![\"\"](\"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Kolejka-Carska-przed-schronem-kolejowym.jpg\")
<\/a><\/p>\nPoci\u0105g na ko\u0142ach to nowo\u015b\u0107.\u00a0 To pojazd wolnobie\u017cny, kt\u00f3ry jedzie z pr\u0119dko\u015bci\u0105 do 20 km na godzin\u0119, a gdy doje\u017cd\u017ca do Konewki, s\u0142ycha\u0107 muzyk\u0119. Pojazd uruchomi\u0142 Bogdan My\u0142yk, restaurator ze Spa\u0142y i mi\u0142o\u015bnik zabytk\u00f3w. Korzystaj\u0105 z niego g\u0142\u00f3wnie starsi wczasowicze i wycieczkowicze. \"Carski poci\u0105g\" nawi\u0105zuje do czas\u00f3w, kiedy by\u0142a ona ulubionym miejscem polowa\u0144 i wypoczynku cara Aleksandra III i jego nast\u0119pcy Miko\u0142aja II. Wagon z miejscami siedz\u0105cymi dla 32 os\u00f3b ci\u0105gnie atrapa parowozu, czyli obudowany traktor.<\/p>\n
Po wyj\u015bciu z pojazdu pasa\u017cerowie mog\u0105 uda\u0107 si\u0119 do pot\u0119\u017cnego schronu kolejowego z 1941 roku. W d\u0142ugim na 380 metr\u00f3w obiekcie mog\u0142y pomie\u015bci\u0107 si\u0119 ca\u0142e sk\u0142ady poci\u0105g\u00f3w sztabowych. Niemcy wykorzystywali je jako ruchome o\u015brodki dowodzenia i kwatery dla dostojnik\u00f3w III Rzeszy. W Spale i okolicach hitlerowcy planowali umie\u015bci\u0107 dow\u00f3dztwo Grupy Armii \"\u015arodek\". Bunkry wchodzi\u0142y w sk\u0142ad niezb\u0119dnych umocnie\u0144.<\/p>\n
W schronie jest temperatura ok. 14 st. Celsjusza i du\u017ca wilgotno\u015b\u0107. Warto wi\u0119c mie\u0107 ze sob\u0105 cieplejsze ubranie.\u00a0 Zgromadzono tam oko\u0142o 2 tys. eksponat\u00f3w. S\u0105 w\u015br\u00f3d nich: armata radziecka ZIS 3 z 1944 roku, kolekcja dokument\u00f3w i fotografii z czas\u00f3w wojny, elementy wyposa\u017cenia i ekwipunek \u017co\u0142nierzy. Po terenie ca\u0142ego obiektu wozi turyst\u00f3w ameryka\u0144ski dodge z 1944 roku.<\/p>\n
Bunkry w Konewce od dziesi\u0119cioleci s\u0105 tematem rozmaitych spekulacji mi\u0142o\u015bnik\u00f3w militari\u00f3w.<\/p>\n
Najwi\u0119ksze emocje budz\u0105 podziemia. Do zwiedzania jest udost\u0119pniony m.in. 80-metrowy korytarz techniczny \u0142\u0105cz\u0105cy g\u0142\u00f3wny schron z jednym z betonowych bunkr\u00f3w. Obok niego znajduj\u0105 si\u0119 dwa ni\u017csze korytarze, kt\u00f3rymi t\u0142oczono nimi ciep\u0142e powietrze do schronu kolejowego.<\/p>\n
Ciekawym obiektem jest te\u017c schron stacji uzdatniania wody, z hydroforni\u0105 i podziemnymi zbiornikami. W planach jest udost\u0119pnienie zwiedzaj\u0105cym pomieszcze\u0144 pod t\u0105 budowl\u0105.<\/p>\n
Opr\u00f3cz militari\u00f3w, w Konewce znajduje si\u0119\u00a0 najwi\u0119ksze zimowisko nietoperzy w \u015brodkowej Polsce. Gdy nastaj\u0105 mro\u017ane dni przebywa tu oko\u0142o 1,5 \u2013 2 tys. tych ssak\u00f3w.<\/p>\n
<\/p>\n
Troch\u0119 historii\u2026.<\/p>\n
<\/p>\n
