{"id":25688,"date":"2020-09-22T13:55:44","date_gmt":"2020-09-22T11:55:44","guid":{"rendered":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=25688"},"modified":"2020-10-05T00:17:02","modified_gmt":"2020-10-04T22:17:02","slug":"dar-pomorza-nie-zawsze-byl-polski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=25688","title":{"rendered":"\u201eDar Pomorza\u201d nie zawsze by\u0142 polski!"},"content":{"rendered":"<p><strong>Niezwyk\u0142a historia \u201eDaru\u201d zacz\u0119\u0142a si\u0119 na po\u00adcz\u0105t\u00adku XX wieku. Dynamicz\u00adnie rozwijaj\u0105ca si\u0119 w\u00f3wczas niemiecka flota handlowa potrzebowa\u0142a du\u017cej licz\u00adby wykwalifikowanych oficer\u00f3w i marynarzy. Z my\u015bl\u0105 o ich szkoleniu utwo\u00adrzo\u00adno wi\u0119c w 1900 roku Niemieckie Stowarzyszenie Statk\u00f3w Szkol\u00adnych (Deu\u00adtsch\u00ader\u00ad Schulschiff Verein), kt\u00f3rego prezesem oraz g\u0142\u00f3wnym sponsorem zosta\u0142 Wiel\u00adki Ksi\u0105\u017c\u0119 Ol\u00adden\u00adburga Fryderyk August.<\/strong><\/p>\n<pre>lipiec-wrzesie\u0144\/3(3)2020<\/pre>\n<p>Kszta\u0142cenie za\u0142\u00f3g jest jednak niemo\u00ad\u017cli\u00adwe bez odpowied\u00adniego statku, tote\u017c w 1901 roku Stowarzyszenie sprawi\u0142o sobie trzy\u00ad\u00admasz\u00adtowy \u017cag\u00adlowiec szkolny o nazwie \u201eGrossherzogin Elizabeth\u201d. Jednak\u017ce zapo\u00adtrze\u00ad\u00adbo\u00adwa\u00adnie na za\u0142o\u00adgi wzras\u00adta\u0142o nadal, zatem w 1907 roku uznano, \u017ce je\u00adden statek ju\u017c nie wy\u00adstarczy do ich szkolenia. Wios\u00adn\u0105 1909 ro\u00adku w niezwykle reno\u00admo\u00adwanej ham\u00adbur\u00adskiej stoczni \u201eBlohm und Voss\u201d Stowarzyszenie za\u00adm\u00f3\u00adwi\u00ad\u0142o wi\u0119c dru\u00ad\u00adg\u0105, bli\u017aniacz\u0105 jednostk\u0119. Budowa nowego \u017cag\u00ad\u00ad\u00adlow\u00ad\u00adca, kt\u00f3rej pa\u00adtronowa\u0142 mi\u0119dzy innymi sam ce\u00adsarz Nie\u00admiec Wilhelm II, mia\u0142a trwa\u0107 rekordowo kr\u00f3t\u00adko, bo zaled\u00adwie nieca\u0142e cztery miesi\u0105ce. Wed\u0142ug zawartej umowy ter\u00admin prze\u00adka\u00adza\u00adnia armatorowi goto\u00adwe\u00adgo ju\u017c stat\u00adku wyznaczono na dzie\u0144 1 wrze\u015bnia 1909 roku.<\/p>\n<p>Budowa \u017caglowca ruszy\u0142a w po\u0142owie maja 1909 roku, jednak ju\u017c od sa\u00admego pocz\u0105tku napotka\u0142a ona ca\u0142y szereg problem\u00f3w. Znaczna liczba \u00f3wczesnych gazet niemieckich podj\u0119\u0142a prze\u00adciw\u00ad\u00adko niej powa\u017cn\u0105 kampani\u0119 prasow\u0105. Argumentowano, \u017ce inwestycja jest niepotrzeb\u00adnym marnowaniem fun\u00adduszy, sko\u00adro Stowarzyszenie posiada\u0142o ju\u017c przecie\u017c je\u00adden statek szkolny.<\/p>\n<p><!