<\/p>\n
W roku 1253, na lewym brzegu Warty, ksi\u0105\u017c\u0119 wielkopolski Przemys\u0142 II ulokowa\u0142 na prawie magdeburskim miasto Pozna\u0144. Jego \u00f3wczesny obszar jest dzi\u015b zwany Starym Miastem. Centrum stanowi Stary Rynek z pi\u0119knym renesansowym ratuszem, stoj\u0105cym w miejscu pierwotnej siedziby w\u0142adz miejskich z XIII wieku. W tym te\u017c czasie na zach\u00f3d od Rynku, na wzg\u00f3rzu \u2013 zwanym w\u00f3wczas G\u00f3r\u0105 Zamkow\u0105, a dzi\u015b G\u00f3r\u0105 Przemys\u0142a \u2013 powsta\u0142a pierwsza budowla obronna w\u0142\u0105czona w system mur\u00f3w otaczaj\u0105cych miasto. Jest prawdopodobne, \u017ce warownia zosta\u0142a tu wybudowana jeszcze w pierwszej po\u0142owie XIII wieku przez ksi\u0119cia \u015bl\u0105skiego Henryka Brodatego, kt\u00f3ry w\u00f3wczas w\u0142ada\u0142 t\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 Wielkopolski. Uk\u0142ad przestrzenny pozna\u0144skiego zamku jest podobny do wzniesionego wcze\u015bniej zamku Henryka Brodatego w Legnicy. Pod koniec XIII wieku rozbudowany zamek sta\u0142 si\u0119 siedzib\u0105 koronowanego w 1295 roku w Gnie\u017anie kr\u00f3la Przemys\u0142a II.<\/p>\n
<\/p>\n
Zamek by\u0142 jednym z pierwszych zamk\u00f3w w Polsce i pierwszym zamkiem kr\u00f3lewskim. Jego mury wybudowano z ceg\u0142y w w\u0105tku wendyjskim, na kamiennych fundamentach z g\u0142az\u00f3w narzutowych. Stanowi\u0142 wa\u017cny element w systemie mur\u00f3w obronnych miasta, zabezpieczaj\u0105c je od strony zachodniej, gdzie ze wzgl\u0119du na wzg\u00f3rze niemo\u017cliwe by\u0142o wykonanie fosy. Od strony po\u0142udniowej postawiono wie\u017c\u0119 o wymiarach w poziomym przekroju piwnic ok. 11 x 11 m, z murami ceglanymi grubo\u015bci 3 m. W p\u00f3\u017aniejszym okresie, na p\u00f3\u0142noc od wie\u017cy, zbudowano wyd\u0142u\u017cony budynek, do kt\u00f3rego od wschodu przylega\u0142 dziedziniec otoczony wpierw palisad\u0105 drewnian\u0105, a p\u00f3\u017aniej ceglanym murem.<\/p>\n
Od XIV wieku, gdy stolic\u0105 kraju zosta\u0142 Krak\u00f3w, zamek pozna\u0144ski sta\u0142 si\u0119 siedzib\u0105 starost\u00f3w generalnych i okresowo siedzib\u0105 kr\u00f3lewsk\u0105, w czasie pobytu w\u0142adc\u00f3w w Poznaniu. W XVI wieku podniszczony zamek zosta\u0142 odbudowany oraz rozbudowany w renesansowym stylu. Powsta\u0142 w\u00f3wczas tr\u00f3jkondygnacyjny, podpiwniczony budynek, znany z opis\u00f3w i ikonografii, kryty czterema poprzecznymi dachami os\u0142oni\u0119tymi schodkowymi szczytami.<\/p>\n
Olbrzymie zniszczenia przyni\u00f3s\u0142 zamkowi \u201epotop szwedzki\u201d, a p\u00f3\u017aniej obl\u0119\u017cenie miasta przez wojska rosyjskie i saskie w 1704 roku oraz walki o miasto w 1716. Pomimo dora\u017anych remont\u00f3w, zamek stopniowo popada\u0142 w ruin\u0119. Dopiero pod koniec XVIII wieku, na jego XIII- i XIV-wiecznych murach, wzniesiono dwukondygnacyjny budynek w formach barokowo-klasycystycznych, zwany dzi\u015b \u201ebudynkiem Raczy\u0144skiego\u201d. W pierwszej po\u0142owie XIX wieku zbudowano jednokondygnacyjn\u0105 oficyn\u0119 si\u0119gaj\u0105c\u0105 do dawnej wie\u017cy.<\/p>\n