Stanowiska Dowodzenia \u201eAnlage Mitte\u201d w Jeleniu i Konewce<\/strong><\/p>\n Budowa schron\u00f3w w Konewce i Jeleniu by\u0142a nast\u0119pstwem utworzenia w ko\u0144cu 1939 r. w Spale siedziby wa\u017cnego niemieckiego o\u015brodka dowodzenia Ober-Ost. Oberbefehlhaber der Ost \u2013 czyli Dow\u00f3dztwo Wojskowe na Wschodzie obejmowa\u0142o swoim zasi\u0119giem wschodnie tereny okupowanej Polski (Generalnego Gubernatorstwa) i tereny Prus wschodnich granicz\u0105ce ziemiami zaj\u0119tymi przez Zwi\u0105zek Radziecki.<\/p>\n Przewiduj\u0105c wybuch konfliktu zbrojnego ze stalinowsk\u0105 Rosj\u0105 Hitler poleci\u0142 budow\u0119 umocnionych centr\u00f3w dowodzenia, z kt\u00f3rych niemieccy dow\u00f3dcy bezpiecznie mogliby dowodzi\u0107 rozwini\u0119ciem operacji wojskowych na wschodzie. W Spale postanowiono ulokowa\u0107 dow\u00f3dztwo Grupy Armii \u015arodek. Przedsi\u0119wzi\u0119ciu nadano kryptonim \u201eAnlage Mitte\u201d (Obszar \u015arodek). Dwa pozosta\u0142e o\u015brodki powsta\u0142y: w Prusach Wschodnich \u2013 Anlage Nord (p\u00f3\u017aniejsza kwatera g\u0142\u00f3wna Hitlera Wolfschanze oraz kilka innych kwater w okolicy) i na Podkarpaciu \u2013 Anlage S\u00fcd w Strzy\u017cowie i St\u0119pinie.<\/p>\n Miejsca do budowy ufortyfikowanych stanowisk dowodzenia wytyczono we wsiach Konewka i Jele\u0144, w pocz\u0105tkach 1940 r. W Tomaszowie i Bia\u0142obrzegach powsta\u0142y pierwsze obozy dla robotnik\u00f3w Organizacji Todta (OT), oddzia\u0142\u00f3w S\u0142u\u017cby Pracy RAD. Przyby\u0142o ok. 3000 robotnik\u00f3w z r\u00f3\u017cnych rejon\u00f3w Niemiec i Austrii, oraz ko\u0142o 1500 W\u0142och\u00f3w W Konewce oddalonej 4 kilometry od Spa\u0142y pod budow\u0119 wybrano du\u017c\u0105 le\u015bn\u0105 polan\u0119, pozosta\u0142\u0105 po masowym wyr\u0119bie las\u00f3w jeszcze w czasie I wojny \u015bwiatowej (w 1916 r. powsta\u0142 w Konewce du\u017cy tartak). W po\u0142o\u017conym 6 km na po\u0142udnie od Spa\u0142y, Jeleniu obiekty kwatery mia\u0142y powsta\u0107 nieopodal ma\u0142ej stacji kolejowej i drogi do Spa\u0142y zwanej Carskim Traktem (t\u0119dy carowie doje\u017cd\u017cali od stacji w Jeleniu do swej rezydencji w Spale). Od listopada 1940 r. stacja kolejowa w Jeleniu zosta\u0142a zamkni\u0119ta dla ruchu pasa\u017cerskiego.<\/p>\n Do czerwca 1941 r. w Konewce i Jeleniu powsta\u0142y dwa kompleksy \u017celbetowych schron\u00f3w. G\u0142\u00f3wnymi obiektami tych kompleks\u00f3w mia\u0142y by\u0107 pot\u0119\u017cne schrony kolejowe, mog\u0105ce pomie\u015bci\u0107 ca\u0142e sk\u0142ady poci\u0105g\u00f3w sztabowych, kt\u00f3rych kilkana\u015bcie Niemcy wykorzystywali od pocz\u0105tku wojny jako ruchome o\u015brodki dowodzenia dla sztab\u00f3w wojskowych, a tak\u017ce dla najwy\u017cszych dostojnik\u00f3w III Rzeszy z Hitlerem na czele.