--more--><\/p>\n<p>Zupe\u0142\u00adnie inne k\u0142opoty pojawi\u0142y si\u0119 przy samej konstrukcji jednostki. Nowy \u017caglowiec rodzi\u0142 si\u0119 w b\u00f3lach, gdy\u017c postawiono warunek, by w miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci stosowa\u0107 przy jego budowie materia\u0142y i urz\u0105dzenia produkcji krajowej. Kooperuj\u0105ce ze stoczni\u0105 niemieckie fabryki nie zawsze jednak by\u0142y w stanie dostarczy\u0107 do niej niezb\u0119dnie cz\u0119\u015bci oraz materia\u0142y we w\u0142a\u015bciwym ter\u00adminie, co powodowa\u0142o wiele op\u00f3\u017anie\u0144. Te ostatnie wy\u00adni\u00adka\u0142y te\u017c z konieczno\u015bci dostosowania statku do su\u00ad\u00adro\u00ad\u00adwych wymog\u00f3w dotycz\u0105cych bez\u00adpie\u00adcze\u0144stwa, posta\u00adwio\u00adnych przez nadzoruj\u0105c\u0105 bu\u00ad\u00addo\u00adw\u0119 instytucj\u0119 klasyfikacyjn\u0105 Ger\u00adma\u00adni\u00adscher Lloyd i niemiecki zwi\u0105zek za\u00adwodowy marynarzy. Mi\u0119dzy innymi nowy \u017caglowiec, zabie\u00adraj\u0105cy na po\u00adk\u0142ad a\u017c 257 os\u00f3b, mia\u0142 spe\u0142nia\u0107 normy przewidziane dla wielkich oce\u00ada\u00adnicz\u00adnych statk\u00f3w pasa\u00ad\u017cerskich. Z wy\u017cej opisanych wzgl\u0119d\u00f3w sta\u0142o si\u0119 jasne, \u017ce dotrzymanie pla\u00adno\u00ad\u00adwanego wrze\u015b\u00adniowego terminu uko\u0144czenia statku jest nierealne. Na dzie\u0144 28 wrze\u015bnia wyznaczono dopiero wodowanie \u017caglowca. Wymienion\u0105 dat\u0119 og\u0142osi\u0142a pra\u00adsa, ale i w tym wypadku nie oby\u0142o si\u0119 bez problem\u00f3w \u2013 cz\u0119\u015b\u0107 zaproszo\u00adnych, wa\u017cnych go\u015bci nie mog\u0142a przyby\u0107 do stoczni w planowanym terminie. Wo\u00addowa\u00adnie i chrzest statku musiano wi\u0119c prze\u0142o\u017cy\u0107 na dzie\u0144 12 pa\u017adziernika. Uroczys\u00adto\u015b\u0107 odby\u00ad\u0142a si\u0119 zgod\u00adnie z planem, za\u015b matk\u0105 chrzestn\u0105 zosta\u0142a ksi\u0119\u017cniczka Zofia Karo\u00adli\u00adna. By\u0142a ona c\u00f3r\u00ad\u00ad\u00adk\u0105 wspom\u00adnianego ju\u017c Wielkiego Ksi\u0119cia Oldenburga a jednocze\u015bnie ma\u0142\u017con\u00adk\u0105 ksi\u0119\u00adcia Eitela Friedricha, drugiego syna cesarza Wil\u00adhel\u00adma. W\u0142a\u015bnie na cze\u015b\u0107 tej do\u00ad\u00ads\u00ad\u00adtojnej pary nowy statek otrzyma\u0142 nazw\u0119 \u201ePrinzess Eitel Friedrich\u201d, czyli \u201eKsi\u0119\u017c\u00ad\u00adnicz\u00adka Eitel Friedrich\u201d, kt\u00f3r\u0105 w li\u00adte\u00adraturze polskiej skr\u00f3cono p\u00f3\u017aniej do piesz\u00adczotliwej formy \u201eKsi\u0119\u017cniczka\u201d.<\/p>\n<p>Portem ma\u00adcierzystym \u017caglowca zosta\u0142 Ol\u00addenburg, do kt\u00f3rego zreszt\u0105 statek nigdy w swojej historii nie za\u00adwin\u0105\u0142. Nowy \u017cag\u00adlo\u00adwiec prezentowa\u0142 si\u0119 niezwykle elegancko, l\u015bni\u0105c nieska\u00adzi\u00adteln\u0105 biel\u0105 kad\u0142uba, kt\u00f3r\u0105 urozmaica\u0142y z\u0142ote ornamenty oraz jasnobr\u0105zowe pasy na dziobie i rufie. Statek rozpocz\u0105\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 w kwietniu 1910 roku; w\u00f3wczas te\u017c uroczy\u015bcie pod\u00adnie\u00adsiono na jego rufie niemieck\u0105 bander\u0119. Na najwy\u017cszym masz\u00adcie za\u0142opota\u0142 z ko\u00adlei proporzec ar\u00admatorski, kt\u00f3rego g\u0142\u00f3wnym elementem by\u0142 r\u00f3\u017cnokolorowy