<\/p>\r\n
Traktat Wersalski podpisany w dniu 28 czerwca 1919 roku zawiera\u0142 w swoich ustaleniach powstanie Wolnego Miasta Gda\u0144ska (WMG) pod nadzorem Ligi Narod\u00f3w. Artyku\u0142 104 tego traktatu w pkt. 1-6 okre\u015bla\u0142 za\u0142o\u017cenia przysz\u0142ej konwencji polsko-gda\u0144skiej w sprawie praw Polski na terenie WMG, w tym kwestie dotycz\u0105ce szkolnictwa polskiego.<\/strong><\/p>\r\n W dniu wej\u015bcia w \u017cycie postanowie\u0144 traktatu, tj. 10 stycznia 1920 roku, WMG obejmowa\u0142o \u0142\u0105cznie pi\u0119\u0107 powiat\u00f3w (gda\u0144ski, sopocki, wy\u017cyny gda\u0144skiej, niziny gda\u0144skiej i \u017bu\u0142aw) o powierzchni 1893 km2<\/sup>, kt\u00f3re zamieszkiwa\u0142o ok. 360 tys. os\u00f3b, w tym ok. 40 tys. Polak\u00f3w. Najwi\u0119cej spo\u015br\u00f3d polskiej ludno\u015bci zamieszkiwa\u0142o w Gda\u0144sku i Sopocie, ponadto du\u017ce jej skupiska znajdowa\u0142y si\u0119 te\u017c w powiecie Gda\u0144skie Wy\u017cyny oraz na \u017bu\u0142awach, gdzie g\u0142\u00f3wnym o\u015brodkiem by\u0142o Piek\u0142o.<\/p>\r\n Na podstawie umowy warszawskiej z dnia 24 pa\u017adziernika 1921 roku oraz polsko-gda\u0144skiej z dnia 18 listopada 1933 roku, w\u0142adze gda\u0144skie zosta\u0142y zobowi\u0105zane do zorganizowania i utrzymania publicznych szk\u00f3\u0142 podstawowych, wzgl\u0119dnie klas z polskim j\u0119zykiem nauczania o ile zg\u0142oszono do nich nie mniej ni\u017c 40 dzieci zamieszka\u0142ych w tej samej gminie lub w pobli\u017cu. W przypadku, gdy ich liczba by\u0142a mniejsza ni\u017c 40, ale wi\u0119ksza ni\u017c 12, w\u0142adze mia\u0142y obowi\u0105zek utworzy\u0107 kurs j\u0119zyka polskiego i nauki religii po polsku. Pomimo tego, \u017ce w wielu miejscowo\u015bciach na terenach wiejskich warunki te by\u0142y spe\u0142nione, w\u0142adze gda\u0144skie nie dopuszcza\u0142y do zorganizowania tam szk\u00f3\u0142 pod pretekstem, \u017ce liczba dzieci mo\u017ce si\u0119 zmniejszy\u0107 poni\u017cej wymaganej normy w ci\u0105gu roku szkolnego. Zezwolono jedynie w 1922 roku oddzia\u0142\u00f3w dla nauki j\u0119zyka polskiego i religii w j\u0119zyku polskim, kt\u00f3re powsta\u0142y m.in. w Tr\u0105bkach Wielkich, E\u0142ganowie, Posto\u0142owie, Piekle i Cieplewie.<\/p>\r\n W\u0142adze polskie w Gda\u0144sku i Warszawie w stosunkowo szybkim czasie zorientowa\u0142y si\u0119, \u017ce szko\u0142y polskie zorganizowane przez Senat WMG nie mog\u0105 sprosta\u0107 oczekiwanym nadziejom, dlatego podj\u0119to starania na rzecz w\u0142asnego szkolnictwa. 26 listopada 1921 roku z\u00a0inicjatywy Komisji Szkolnej Naczelnej Rady Ludowej powsta\u0142a w Gda\u0144sku Macierz Szkolna, kt\u00f3rej zadaniem by\u0142o organizowanie szk\u00f3\u0142 polskich i troska o rozw\u00f3j kultury polskiej w duchu narodowym i katolickim. Statut przewidywa\u0142 zak\u0142adanie i utrzymywanie instytucji wychowawczych, szkolnych i kulturalnych takich jak: domy dziecka, ochronki, szko\u0142y, internaty, biblioteki oraz prowadzenie