Budynki te pe\u0142ni\u0142y w XIX wieku r\u00f3\u017cne funkcje, m.in. siedziby rejencji w pocz\u0105tkowych czasach zaboru, s\u0105d\u00f3w i od 1869 r. archiwum. W lutym 1945 roku, w toku walk o wyzwolenie Poznania, Stare Miasto zosta\u0142o zniszczone w oko\u0142o sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu procentach. Po wojnie, w latach 50., odbudowano wi\u0119kszo\u015b\u0107 jego budynk\u00f3w. W latach 60. prowadzono prace archeologiczne przy pozosta\u0142o\u015bciach zamku, zabezpieczaj\u0105c jego relikty. Ods\u0142oni\u0119to w\u00f3wczas m.in. pot\u0119\u017cne mury dolnej cz\u0119\u015bci wie\u017cy. W tym czasie odbudowano tak\u017ce cz\u0119\u015b\u0107 zamku i \u201ebudynek Raczy\u0144skiego\u201d, umieszczaj\u0105c w nim Muzeum Rzemios\u0142 Artystycznych, nosz\u0105ce obecnie nazw\u0119 Muzeum Sztuk U\u017cytkowych i b\u0119d\u0105ce oddzia\u0142em Muzeum Narodowego. Przez wiele lat du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 zabudowa\u0144 zamkowych, prowizorycznie zabezpieczona, czeka\u0142a na odbudow\u0119. Do pocz\u0105tk\u00f3w XXI wieku pozna\u0144ski Zamek Kr\u00f3lewski pozostawa\u0142 jedynym ze znaczniejszych zabytk\u00f3w Polski nieodbudowanym po zniszczeniach w 1945 roku.<\/p>\n
Ukryte pod ziemi\u0105 wczesnogotyckie i gotyckie mury oraz relikty p\u00f3\u017aniejszych budowli dowodz\u0105 powik\u0142anych dziej\u00f3w tego miejsca. Zamek jest te\u017c \u015bwiadectwem sto\u0142eczno\u015bci miasta oraz miejscem, gdzie powsta\u0142o polskie god\u0142o narodowe ustanowione przez koronowanego w 1295 roku kr\u00f3la Przemys\u0142a II. W\u0142adca ten podj\u0105\u0142 si\u0119 dzie\u0142a zjednoczenia ziem polskich, podzielonych w pocz\u0105tkach XII wieku przez Boles\u0142awa Krzywoustego.<\/p>\n
W 2002 roku, z inicjatywy 19 organizacji spo\u0142ecznych i zwi\u0105zk\u00f3w tw\u00f3rczych Poznania, powsta\u0142 Komitet Odbudowy Zamku Kr\u00f3lewskiego w Poznaniu (KOZK), kt\u00f3ry podj\u0105\u0142 si\u0119 dzie\u0142a restytucji budowli. Stan\u0119\u0142o przed nim wiele trudnych do zrealizowania zada\u0144: pozyskanie przychylno\u015bci w\u0142adz, zdobycie \u015brodk\u00f3w finansowych, przygotowanie odpowiedniego projektu i przywr\u00f3cenie zamkowi dawnego stanu.<\/p>\n
Zamiar odrestaurowania zamku zyska\u0142 zar\u00f3wno gor\u0105cych zwolennik\u00f3w, jak i przeciwnik\u00f3w. Na \u0142amach prasy, w radiu i telewizji rozgorza\u0142a gor\u0105ca dyskusja. Dyskutowano o celowo\u015bci odbudowy zamku oraz jego formie. Pomys\u0142 odbudowy popar\u0142y (r\u00f3wnie\u017c finansowo) w\u0142adze wojew\u00f3dztwa wielkopolskiego i w\u0142adze miasta. Sceptyczny stosunek do budowy obiektu mia\u0142 w\u0142a\u015bciciel \u2013 Muzeum Narodowe.<\/p>\n
KOZK przez par\u0119 lat prowadzi\u0142 intensywne dzia\u0142ania promocyjne i zbi\u00f3rk\u0119 funduszy. W roku 2003 zorganizowano og\u00f3lnopolski konkurs architektoniczny, na kt\u00f3ry wp\u0142yn\u0119\u0142y dwadzie\u015bcia dwie prace. Oblicza prezentowanych kszta\u0142t\u00f3w Zamku by\u0142y bardzo r\u00f3\u017cne: od historycznych po skrajnie nowoczesne. Po d\u0142ugiej dyskusji wybrano projekt architekta Witolda Milewskiego, przedstawiaj\u0105cy Zamek w formach nawi\u0105zuj\u0105cych do zachowanych fragment\u00f3w gotyckich i dokument\u00f3w z przebudowy dokonanej w XVII wieku. Koszt budowy oszacowano na 20 mln z\u0142. Samorz\u0105dy miasta i wojew\u00f3dztwa wyasygnowa\u0142y po 9 mln. Komitet pozyska\u0142 \u015brodki finansowe, \u0142\u0105cznie ze spo\u0142ecznie wykonanymi badaniami technicznymi i ekspertyzami, w kwocie prawie 2 mln z\u0142.<\/p>\n