<\/p>\n Schrony kolejowe w r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 nieco od siebie kszta\u0142tem i d\u0142ugo\u015bci\u0105; schron w Konewce ma 380 metr\u00f3w d\u0142ugo\u015bci i jest prosty, za\u015b schron w Jeleniu jest nieco kr\u00f3tszy \u2013 ma 355 m i kszta\u0142t \u0142agodnego \u0142uku. Oba schrony maj\u0105 przekr\u00f3j ostro\u0142uku, wewn\u0105trz na ca\u0142ej d\u0142ugo\u015bci ci\u0105gnie si\u0119 p\u00f3\u0142kolista nawa z torowiskiem kolejowym, z niej prowadz\u0105 zej\u015bcia do mniejszego, r\u00f3wnoleg\u0142ego korytarza podzielonego stalowymi, hermetycznymi drzwiami na pomieszczenia dla obs\u0142ugi poci\u0105gu. Po zako\u0144czeniu budowy, schrony zabezpiecza\u0142y znajduj\u0105cych si\u0119 w nich ludzi i poci\u0105g przed skutkami wybuchu wszelkich istniej\u0105cych w\u00f3wczas bomb lotniczych, chroni\u0142y r\u00f3wnie\u017c przed skutkami ataku gazowego.<\/p>\n Obok zbudowano mniejsze schrony zaplecza technicznego mieszcz\u0105ce agregaty pr\u0105dotw\u00f3rcze, kot\u0142ownie i wentylatory t\u0142ocz\u0105ce podziemnymi kana\u0142ami ogrzane i filtrowane powietrze do wn\u0119trza schronu kolejowego. Inne schrony mie\u015bci\u0142y studni\u0119, hydroforni\u0119 i zbiorniki wody. Kwatery wyposa\u017cono w instalacje wodoci\u0105gowe, kanalizacyjne i odwodnieniowe z osadnikami i odstojnikami \u015bciek\u00f3w oraz zbiorniki paliwa do generator\u00f3w.. Na potrzeby kwatery zaj\u0119to r\u00f3wnie\u017c kilka, pami\u0119taj\u0105cych jeszcze czasy carskie budynk\u00f3w w Konewce; w drewnianej willi zbudowanej pod koniec XIX w. dla carewicza Miko\u0142aja zaj\u0119\u0142o kierownictwo budowy, p\u00f3\u017aniej mie\u015bci\u0142a si\u0119 tu komendantura kwatery, natomiast budynek mieszkalny dla s\u0142u\u017cby i \u0142owczych zamieniono na kasyno i kwatery oficerskie. Wzniesiono kilka drewnianych barak\u00f3w. W Konewce przy skrzy\u017cowaniach dr\u00f3g i przy torze kolejowym wykonano system umocnie\u0144 ziemnych z gniazdami karabin\u00f3w maszynowych, a od strony lotniska zbudowano dwa \u017celbetowe schrony bojowe oraz schron bierny dla oddzia\u0142\u00f3w ochrony kwatery. Teren wok\u00f3\u0142 kwatery by\u0142 \u015bci\u015ble strze\u017cony, tak \u017ce nawet okoliczni mieszka\u0144cy i ludzie zatrudniani przez Niemc\u00f3w w Spale nie znali przeznaczenia wzniesionych obiekt\u00f3w. Wg \u017ar\u00f3de\u0142 niemieckich do budowy kompleks\u00f3w w Jeleniu i Konewce zu\u017cyto 75 100 m\u00b3 betonu.