r\u00f3\u017cnych form pracy dla doros\u0142ych. Naczelnym zadaniem Macierzy Szkolnej by\u0142 rozw\u00f3j szkolnictwa polskiego i na ten cel organizacja ta otrzymywa\u0142a dotacje z Ministerstwa Wyzna\u0144 Religijnych i O\u015bwiecenia Publicznego, Ministerstwa Spraw Zagranicznych, a tak\u017ce fundusze z r\u00f3\u017cnych innych instytucji i od os\u00f3b prywatnych z ca\u0142ego kraju oraz z dochod\u00f3w w\u0142asnych wypracowywanych z dzia\u0142alno\u015bci propagandowej. Obowi\u0105zuj\u0105ce w WMG przepisy dotycz\u0105ce organizacji szkolnictwa prywatnego przewidywa\u0142y istnienie dw\u00f3ch kategorii polskich szk\u00f3\u0142:<\/p>\r\n - szko\u0142y dla dzieci obywateli gda\u0144skich,<\/p>\r\n - szko\u0142y dla dzieci urz\u0119dnik\u00f3w polskich przebywaj\u0105cych s\u0142u\u017cbowo w Gda\u0144sku.<\/p>\r\n Zak\u0142adanie i utrzymywanie szk\u00f3\u0142 prywatnych na terenie WMG uzale\u017cnione by\u0142o od uzyskania koncesji. Ze wzgl\u0119du na to, \u017ce w\u0142adze gda\u0144skie mia\u0142y zupe\u0142n\u0105 swobod\u0119 przy wydawaniu orzecze\u0144 i kieruj\u0105c si\u0119 przy tym w\u0142asnymi wewn\u0119trznymi przepisami mog\u0142y praktycznie w niesko\u0144czono\u015b\u0107 przeci\u0105ga\u0107 za\u0142o\u017cenie prywatnej szko\u0142y. Nie stawiaj\u0105c formalnie \u017cadnych przeszk\u00f3d w zak\u0142adaniu polskich szk\u00f3\u0142 bardzo cz\u0119sto stosowa\u0142y metod\u0119 odmowy sprzeda\u017cy nieruchomo\u015bci lub gruntu. W taki spos\u00f3b zablokowano otwarcie szk\u00f3\u0142 w Pr\u0119gowie, Piecewie, Br\u0119towie, K\u0142odawie, Posto\u0142owie i Miedzeszynie. Pomimo takich problem\u00f3w w latach 1934-37 Macierz Szkolna zdo\u0142a\u0142a utworzy\u0107 szko\u0142y w Tr\u0105bkach Wielkich, E\u0142ganowie, Szymankowie i Piekle. Szko\u0142y te by\u0142y pod nadzorem polskiego inspektora szkolnego prof. Erwina Behrenda. Na terenie samego Gda\u0144ska otwarto Gimnazjum Polskie im. J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego (przy obecnej ul.Augusty\u0144skiego), Szko\u0142\u0119 Handlow\u0105 (przy obecnej ul.Seredy\u0144skiego) Konserwatorium Muzyczne, Szko\u0142\u0119 \u015aredni\u0105, Szko\u0142\u0119 Dokszta\u0142caj\u0105c\u0105 Zawodow\u0105 (te 3 ostatnie w budynku Dyrekcji Kolei przy ul. Dyrekcyjnej) oraz szko\u0142y podstawowe (w Gda\u0144sku, w Gda\u0144sku Nowym Porcie oraz w Sopocie) i szereg ochronek.<\/p>\r\n Opr\u00f3cz Macierzy Szkolnej, istnia\u0142o w WMG szereg innych organizacji, kt\u00f3re przynajmniej w pewnym zakresie szerzy\u0142y polska o\u015bwiat\u0119 i kultur\u0119. Nale\u017ca\u0142y do nich np.: Gmina Polska Zwi\u0105zek Polak\u00f3w, Towarzystwo Przyjaci\u00f3\u0142 i Sztuki, Towarzystwo Czytelni Ludowych, Polska Rada Sportowa, Zwi\u0105zek Harcerstwa Polskiego, Bratnia Pomoc Student\u00f3w Polskich.