herb Wielkiego Ksi\u0119\u00adstwa Oldenburga. Ju\u017c w dziewiczym rejsie, w czasie po\u00adsto\u00adju w Tra\u00advem\u00fcnde, na pok\u0142adzie \u017caglowca zjawi\u0142 si\u0119 nie byle kto, bo sam cesarz Wil\u00adhelm. Nie by\u0142o w tym jed\u00adnak\u017ce nic dziwnego, gdy\u017c monarcha znany by\u0142 z du\u00ad\u017ce\u00adgo za\u00adinteresowania \u017ceglug\u0105 a nawet osobi\u015bcie para\u0142 si\u0119 \u017ceglar\u00adstwem. Dla do\u00adsto\u00adj\u00adne\u00adgo go\u015bcia wykonano stawianie i sprz\u0105tanie \u017cagli.<\/p>\n<p>Nast\u0119p\u00adnie statek rozpocz\u0105\u0142 normaln\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 szkoln\u0105. Na jego pok\u0142adzie szkolenie prze\u00adcho\u00addzili kadeci (kan\u00addydaci na oficer\u00f3w) oraz jungowie (kandydaci na bosman\u00f3w i ma\u00adr\u00ady\u00adnarzy). \u017baglowiec odbywa\u0142 rocznie dwa rejsy \u2013 letni po wodach europej\u00adskich, maj\u0105cy na ce\u00adlu aklimatyzacj\u0119 uczni\u00f3w na statku, oraz zimowy na Morze Ka\u00adraibskie, w czasie kt\u00f3rego prowadzono r\u00f3\u017cne szkolenia. Pod wzgl\u0119dem dziel\u00adno\u015bci morskiej no\u00adwy sta\u00adtek sprawdza\u0142 si\u0119 doskonale. Od samego pocz\u0105tku prze\u00ad\u017cy\u00adwa\u0142 on r\u00f3wnie\u017c r\u00f3\u017cne przygody.<\/p>\n<p>Jedna z najciekawszych spot\u00adka\u0142a \u201eKsi\u0119\u017cnicz\u00adk\u0119\u201d w kolejnym rejsie na s\u0142yn\u0105ce z pirackich his\u00ad\u00adtorii Karaiby. Statek nie zosta\u0142 wprawdzie napadni\u0119ty przez pira\u00adt\u00f3w, lecz na po\u00adcz\u0105t\u00adku 1913 roku, w czasie po\u00adstoju na karaibskiej wyspie Barba\u00addos, na jego po\u00adk\u0142adzie wybuch\u0142 bunt oficer\u00f3w przeciwko poni\u017caj\u0105cemu pod\u00adw\u0142ad\u00adnych des\u00adpo\u00adtycz\u00adnemu no\u00adwemu kapitanowi Eri\u00adcho\u00adwi von der Heide. Sp\u00f3r rozwi\u0105\u00adza\u0142 dopiero sam Wiel\u00adki Ksi\u0105\u017c\u0119 Oldenburga, kt\u00f3ry bior\u0105c na siebie ro\u00adl\u0119 mediato\u00adra osobi\u015bcie pogodzi\u0142 obie strony. Prawdziwie mor\u00adska zaprawa mia\u0142a miejsce je\u00adsieni\u0105 1913 roku \u2013 podczas nast\u0119pnego karaib\u00adskie\u00adgo rejsu \u017caglowiec wpad\u0142 w trwaj\u0105cy a\u017c trzy tygodnie ci\u0119\u017cki huragan o sile 12\u02da B. Natomiast latem 1914 ro\u00adku cumuj\u0105c\u0105 w \u015awinouj\u015bciu \u201eKsi\u0119\u017cniczk\u0119\u201d za\u00adsta\u0142 wybuch I woj\u00ad\u00ad\u00adny \u015bwia\u00adto\u00adwej. Cz\u0119\u015b\u0107 uczni\u00f3w oraz za\u0142ogi ochotniczo wst\u0105pi\u0142a do niemieckiej floty wo\u00adjennej. Wed\u0142ug niepotwierdzonych \u017ar\u00f3de\u0142 sam statek te\u017c zosta\u0142 zmo\u00adbilizo\u00adwany przez Kaiserliche Marine i po przeholowaniu do Kilonii formalnie s\u0142u\u017cy\u0142 jako pomoc\u00adni\u00adczy okr\u0119t-baza dla za\u0142\u00f3g okr\u0119t\u00f3w podwodnych.