{"id":24371,"date":"2020-04-30T09:11:55","date_gmt":"2020-04-30T07:11:55","guid":{"rendered":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=24371"},"modified":"2023-03-27T11:40:05","modified_gmt":"2023-03-27T09:40:05","slug":"zgnili-gbur-czyli-o-tym-jak-to-na-kaszubach-gbur-gburem-nie-jest","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/?p=24371","title":{"rendered":"Zgni\u0142i gb\u00f9r, czyli o tym, jak to na Kaszubach gb\u00f9r gburem nie jest\u2026"},"content":{"rendered":"

Kaszubi to spo\u0142eczno\u015b\u0107 zamieszkuj\u0105ca Pomorze Gda\u0144skie, chocia\u017c pierwotnie teren przez nich zasiedlony by\u0142 du\u017co wi\u0119kszy i rozci\u0105ga\u0142 si\u0119 od dzisiejszej Meklemburgii, przez Pomorze Zachodnie, a\u017c do Pomorza Gda\u0144skiego<\/strong>.<\/p>\n

kwiecie\u0144-czerwiec\/2(2)2020<\/pre>\n
Wraz z up\u0142ywem czasu i w wyniku zmian historycznych, przemieszczali si\u0119 jednak coraz bardziej na wsch\u00f3d, by ostatecznie osi\u0105\u015b\u0107 na terenach, kt\u00f3re obecnie znajduj\u0105 si\u0119 w granicach administracyjnych wojew\u00f3dztwa pomorskiego (w wyniku reformy administracyjnej z 1998 roku). Warto jednak zaznaczy\u0107, \u017ce precyzyjne ustalenie granic wsp\u00f3\u0142czesnych Kaszub nie jest prostym zadaniem. Podj\u0105\u0142 si\u0119 go Jan Mordawski, kt\u00f3ry aby okre\u015bli\u0107 granice Kaszub przyj\u0105\u0142 kryterium etniczne. Za\u0142o\u017cy\u0142, \u017ce dana jednostka terytorialna wchodzi w obr\u0119b Kaszub, je\u017celi ludno\u015b\u0107 kaszubska stanowi co najmniej 1\/3 jej populacji. Wprowadzi\u0142 r\u00f3wnocze\u015bnie podzia\u0142 na Kaszuby etniczne, obejmuj\u0105ce powiat pucki, wejherowski, kartuski, ko\u015bcierski, miasto Gdyni\u0119 oraz cz\u0119\u015bciowo powiat l\u0119borski, bytowski, chojnicki, cz\u0142uchowski i zachodnie dzielnice Gda\u0144ska, a tak\u017ce Kaszuby historyczne o powierzchni 4800 km2, do kt\u00f3rych zaliczy\u0142 powiat s\u0142upski i miasto S\u0142upsk, zachodni\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 powiatu bytowskiego, p\u00f3\u0142nocn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 powiatu l\u0119borskiego, powiat cz\u0142uchowski, Sopot i Gda\u0144sk. Kaszuby (etniczne i historyczne) zajmuj\u0105 \u0142\u0105cznie obszar 11\u00a0800 km2 i od zachodu s\u0105siaduj\u0105 z wojew\u00f3dztwem zachodniopomorskim, od po\u0142udnia \u2013 z Krajn\u0105, Borami Tucholskimi i Kociewiem, a od wschodu \u2013 z Kociewiem i \u017bu\u0142awami.<\/p>\n
Jeszcze bardziej z\u0142o\u017cone wydaje si\u0119 dok\u0142adne okre\u015blenie liczebno\u015bci ludno\u015bci kaszubskiej. Z bada\u0144 przeprowadzonych przez Mordawskiego w latach 1997-2004 wynika\u0142o, \u017ce liczba ta kszta\u0142towa\u0142a si\u0119 na poziomie ponad 560 tys. os\u00f3bi. Dane uzyskane w wyniku Narodowego Spisu Powszechnego przeprowadzonego w roku 2011, wskazywa\u0142y na mniejsz\u0105 liczebno\u015b\u0107 tej spo\u0142eczno\u015bci. Spo\u015br\u00f3d blisko 233 tys. os\u00f3b maj\u0105cych to\u017csamo\u015b\u0107 kaszubsk\u0105, ogromna wi\u0119kszo\u015b\u0107, czyli a\u017c 216 tys. os\u00f3b zadeklarowa\u0142o podw\u00f3jn\u0105 przynale\u017cno\u015b\u0107 narodowo-etniczn\u0105: polsk\u0105 i kaszubsk\u0105, a nieca\u0142e 17 tys. os\u00f3b wskaza\u0142o na