<\/p>\r\n Spo\u015br\u00f3d os\u00f3b najbardziej zaanga\u017cowanych w ide\u0119 tworzenia i rozwijania polskiego szkolnictwa na terenie Wolnego Miasta Gda\u0144ska nale\u017cy wymieni\u0107: Jana Augusty\u0144skiego, Erwina Behrenda, Mariana Seredy\u0144skiego, Stanis\u0142awa Przybyszewskiego, Mariana Pelczara, ks. Leona Miszewskiego, ks. Bronis\u0142awa Komorowskiego oraz wielu innych, kt\u00f3rych energia, po\u015bwi\u0119cenie i nieprzerwana walka doprowadzi\u0142y do imponuj\u0105cych efekt\u00f3w. Tu\u017c po rozpocz\u0119ciu II wojny \u015bwiatowej w wyniku akcji eksterminacyjnej okupanta wi\u0119kszo\u015b\u0107 dzia\u0142aczy zwi\u0105zanych z Macierz\u0105 Szkoln\u0105 znalaz\u0142o sw\u00f3j tragiczny koniec w Pia\u015bnicy, Sztutowie czy innych miejscach martyrologii narodu polskiego.<\/p>\r\n Droga rozwoju szkolnictwa i o\u015bwiaty polskiej w WMG by\u0142a klasycznym odbiciem panuj\u0105cych tu relacji politycznych, spo\u0142ecznych i kulturalnych. Polacy nieust\u0119pliwie bronili zagwarantowanych im praw. Lapidarn\u0105 charakterystyk\u0119 tego stanu rzeczy przedstawi\u0142 jeden z d\u0142ugoletnich nauczycieli szk\u00f3\u0142 polskich Marian Pelczar: \u201eNie pomog\u0142y ani ironiczne nazywanie Polskiej Macierzy Szkolnej w prasie i urz\u0119dowych pismach <Polnische Schulmutter>, ani cz\u0119ste wyzwiska czy nawet kamienie, jakie pada\u0142y na przechodz\u0105ce ulicami miasta grupki m\u0142odzie\u017cy polskich szk\u00f3\u0142. Owszem, tym silniej zwiera\u0142y si\u0119 szeregi gda\u0144skiej m\u0142odzie\u017cy polskiej, a cz\u0142onkowie Zarz\u0105du Macierzy Szkolnej tym uporczywiej trwali przy realizacji wytkni\u0119tych zamierze\u0144\u201d.<\/p>\r\n\r\n Jaros\u0142aw Kaczmarczyk<\/p>\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Traktat Wersalski podpisany w dniu 28 czerwca 1919 roku zawiera\u0142 w swoich ustaleniach powstanie Wolnego Miasta Gda\u0144ska (WMG) pod nadzorem Ligi Narod\u00f3w. Artyku\u0142 104 tego traktatu w pkt. 1-6 okre\u015bla\u0142 za\u0142o\u017cenia przysz\u0142ej konwencji polsko-gda\u0144skiej w sprawie praw Polski na terenie WMG, w tym kwestie dotycz\u0105ce szkolnictwa polskiego.","protected":false},"author":5,"featured_media":25604,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"gallery","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-25597","post","type-post","status-publish","format-gallery","has-post-thumbnail","hentry","category-a-to-polska-wlasnie","post_format-post-format-gallery","cat-5-id"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25597","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25597"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25597\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26580,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25597\/revisions\/26580"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/25604"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25597"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25597"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25597"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}lipiec-wrzesie\u0144\/3(3)2020<\/pre>\r\n