<\/p>\n<p>Ca\u0142kowicie pewne jest nato\u00admiast to, \u017ce, mimo tocz\u0105cej si\u0119 wojny, na \u017caglowcu nadal kszta\u0142cono cywil\u00adnych uczni\u00f3w wed\u0142ug dotychczasowego programu szko\u00adle\u00adnia. Mia\u0142o ono jednak\u017ce cha\u00adrakter stacjonarny \u2013 ze wzgl\u0119d\u00f3w bezpiecze\u0144stwa sta\u00adtek sta\u0142 zakotwi\u00adczony na redzie Kilonii. W 1916 roku na \u017caglowcu zain\u00adsta\u00adlo\u00adwana zosta\u0142a radiostac\u00adja, kt\u00f3\u00adrej dotychczas nie posiada\u0142. Przy jej pomocy szko\u00adlono radiotelegrafis\u00adt\u00f3w dla flo\u00adty wojennej, za\u015b jednym z \u00f3wczesnych kursant\u00f3w by\u0142 Polak Alojzy Kwiat\u00adkow\u00adski \u2013 p\u00f3\u017aniejszy s\u0142ynny radiooficer polskich \u017caglow\u00adc\u00f3w szkolnych. Wiosn\u0105 1917 roku, po zako\u0144czeniu dzia\u0142a\u0144 zbrojnych na Ba\u0142\u00adty\u00adku, zdecydowano si\u0119 po\u00adnownie wys\u0142a\u0107 \u201eKsi\u0119\u017cniczk\u0119\u201d w rejs. Statek \u017ceglowa\u0142 po wodach za\u00adchod\u00adniego Ba\u0142\u00adtyku pod os\u0142on\u0105 p\u00f3l minowych oraz okr\u0119t\u00f3w Kaiser\u00adli\u00adche\u00ad Marine. P\u00f3\u017a\u00adniej jednak\u017ce \u017caglowiec wyra\u017anie opu\u015bci\u0142o szcz\u0119\u015bcie. Wiosn\u0105 i latem 1918 roku dwa ko\u00adlejne ba\u0142tyckie rejsy musiano niestety przerwa\u0107 z po\u00adwo\u00addu wybuchu gro\u017a\u00adnych epidemii szkarlatyny oraz grypy hiszpa\u0144skiej. Do szpitala trafi\u0142a ponad po\u00ad\u0142owa za\u0142ogi \u2013 a\u017c 140 os\u00f3b. Na domiar z\u0142ego w lipcu 1918 roku w mesie oficer\u00adskiej wybuch\u0142 gro\u017any po\u017car, ugaszony z ogromnym trudem. Kil\u00ad\u00adka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej w czasie nast\u0119pnego rejsu po Morzu Ba\u0142tyckim po\u015br\u00f3d \u015bwie\u017co przy\u00adj\u0119tych uczni\u00f3w wybuch\u0142a kolejna epidemia grypy. Jakby tego by\u0142o ma\u0142o, w listopa\u00addzie 1918 ro\u00adku rewolucja w Kilonii spowodowa\u0142a wrzenie r\u00f3wnie\u017c na po\u00adk\u0142a\u00ad\u00addzie \u201eKsi\u0119\u017cniczki\u201d. W zaistnia\u0142ej sytuacji przerwano wi\u0119c nauk\u0119 a uczni\u00f3w i cz\u0119\u015b\u0107 za\u0142ogi odes\u0142ano na dwa miesi\u0105ce do dom\u00f3w.<\/p>\n<p>Po zako\u0144czeniu I wojny \u015bwiatowej statek przy\u00adzna\u00adno w ramach odszkodowa\u0144 wojennych Francji. Przed przeka\u00adza\u00adniem Francuzom jesieni\u0105 1919 roku Niemcy nie tylko po\u00adzbawili \u017caglo\u00adwiec takielunku, lecz tak\u017ce ogo\u0142ocili go z cenniejszego wyposa\u017ce\u00adnia. Francuzi prze\u00adholowali statek do portu St. Nazaire nad Zatok\u0105 Biskajsk\u0105, nie mieli jednak \u017cadnego pomys\u0142u na jego wykorzystanie. Dopiero w 1922 roku zaproponowano dalsze u\u017cywanie go jako jed\u00adnost\u00adki szkolnej. W 1926 roku zamierzano nada\u0107 mu nazw\u0119 \u201eColbert\u201d i zast\u0105\u00adpi\u0107 nim \u017caglowiec szkolny \u201eRichelieu\u201d, kt\u00f3ry poszed\u0142 w\u00f3wczas na dno w porcie Baltimore na skutek wybuchu. Obydwa pomys\u0142y nie doczeka\u0142y si\u0119 jednak reali\u00adzac\u00adji. Z kolei w lutym 1927 roku statek naby\u0142 eks\u00adcen\u00adtryczny