{"id":25425,"date":"2020-07-30T09:16:07","date_gmt":"2020-07-30T07:16:07","guid":{"rendered":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=25425"},"modified":"2020-09-30T18:59:40","modified_gmt":"2020-09-30T16:59:40","slug":"z-dziejow-ekslibrisu-polskiego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=25425","title":{"rendered":"Z dziej\u00f3w ekslibrisu polskiego"},"content":{"rendered":"

Najstarszy polski datowany ekslibris Macieja Drzewickiego (1467\u20131535), herbu Cio\u0142ek, pochodzi z 1516 r. Dat\u0119 t\u0119 przyjmuje si\u0119 za pocz\u0105tek bogatych dziej\u00f3w ekslibrisu polskiego.<\/strong><\/p>\n

pa\u017adziernik-grudzie\u0144\/4(4)2020<\/pre>\n
Posiada on herb Cio\u0142ek (ale kto dzi\u015b wie co znaczy cio\u0142ek? albo w\u00f3\u0142?). Insygnia w\u0142adzy biskupiej i elementy architektury, ca\u0142o\u015b\u0107 tworzy prostok\u0105tn\u0105 winiet\u0119 w kszta\u0142cie renesansowego portalu z ki\u015bci\u0105 winogron, zawieszon\u0105 u g\u00f3ry arkady oraz z dat\u0105 1516 obok pastora\u0142u po lewej stronie. Nad grafik\u0105 umieszczono\u00a0 czterowierszowy napis w j\u0119zyku \u0142aci\u0144skim. Rozmiary samego drzeworytu to 135\u00d7105 mm, \u00a0z tekstem u g\u00f3ry 162\u00d7107 mm. By\u0142 wyt\u0142oczony w wiede\u0144skiej drukami Hieronima Wietora. Orygina\u0142 ekslibrisu znajduje si\u0119 w Bibliotece Jagiello\u0144skiej, bli\u017aniaczy egzemplarz w zbiorach Biblioteki K\u00f3rnickiej.<\/p>\n
Drugi ekslibris dla Macieja Drzewickiego to r\u00f3wnie\u017c drzeworyt. Pochodzi z roku 1517 i jest wi\u0119kszy (164\u00d7124),\u00a0 tak\u017ce uj\u0119ty prostok\u0105tn\u0105 winiet\u0105 renesansow\u0105. Pokazuje tak\u017ce herb Cio\u0142ek na ma\u0142ej tarczy pod infu\u0142\u0105 biskupi\u0105 i z pastora\u0142em z ty\u0142u. Wyt\u0142oczony by\u0142 w krakowskiej oficynie Jana Hallera. Orygina\u0142 ekslibrisu znajduje si\u0119 tylko w Bibliotece Jagiello\u0144skiej.<\/p>\n
Pierwsze polskie ekslibrisy nie ust\u0119puj\u0105 pod wzgl\u0119dem artystycznym najlepszym wzorom \u00f3wczesnych ekslibris\u00f3w europejskich i s\u0105 ekslibrisami krajoznawczymi.<\/p>\n
Maciej Drzewicki mia\u0142 nieoczekiwane i ma\u0142o znane zwi\u0105zki z \u0141odzi\u0105 a w\u0142a\u015bciwie ziemi\u0105 \u0142\u00f3dzk\u0105 (cho\u0107 w\u00f3wczas poj\u0119cie takie nie istnia\u0142o). Urodzi\u0142 si\u0119 w 22 lutego 1467 r. w Drzewicy w ziemi opoczy\u0144skiej. By\u0142 duchownym zwi\u0105zanym ca\u0142y czas z ziemi\u0105 \u0142\u00f3dzk\u0105 - scholastykiem \u0142\u0119czyckim od 1496 r., od 1513 r. do 1531 r. pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 biskupa w\u0142oc\u0142awskiego (w\u0142a\u015bciwie biskupa diecezjalnego kujawsko-pomorskiego). Bywa\u0142 wielokrotnie w zamku w Wolborzu (\u201eletniej\u201d siedzibie biskup\u00f3w w\u0142oc\u0142awskich, kt\u00f3ry istnia\u0142 od XII w. do 1776 r., kiedy ju\u017c nie odbudowano go po kolejnym po\u017carze). Przywilej lokacyjny podnosz\u0105cy wie\u015b \u0141odzia do godno\u015bci miasta, nadany przez W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142\u0119 29 lipca 1423 r. zagin\u0105\u0142 w pomroce dziej\u00f3w i znamy go tylko z kopiarza wykonanego w 1515 r. na polecenie biskupa Macieja Drzewickiego. \u0141\u00f3d\u017a le\u017ca\u0142a w\u00f3wczas na terenie tej diecezji i by\u0142a w\u0142asno\u015bci\u0105 biskupi\u0105.<\/p>\n
Drzewicki by\u0142 tak\u017ce kanclerzem koronnym za panowania kr\u00f3la Zygmunta I Starego, on pierwszy wprowadzi\u0142 u nas szyfr dyplomatyczny w kancelarii koronnej. Po \u015bmierci Jana \u0141askiego, zosta\u0142 przez kr\u00f3la Zygmunta I Starego mianowany (12 czerwca 1531) arcybiskupem gnie\u017anie\u0144skim i prymasem Polski. Ingres do Gniezna odby\u0142 20 marca 1532. W tym samym roku zwo\u0142a\u0142 synod prowincjonalny do Piotrkowa. Rezydowa\u0142 g\u0142\u00f3wnie w \u0141owiczu, sk\u0105d przybywa\u0142 na kwietniowe kapitu\u0142y generalne do Gniezna w 1534 i 1535. Nadal bra\u0142 czynny udzia\u0142 w polityce, zw\u0142aszcza w czasie sejm\u00f3w piotrkowskich.<\/p>\n