pojedyncz\u0105 kaszubsk\u0105 przynale\u017cno\u015b\u0107 narodowo-etniczn\u0105, Wyniki spisu potwierdzi\u0142y wi\u0119c, \u017ce \u201esilna identyfikacja kaszubska nie przeszkadza w jednoznacznym okre\u015blaniu i podkre\u015blaniu polskiej przynale\u017cno\u015bci. \u201eKaszubsko\u015b\u0107\u201d i \u201epolsko\u015b\u0107\u201d s\u0105 to\u017csamo\u015bciami, kt\u00f3re zachodz\u0105 na r\u00f3\u017cnych poziomach identyfikacyjnych (regionalnym i narodowym)\u201dii.n Przejawem tej identyfikacji jest m.in. pos\u0142ugiwanie si\u0119 j\u0119zykiem kaszubskim na co dzie\u0144 w domu w kontaktach rodzinnych, co zadeklarowa\u0142o ponadto 108 tys. os\u00f3biii. Warto jednak zaznaczy\u0107, \u017ce w rzeczywisto\u015bci dane dotycz\u0105ce to\u017csamo\u015bci i j\u0119zyka mog\u0105 by\u0107 wy\u017csze.<\/p>\n
Kaszubski (okre\u015blany jako kasz\u00ebbsczi j\u00e3z\u00ebk, kasz\u00ebbsk\u00f4 m\u00f2wa oraz kasz\u00ebbizna) ma wi\u0119c status j\u0119zyka, nie jest jak twierdz\u0105 niekt\u00f3rzy, dialektem czy gwar\u0105. W roku 2003 uzyska\u0142 on trzyliterowy mi\u0119dzynarodowy kod CSB wed\u0142ug normy ISO 639-2 nadawany przez Mi\u0119dzynarodow\u0105 Organizacj\u0119 Normalizacyjn\u0105 (ISO), kt\u00f3ra prowadzi oficjalny rejestr kod\u00f3w przyznawanych poszczeg\u00f3lnym j\u0119zykom. W Polsce status j\u0119zyka kaszubskiego reguluje Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 roku o mniejszo\u015bciach narodowych i etnicznych oraz o j\u0119zyku regionalnym (Dz.U. 2005 Nr 17, poz. 141). Dokument ten definiuje kaszubszczyzn\u0119 jako j\u0119zyk regionalny (art. 19 pkt. 2), a wi\u0119c taki, kt\u00f3ry jest \u201etradycyjnie u\u017cywany na terytorium danego pa\u0144stwa przez jego obywateli, kt\u00f3rzy stanowi\u0105 grup\u0119 liczebnie mniejsz\u0105 od reszty ludno\u015bci tego pa\u0144stwa oraz r\u00f3\u017cni si\u0119 od oficjalnego j\u0119zyka tego pa\u0144stwa; nie obejmuje to ani dialekt\u00f3w oficjalnego j\u0119zyka pa\u0144stwa, ani j\u0119zyk\u00f3w migrant\u00f3w\u201div. Ustawa ta zdaje si\u0119 k\u0142a\u015b\u0107 kres dyskusjom nad statusem kaszubszczyzny.
\nA wi\u0119c jak mo\u017cna scharakteryzowa\u0107 j\u0119zyk kaszubski? Nale\u017cy on do grupy lechickiej, jest bliski staremu j\u0119zykowi polskiemu, z wp\u0142ywami j\u0119zyka po\u0142abskiego, dolnoniemieckiego i staropruskiegov. Warto jednocze\u015bnie zaznaczy\u0107, \u017ce sama kaszubszczyzna jest wewn\u0119trzne zr\u00f3\u017cnicowana na gwary, kt\u00f3re Jerzy Treder (nie\u017cyj\u0105cy ju\u017c pomorski j\u0119zykoznawca) podzieli\u0142 na trzy grupy: gwary p\u00f3\u0142nocno-, \u015brodkowo- i po\u0142udniowo-kaszubskie.<\/p>\n
Co wi\u0119c odr\u00f3\u017cnia j\u0119zyk kaszubski od polskiego? Tych cech odmiennych jest kilka i wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 one z r\u00f3\u017cnymi aspektami j\u0119zyka, cho\u0107by wymow\u0105, s\u0142ownictwem, ale tak\u017ce pisowni\u0105 czy w troch\u0119 mniejszym stopniu \u2013 gramatyk\u0105. Cech\u0105 kaszubszczyzny jest zatem odmienny ni\u017c w j\u0119zyku polskim akcent, przy czym zasady akcentowania s\u0105 r\u00f3\u017cne dla r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bci Kaszub. Naj\u0142atwiej rzecz si\u0119 ma na po\u0142udniu Kaszub, najtrudniej \u2013 na p\u00f3\u0142nocy.
