjskich. Od trzech lat prace te kontynuowane s\u0105 przez Pomorsk\u0105 Komisj\u0119 Krajoznawcz\u0105 PTTK, pomorskich krajoznawc\u00f3w i gdy\u0144skich wolontariuszy.<\/p>\n

Istniej\u0105ce tam do dzisiaj trzy stanowiska z armatami B-13 S3 wz. 35, kalibru 130 mm s\u0105 najlepiej zachowanymi tego typu obiektami w Polsce i unikatowym reliktem z czas\u00f3w zimnej wojny. Stanowiska ogniowe wzorowane by\u0142y na stanowiskach przedwojennej baterii im. Heliodora Laskowskiego na cyplu Helu. Ich projekt poddano modyfikacjom konstrukcyjnym, a zbudowane w Red\u0142owie by\u0142y swoistym poligonem do\u015bwiadczalnym dla kolejnych powstaj\u0105cych na polskim wybrze\u017cu. Decyzj\u0119 o budowie w tym miejscu stanowisk baterii nadbrze\u017cnej podj\u0119to w pa\u017adzierniku 1946 roku, a ju\u017c w 1948 roku uko\u0144czono budow\u0119 czterech stanowisk artyleryjskich i ustawiono na nich dzia\u0142a.<\/p>\n

Bateria red\u0142owska (nr 1) na pocz\u0105tku swego istnienia wchodzi\u0142a w sk\u0142ad 31. Dywizjonu Artylerii Nadbrze\u017cnej (sformowanego w 1946 roku) i jej zadaniem mia\u0142a by\u0107 obrona podej\u015b\u0107 do portu w Gdyni. Jesieni\u0105 1950 roku sta\u0142a si\u0119 samodzieln\u0105 bateri\u0105 i otrzyma\u0142a nazw\u0119 11. Baterii Artylerii Sta\u0142ej (pi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej zosta\u0142a w\u0142\u0105czona ponownie w sk\u0142ad dywizjonu, ale tym razem w sk\u0142ad 32. Dywizjonu Artylerii Nadbrze\u017cnej). W 1974 roku uznano j\u0105 za nieperspektywiczn\u0105 i podj\u0119to decyzj\u0119 o jej rozformowaniu. W otoczeniu baterii zbudowano w latach 1952\u20131954 Kompanijny Rejon Umocniony, kt\u00f3ry mia\u0142 za zadanie chroni\u0107 teren przed ewentualnym atakiem desantu. Sk\u0142ada\u0142 si\u0119 mi\u0119dzy innymi z kilkudziesi\u0119ciu \u017celbetowych stanowisk ogniowych i schron\u00f3w drewniano-ziemnych po\u0142\u0105czonych ze sob\u0105 lini\u0105 transzei o \u0142\u0105cznej d\u0142ugo\u015bci przesz\u0142o 3 km.<\/p>\n

Innym przyk\u0142adem dba\u0142o\u015bci o zapomniane gdy\u0144skie betonowe fortyfikacje jest inicjatywa podj\u0119ta w 2020 roku przez dow\u00f3dc\u0119 3. Flotylli Okr\u0119t\u00f3w. Dotyczy ona rewitalizacji dw\u00f3ch stanowisk ogniowych 1. Baterii Artylerii Przeciwlotniczej (nazywanej bateri\u0105 \u201eW\u0105w\u00f3z Ostrowicki\u201d) wchodz\u0105cej w sk\u0142ad 1. Morskiego Dywizjonu Artylerii Przeciwlotniczej w Gdyni i zbudowanej na skraju W\u0105wozu Ostrowickiego w latach 1930\u20131933. Zadaniem baterii mia\u0142a by\u0107 przeciwlotnicza obrona gdy\u0144skich port\u00f3w, miasta i K\u0119py Oksywskiej oraz prowadzenie ognia do cel\u00f3w nawodnych, a tak\u017ce wsparcie w\u0142asnych pododdzia\u0142\u00f3w l\u0105dowych (co okaza\u0142o si\u0119 we wrze\u015bniu 1939 roku istotnym elementem). Posiada\u0142a dwa stanowiska ogniowe dla armat L 50 kalibru 75 mm Schnaidera wz. 1922\/24 oraz dwukomorowy schron amunicyjny.<\/p>\n

Trudnych prac porz\u0105dkowych i zabezpieczaj\u0105cych podj\u0119\u0142a si\u0119 Komenda Portu Wojennego w Gdyni, a ich efektem jest przywr\u00f3cenie stanowiskom ogniowym w\u0142a\u015bciwego stanu. Obok stanowisk ustawiono trzy plansze informacyjne o 1. Morskim Dywizjonie Artylerii Przeciwlotniczej oraz o przedmiotowej baterii i jej uzbrojeniu. Uroczyste otwarcie tego miejsca odby\u0142o si\u0119 14 wrze\u015bnia 2020 roku. Termin ten nie by\u0142 przypadkowy, gdy\u017c tego dnia we wrze\u015bniu 1939 roku obs\u0142uga ci\u0119\u017ckich karabin\u00f3w maszynowych tej baterii zestrzeli\u0142a niemiecki bombowiec nurkuj\u0105cy Junkers Ju 87 B \u201eStuka\u201d. Ods\u0142oni\u0119cia tablic informacyjnych dokona\u0142 dow\u00f3dca 3. FO w asy\u015bcie komendanta KPW Gdynia.<\/p>\n