arystokrata bryty\u00adj\u00adski Maurice ba\u00adron de Forest, b\u0119d\u0105\u00adcy jedn\u0105 z najcie\u00adkawszych postaci w historii \u017caglowca. Za\u00admie\u00adrza\u0142 on pozbawi\u0107 statek o\u017cag\u00adlo\u00adwa\u00adnia\u00ad i zmieni\u0107 go w luksuso\u00adwy jacht ocea\u00adniczny o nap\u0119dzie parowym b\u0105d\u017a moto\u00adrowym. Baron planowa\u0142 nawet p\u00f3\u017a\u00adniejsze wys\u0142anie statku w naukowy rejs wo\u00adk\u00f3\u0142 \u015bwiata. Wykonano kilka r\u00f3\u017c\u00adnych plan\u00f3w przebudowy \u017caglowca, ostatecznie jednak Forest zrezygnowa\u0142 ze swoich po\u00admys\u00ad\u0142\u00f3w (prawdopodobnie ze wzgl\u0119d\u00f3w finansowych) i jednostk\u0119 ponownie wysta\u00ad\u00adwiono na sprzeda\u017c.<\/p>\n<p>Wresz\u00adcie w lip\u00adcu 1929 roku mocno ju\u017c zanied\u00adba\u00adny \u017cag\u00ad\u00adlowiec, na kt\u00f3\u00adrego kad\u0142ubie nadal dum\u00adnie z\u0142oci\u00ad\u0142y\u00ad si\u0119 napisy \u201ePrinzess Ei\u00adtel Fried\u00adrich\u201d oraz Oldenburg, zakupili Polacy. Je\u00adgo dal\u00ad\u00adsze, r\u00f3wnie ciekawe dzie\u00ad\u00adje wspania\u0142ej s\u0142u\u017cby pod na\u00adz\u00adw\u0105 \u201eDar Po\u00admo\u00adrza\u201d\u00ad i bia\u00ad\u0142o-czerwon\u0105 polsk\u0105 bander\u0105 to ju\u017c jednak ca\u0142kowicie inna, odr\u0119bna his\u00adtoria.<\/p>\n<p><strong>Krystian Mielczarski<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Niezwyk\u0142a historia \u201eDaru\u201d zacz\u0119\u0142a si\u0119 na po\u00adcz\u0105t\u00adku XX wieku. Dynamicz\u00adnie rozwijaj\u0105ca si\u0119 w\u00f3wczas niemiecka flota handlowa potrzebowa\u0142a du\u017cej licz\u00adby wykwalifikowanych oficer\u00f3w i marynarzy. Z my\u015bl\u0105 o ich szkoleniu utwo\u00adrzo\u00adno wi\u0119c w 1900 roku Niemieckie Stowarzyszenie Statk\u00f3w Szkol\u00adnych (Deu\u00adtsch\u00ader\u00ad Schulschiff Verein), kt\u00f3rego prezesem oraz g\u0142\u00f3wnym sponsorem zosta\u0142 Wiel\u00adki Ksi\u0105\u017c\u0119 Ol\u00adden\u00adburga Fryderyk August. lipiec-wrzesie\u0144\/3(3)2020 Kszta\u0142cenie za\u0142\u00f3g jest jednak niemo\u00ad\u017cli\u00adwe bez odpowied\u00adniego statku,&nbsp;<a href=\"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=25688\" class=\"read-more\">Continue Reading<\/a>","protected":false},"author":5,"featured_media":25754,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-25688","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-a-to-polska-wlasnie","cat-5-id"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25688","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25688"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25688\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25934,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25688\/revisions\/25934"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/25754"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25688"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25688"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25688"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}