<\/p>\n W lesie mi\u0119dzy Lubochni\u0105 a Skrzynkami rozpocz\u0119to budow\u0119 kolejnej, mniejszej kwatery wojskowej z 4 schronami biernymi (typu 102V) przystosowanymi do cel\u00f3w sztabowych i drewnianymi barakami. Kwatera mia\u0142a by\u0107 wykorzystywana przez dow\u00f3dztwo wojsk l\u0105dowych OKH. Mimo szeroko zakrojonych prac i wielkich nak\u0142ad\u00f3w poniesionych na budow\u0119 gigantycznych schron\u00f3w kwatery \u201eAnlage Mitte\u201d Niemcy nie wykorzystali tego o\u015brodka dowodzenia ani w trakcie przygotowa\u0144, ani te\u017c w czasie wojny ze Zwi\u0105zkiem Radzieckim rozpocz\u0119tej przez Hitlera 22 czerwca 1941 r. Szybkie posuwanie si\u0119 Wehrmachtu w g\u0142\u0105b rosyjskiego terytorium w pierwszym okresie walk wymusi\u0142o pod\u0105\u017canie sztab\u00f3w wojskowych na wsch\u00f3d za oddzia\u0142ami liniowymi i oddalaj\u0105c\u0105 si\u0119 lini\u0105 frontu, co sprawi\u0142o, \u017ce korzystanie z obiekt\u00f3w \u201eAnlage Mitte\u201d sta\u0142o si\u0119 zb\u0119dne.<\/p>\n Relacje \u015bwiadk\u00f3w m\u00f3wi\u0105 o kilku wizytach poci\u0105g\u00f3w specjalnych w Spale i Konewce. Zwraca\u0142y one uwag\u0119, gdy\u017c w czasie przejazd\u00f3w takich poci\u0105g\u00f3w wprowadzano szczeg\u00f3lne \u015brodki bezpiecze\u0144stwa w Tomaszowie i Spale, wzd\u0142u\u017c trasy przejazdu poci\u0105gu, w kilkudziesi\u0119ciometrowych odst\u0119pach rozstawieni byli \u017co\u0142nierze i funkcjonariusze s\u0142u\u017cby ochrony kolei (Bahnschutz). Przez pewien czas obiekty \u201eAnlage Mitte\u201d nie by\u0142y wykorzystywane. W pocz\u0105tkach 1942 r. rozpocz\u0119to demonta\u017c cz\u0119\u015bci urz\u0105dze\u0144 w Jeleniu i wed\u0142ug \u015bwiadk\u00f3w z terenu kwatery wywieziono dwa poci\u0105gi (120 wagon\u00f3w) sprz\u0119tu, wyposa\u017cenia i zdemontowanych barak\u00f3w.<\/p>\n W po\u0142owie 1944 r. wobec zagro\u017cenia alianckimi nalotami, schrony w Jeleniu i Konewce pos\u0142u\u017cy\u0142y jako magazyny i zak\u0142ady remontowe odzyskuj\u0105ce cz\u0119\u015bci z uszkodzonych silnik\u00f3w lotniczych nale\u017c\u0105ce do tomaszowskiej filii firmy Daimler-Benz Flugmotorenwerke. Zatrudniano tam w\u00f3wczas je\u0144c\u00f3w rosyjskich i robotnik\u00f3w przymusowych z Tomaszowa i okolicznych miejscowo\u015bci. Kompleks w Jeleniu znalaz\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas w wykazie dyslokacji niemieckich obiekt\u00f3w przemys\u0142owych\u00a0 pod kryptonimem Goldamsel, a schronom w Konewce nadano kryptonim H\u00fchn. Pod koniec wojny, w zwi\u0105zku z\u00a0 bojowym wykorzystaniem lotniska ko\u0142o Glinnika przez Luftwaffe, schron kolejowy i\u00a0 teren obok niego wykorzystano jako sk\u0142ad bomb i amunicji lotniczej.<\/p>\n <\/p>\n W styczniu 1945 roku Niemcy bez walki opu\u015bcili Konewk\u0119. Schron zaminowano wykorzystuj\u0105c do tego celu tutaj zmagazynowane bomby. Obiekt\u00f3w jednak nie wysadzono, nie zd\u0105\u017cono te\u017c wywie\u017a\u0107 pozosta\u0142ego tu wyposa\u017cenia, a 18 stycznia nieliczna za\u0142oga uciek\u0142a przed zbli\u017caj\u0105cymi si\u0119 od strony Kr\u00f3lowej Woli oddzia\u0142ami 61 Korpusu Piechoty Armii Czerwonej, <\/p>\n Dominika Szymborska<\/p>\n \u0179r\u00f3d\u0142o:<\/strong> opracowanie w\u0142asne oraz https:\/\/www.bunkierkonewka.eu<\/p>\n Zdj\u0119cia<\/strong>: https:\/\/www.bunkierkonewka.eu<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"W Spale mo\u017cna wybra\u0107 si\u0119 w niezwyk\u0142\u0105 podr\u00f3\u017c w czasie. Wystarczy wsi\u0105\u015b\u0107 do \"carskiego\" poci\u0105gu, aby po kilkunastu minutach znale\u017a\u0107 si\u0119 w Konewce, tu\u017c obok\u00a0hitlerowskich bunkr\u00f3w z II wojny \u015bwiatowej. Tam warto zwiedzi\u0107\u00a0 podziemn\u0105 tras\u0119 i obejrze\u0107 liczne eksponaty zgromadzone w betonowym schronie, w kt\u00f3rym zmie\u015bci\u0142 si\u0119 ca\u0142y poci\u0105g.","protected":false},"author":5,"featured_media":26359,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"gallery","meta":{"footnotes":""},"categories":[95,94],"tags":[],"class_list":["post-26348","post","type-post","status-publish","format-gallery","has-post-thumbnail","hentry","category-musisz-zobaczyc","category-pttk-zaprasza","post_format-post-format-gallery","cat-95-id","cat-94-id"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26348","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26348"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26348\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26387,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26348\/revisions\/26387"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/26359"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26348"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26348"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26348"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nNa tereny przygotowane do budowy\u00a0 wkroczy\u0142a firma \u201eAskania Werke\u201d oraz robotnicy z OT. W samym Tomaszowie powsta\u0142o kilka niemieckich firm pracuj\u0105cych na potrzeby Askanii. Zatrudnia\u0142y ok. 1000 pracownik\u00f3w, a opr\u00f3cz Niemc\u00f3w znalaz\u0142o tam prac\u0119 wielu Polak\u00f3w, kt\u00f3rych zatrudniano tak\u017ce przy pracach pomocniczych i transporcie, ale nie mieli oni wst\u0119pu bezpo\u015brednio na place budowy.<\/p>\n
\nUsuwanie le\u017c\u0105cych w schronie bomb i amunicji polscy saperzy rozpocz\u0119li wiosn\u0105 1945 r., a w 1946 r. zdemontowano wyposa\u017cenie schron\u00f3w technicznych, wywo\u017c\u0105c je do odbudowywanych fabryk. W latach 50-tych schrony w Konewce i Jeleniu wykorzystywano jako magazyny \u201eCentrali Rybnej\u201d. Oko\u0142o 1954 r. zdemontowano r\u00f3wnie\u017c dwie pary pancernych wr\u00f3t do schronu, zast\u0119puj\u0105c je drewnianymi drzwiami. Od lat siedemdziesi\u0105tych do ko\u0144ca wieku schronami w Konewce dysponowa\u0142o wojsko. Magazyn \u201eCentrali Rybnej\u201d w Jeleniu zlikwidowano w 1990 r.<\/p>\n<\/a> <\/a> <\/a> <\/a> <\/a> <\/a> <\/a> <\/a><\/p>\n