Maciej Drzewicki \u017cy\u0142 68 lat. Zosta\u0142 pochowany w katedrze gnie\u017anie\u0144skiej, gdzie zachowa\u0142a si\u0119 p\u0142yta nagrobna. Obszerne wiadomo\u015bci biograficzne znajdziemy w Wikipedii, jest tam male\u0144ka wzmianka na temat wy\u017cej \u00a0\u00f3w ekslibrisu: \u201eHumanista, dla kt\u00f3rego biblioteki wykonano pierwszy polski ekslibris, prowadzi\u0142 obszerny dziennik, zachowany dla lat 1499-1515\u201d.<\/p>\n
Informacje o pierwszym polskim ekslibrisie zosta\u0142y szerzej rozpowszechnione dzi\u0119ki Poczcie Polskiej. W 2017 r. ukaza\u0142 si\u0119 znaczek pocztowy, a w\u0142a\u015bciwie bloczek, zatytu\u0142owany \u201ePOLSKI EKSLIBRIS\u201d (cho\u0107 tytu\u0142 powinien by\u0107 \u201ePierwszy polski ekslibris\u201d), o nominale 6 z\u0142, na kt\u00f3rym pokazany jest tak\u017ce drugi ekslibris dla Macieja Drzewickiego z 1517 r. Nak\u0142ad 80 000 egzemplarzy, ka\u017cdy egzemplarz ma kolejny numer.
\nNiezwykle cenna jest informacja (drobnym drukiem!) pod grafik\u0105: \u201eNajstarsze polskie ekslibrisy wykonane w oficynach H. Wietora (1516) i J. Hallera (1517) dla biskupa w\u0142oc\u0142awskiego Macieja Drzewickiego\u201d.<\/p>\n
Poczta Polska pierwszego dnia obiegu (3 grudnia 2017 r). wyda\u0142a tak\u017ce kopert\u0119 stemplowan\u0105 okoliczno\u015bciowym, kwadratowym datownikiem. Autorem projektu znaczka i koperty FDC jest M. J\u0119drysik.<\/p>\n
Mi\u0142o\u015bnicy ekslibrisu skupieni wok\u00f3\u0142 Warszawskiej Galerii Ekslibrisu opracowali i wydrukowali w nak\u0142adzie 200 egz. okoliczno\u015bciowy folder \u201eZnak, kt\u00f3ry chroni i zdobi\u201d. Zreprodukowano w nim \u00f3w znaczek i kopert\u0119 FDC, a o 500-leciu polskiego ekslibrisu napisano w j\u0119zyku polskim, angielskim i rosyjskim. Tekst przygotowa\u0142 Tomasz Suma, projekt folderu: Ryszard Bandosz, Pawe\u0142 Sysa, Micha\u0142 Witak.<\/p>\n
Dzi\u015b powszechnie stosujemy notacj\u0119 Maciej Drzewicki, w\u00f3wczas jednak nie by\u0142a ona tak oczywista, wszak nazwiska by\u0142y powszechnie wprowadzane dopiero przez zaborc\u00f3w (w\u00f3wczas to raczej biskup Maciej z Drzewicy). A i na owym ekslibrisie nie znajdziemy s\u0142\u00f3w \u201eex libris\u201d (przekonamy si\u0119 o tym czytaj\u0105c skrupulatnie inskrypcj\u0119), cho\u0107 w istocie by\u0142 on ekslibrisem.<\/p>\n
Miros\u0142aw Zbigniew Wojalski<\/p>\n
 <\/p>\n
\"\"<\/a>\"\"<\/a>\"\"<\/a>\"\"<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Najstarszy polski datowany ekslibris Macieja Drzewickiego (1467\u20131535), herbu Cio\u0142ek, pochodzi z 1516 r. Dat\u0119 t\u0119 przyjmuje si\u0119 za pocz\u0105tek bogatych dziej\u00f3w ekslibrisu polskiego. pa\u017adziernik-grudzie\u0144\/4(4)2020 Posiada on herb Cio\u0142ek (ale kto dzi\u015b wie co znaczy cio\u0142ek? albo w\u00f3\u0142?). Insygnia w\u0142adzy biskupiej i elementy architektury, ca\u0142o\u015b\u0107 tworzy prostok\u0105tn\u0105 winiet\u0119 w kszta\u0142cie renesansowego portalu z ki\u015bci\u0105 winogron, zawieszon\u0105 u g\u00f3ry arkady oraz z Continue Reading<\/a>","protected":false},"author":5,"featured_media":25430,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"gallery","meta":{"footnotes":""},"categories":[81],"tags":[],"class_list":["post-25425","post","type-post","status-publish","format-gallery","has-post-thumbnail","hentry","category-kolekcjonerstwo","post_format-post-format-gallery","cat-81-id"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25425","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25425"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25425\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25837,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25425\/revisions\/25837"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/25430"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25425"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25425"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25425"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}