Obecnie dost\u0119pne do zwiedzania s\u0105 tylko stanowiska ogniowe w Red\u0142owie (po\u0142o\u017cone na terenie rezerwatu przyrody \u201eK\u0119pa Red\u0142owska\u201d), gdy\u017c pozosta\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 baterii i obiekty znajduj\u0105ce si\u0119 w W\u0105wozie Ostrowickim s\u0105 na terenie u\u017cytkowanym przez Marynark\u0119 Wojenn\u0105. Red\u0142owskie stanowiska sta\u0142y si\u0119 miejscem spacer\u00f3w gdynian oraz magnesem dla przybywaj\u0105cych na Wybrze\u017ce mi\u0142o\u015bnik\u00f3w fortyfikacji. Niew\u0105tpliwym atutem ich lokalizacji jest blisko\u015b\u0107 Polanki Red\u0142owskiej i \u0142atwa dost\u0119pno\u015b\u0107 dzi\u0119ki wytyczonej i oznakowanej trasy wiod\u0105cej przez teren rezerwatu. Niestety, ze wzgl\u0119du na strome podej\u015bcia nie s\u0105 dost\u0119pne dla os\u00f3b starszych i maj\u0105cych problemy z poruszaniem si\u0119 oraz na w\u00f3zkach inwalidzkich.<\/p>\n

W 2021 roku w ramach corocznych prac porz\u0105dkowych i zabezpieczaj\u0105cych na stanowiskach artyleryjskich skorzystano z pomocy doros\u0142ych wolontariuszy, mi\u0119dzy innymi z Pomorskiej Komisji Krajoznawczej, Pomorskiego Kolegium Instruktor\u00f3w Krajoznawstwa i Oddzia\u0142u Morskiego PTTK. W trakcie prac uprz\u0105tni\u0119to stanowiska armat oraz przygotowano je do letniego sezonu turystycznego. Dokonano te\u017c doboru kolor\u00f3w farb do malowania trzech armat i muru oporowego stanowiska 104 dzi\u0119ki merytorycznej pomocy eksperta fortyfikacji \u2013 kustosza Skansenu Fortyfikacji O\u015brodek Oporu \u201eJastarnia\u201d pana Jerzego Sadowskiego. Zabezpieczono tak\u017ce antykorozyjnie wszystkie niemalowane elementy metalowe i przygotowano armaty do malowania.<\/p>\n

Tw\u00f3rc\u0105 i dow\u00f3dc\u0105 31. Dywizjonu Artylerii Nadbrze\u017cnej, z kt\u00f3rego wyodr\u0119bni\u0142a si\u0119 p\u00f3\u017aniej 11. BAS, by\u0142 kmdr por. Zbigniew Przybyszewski (w 1939 roku jako kapitan dowodzi\u0142 31. Bateri\u0105 Artylerii Nadbrze\u017cnej im. Heliodora Laskowskiego na Helu i walczy\u0142 z niemieckimi okr\u0119tami do czasu kapitulacji Helu). W 1950 roku zosta\u0142 aresztowany i oskar\u017cony w procesie tzw. komandor\u00f3w oskar\u017cony o spisek w Marynarce Wojennej; zamordowano go 16 grudnia 1952 roku. Cia\u0142o zosta\u0142o odnalezione w \u201eKwaterze na \u0141\u0105czce\u201d Cmentarza Pow\u0105zkowskiego i zidentyfikowane w 2014 roku. 16 grudnia 2017 roku Zbigniew Przybyszewski zosta\u0142 uroczy\u015bcie pochowany w Kwaterze Pami\u0119ci na Cmentarzu Wojskowym w Gdyni Oksywiu.<\/p>\n

Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce tylko dzi\u0119ki wieloletniemu uporowi i zaanga\u017cowaniu spo\u0142ecznik\u00f3w, przy wsparciu miejskiego konserwatora zabytk\u00f3w w Gdyni i pomocy materialnej miasta Gdyni, stanowiska artyleryjskie w Gdyni Red\u0142owie s\u0105 dzisiaj w tak dobrym stanie i stanowi\u0105 du\u017c\u0105 atrakcj\u0119 turystyczn\u0105. Zrewitalizowanym stanowiskom ogniowym w W\u0105wozie Ostrowickim nie grozi dewastacja. Jednak te nieu\u017cytkowane niszczej\u0105 i zachodzi obawa, \u017ce mog\u0105 by\u0107 uznane za zb\u0119dne i bezpowrotnie zniszczone. Maj\u0105c na uwadze ich unikatowo\u015b\u0107, du\u017c\u0105 warto\u015b\u0107 historyczn\u0105 i kulturow\u0105 oraz trosk\u0119 o ich zachowanie w dobrym stanie dla potomnych, nadszed\u0142 czas, aby zapewni\u0107 im ochron\u0119 prawn\u0105 poprzez wpisanie do Wojew\u00f3dzkiego Rejestru Zabytk\u00f3w Wojew\u00f3dztwa Pomorskiego. Wnioski w tej sprawie Pomorska Komisja Krajoznawcza PTTK z\u0142o\u017cy\u0142a w 2021 roku do Pomorskiego Konserwatora Zabytk\u00f3w w Gda\u0144sku.<\/p>\n

 <\/p>\n

Tekst i zdj\u0119cia: Dariusz D\u0119bski<\/p>\n

 <\/p>\n\n\t\t