W 2010 roku rozpocz\u0119to budow\u0119, kt\u00f3r\u0105 uko\u0144czono po czterech latach. W roku 2016 do zwiedzania udost\u0119pniono wie\u017c\u0119, a rok p\u00f3\u017aniej ca\u0142y obiekt \u2013 Muzeum Sztuk U\u017cytkowych. KOZK d\u0105\u017cy\u0142 do zachowania historycznego wystroju wn\u0119trz, co uda\u0142o si\u0119 tylko cz\u0119\u015bciowo. Czyniono te\u017c starania, aby muzeum sta\u0142o si\u0119 Muzeum God\u0142a Narodowego, o podobnym charakterze jak istniej\u0105ce w B\u0119dominie ko\u0142o Ko\u015bcierzyny Muzeum Hymnu Narodowego. Niestety koncepcja ta nie uzyska\u0142a aprobaty Muzeum Narodowego w Poznaniu, kt\u00f3rego oddzia\u0142em jest muzeum na G\u00f3rze Przemys\u0142a.<\/p>\n
W pomieszczeniach zamku zlokalizowano Muzeum Sztuk U\u017cytkowych. Nazwa nie jest mo\u017ce zbyt przyci\u0105gaj\u0105ca dla zwiedzaj\u0105cych, jednak\u017ce nowa, znacznie rozszerzona ekspozycja jest bardzo ciekawa i ze wszech miar warta zobaczenia.<\/p>\n
W kilkunastu salach, od autentycznych pomieszcze\u0144 \u2013 loch\u00f3w piwnicznych z XIII wieku do nowych sal na drugim pi\u0119trze, zaprezentowano ok. 2000 eksponat\u00f3w sztuki u\u017cytkowej, czyli r\u00f3\u017cnych wytwor\u00f3w pracy ludzkiej o artystycznym wyrazie, przydatnych w \u017cyciu codziennym: mebli, tkanin, ubior\u00f3w, szk\u0142a, ceramiki (m.in. zastaw sto\u0142owych), wyrob\u00f3w metalowych (m.in. sztu\u0107c\u00f3w), lamp i r\u00f3\u017cnego rodzaju u\u017cytecznych drobiazg\u00f3w. Wystaw\u0119 uzupe\u0142niaj\u0105 dzie\u0142a \u201esztuki nieu\u017cytkowej\u201d, m.in.: obrazy, gobeliny i rze\u017aby. G\u0142\u00f3wnie europejskie zbiory zaprezentowano w uk\u0142adzie chronologicznym \u2013 od \u015bredniowiecza po czasy wsp\u00f3\u0142czesne.<\/p>\n
Dla wielu zwiedzaj\u0105cych g\u0142\u00f3wn\u0105 atrakcj\u0105 zamku jest wie\u017ca i znajduj\u0105cy si\u0119 w jej g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci dwukondygnacyjny punkt widokowy: w kondygnacji dolnej \u2013 \u201ezakryty\u201d, z widokiem przez okna, a w kondygnacji g\u00f3rnej \u2013 \u201eodkryty\u201d, z widokiem przez krenela\u017c. Szczyt wie\u017cy dost\u0119pny jest po pokonaniu prawie 200 schod\u00f3w. Mo\u017cna te\u017c wjecha\u0107 wind\u0105. Z zamkowej wie\u017cy rozci\u0105ga si\u0119 wspania\u0142y widok na miasto i jego bli\u017csze okolice. Pi\u0119knie si\u0119 st\u0105d prezentuj\u0105 Stary Rynek z ratuszem i bazylik\u0105 farn\u0105, nieco dalej Ostr\u00f3w Tumski z katedr\u0105, osiedla na Ratajach, od zachodu centrum miasta, a na p\u00f3\u0142nocnym horyzoncie G\u00f3ra Moraska (154 m n.p.m.) i G\u00f3ra Dziewicza (143 m n.p.m.), odleg\u0142e od zamku ok. 10 km.<\/p>\n
Grono by\u0142ych dzia\u0142aczy KOZK toczy obecnie batali\u0119 o postawienie na stoku G\u00f3ry Przemys\u0142a pomnika kr\u00f3la Przemys\u0142a II. S\u0105 gotowe koncepcje, jest donator(!), jednak brak decyzji w\u0142adz miejskich\u2026 Obecnie G\u00f3ra Przemys\u0142a z Zamkiem Kr\u00f3lewskim, barokowym ko\u015bcio\u0142em oo. Franciszkan\u00f3w oraz pomnikiem 15 Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w Pozna\u0144skich jest jednym z ciekawszych fragment\u00f3w zabytkowego Poznania. Stok g\u00f3ry jest te\u017c jedynym fragmentem zieleni miejskiej na Star\u00f3wce.<\/p>\n
<\/p>\n
W\u0142odzimierz \u0141\u0119cki<\/p>\n
<\/p>\n