\nRozumienie j\u0119zyka kaszubskiego mo\u017ce utrudnia\u0107 jego specyficzna fonetyka, m.in. tzw. kaszubienie, czyli wymawianie (i zapisywanie) sp\u00f3\u0142g\u0142osek twardych c, s, z, dz, zamiast polskich mi\u0119kkich g\u0142osek typu \u0107\/ci, \u015b\/si, \u017a\/zi, d\u017a\/dzi, np. dzeck\u00f2 (kasz.) zamiast dziecko (pl.), szesc (kasz.) zamiast sze\u015b\u0107 (pl.). Sp\u00f3\u0142g\u0142oski sz, \u017c, cz, d\u017c wymawiane s\u0105 natomiast mi\u0119kko jako [\u015b], [\u017a], [\u0107], [d\u017a], czyli \u017caba na Kaszubach to [\u017aaba] i cho\u0107 w zapisie wyraz kaszubski \u017caba niczym si\u0119 nie r\u00f3\u017cni od j\u0119zyka polskiego, to w wymowie brzmi ju\u017c troch\u0119 inaczej \u2013 bardziej mi\u0119kko. To dlatego, robi\u0105c zakupy na Kaszubach, mo\u017cna us\u0142ysze\u0107 dzieci, kt\u00f3re prosz\u0105 swoich starszich (czyli \u2018rodzic\u00f3w\u2019 i nie nale\u017cy tu doszukiwa\u0107 si\u0119 negatywnego zabarwienia tego s\u0142owa), by kupili im [cipsy]. Prosz\u0105c o chipsy\/czipsy na Kaszubach, m\u00f3wimy mi\u0119kko [cipsy], a nie jak zwykli\u015bmy m\u00f3wi\u0107 po polsku [czipsy]. Analogicznie, zbitki -ki, -kie, -gi, -gie zmi\u0119kcza si\u0119 i zapisuje -cz\u00e9, -czi, -d\u017c\u00e9, -d\u017ci. D\u0142ud\u017ci d\u017cibczi czij to po prostu \u2018d\u0142ugi gibki kij\u2019. Ks\u00e3dz z czip\u00e3 [cip\u0105] nikogo nie gorszy na Kaszubach, bo zwyczajnie jest to ksi\u0105dz z\u00a0koszykiem, np. zbieraj\u0105cy kolekt\u0119. Du\u017c\u0105 czujno\u015bci\u0105 nale\u017cy natomiast wykaza\u0107 si\u0119 przy wymowie rz i \u017c. Ta pierwsza zawsze wymawiana jest twardo, druga \u2013 mi\u0119kko. Warto o tym pami\u0119ta\u0107, szczeg\u00f3lnie gdy w rozmowie padaj\u0105 kaszubskie wyrazy \u017c\u00ebc i rz\u00ebc. \u017b\u00ebc zawsze wym\u00f3wimy jako [\u017aec], a rz\u00ebc jako [rzec]. Pomy\u0142ka mo\u017ce w najlepszym wypadku rozbawi\u0107 naszych rozm\u00f3wc\u00f3w, chocia\u017c konsekwencje naszego b\u0142\u0119du mog\u0105 by\u0107 surowsze, gdy\u017c pierwszy wyraz \u017c\u00ebc oznacza \u2018\u017cy\u0107\u2019, a drugi \u2013 rz\u00ebc odnosi si\u0119 do \u2018po\u015bladk\u00f3w\u2019 czy \u2018pupy\u2019.<\/p>\n
W kaszubskim samog\u0142oski o i u wyst\u0119puj\u0105ce po niekt\u00f3rych sp\u00f3\u0142g\u0142oskach oraz na pocz\u0105tku wyraz\u00f3w ulegaj\u0105 tzw. labializacji, czyli wymawiane s\u0105 odpowiednio jako [\u0142o] i [\u0142u]. Nadaje to s\u0142owom charakterystyczne brzmienie, np. \u00f2k\u00f2 [\u0142ok \u0142o] \u2018oko\u2019 czy \u00f9mar\u0142 [\u0142umar\u0142] \u2018umar\u0142\u2019, przy czym cecha ta wyst\u0119puje r\u00f3wnie\u017c w innych dialektach na terenie Polski, np. wielkopolskim, ma\u0142opolskim i \u015bl\u0105skim. Podobnie przed liter\u0105 i, a czasami przed a i e, na pocz\u0105tku wyraz\u00f3w wymawia si\u0119 i pisze sp\u00f3\u0142g\u0142osk\u0119 j (tzw. jotacja), np. jig\u0142a czy jizba.
\nDodatkow\u0105 trudno\u015b\u0107 stanowi\u0105 niekt\u00f3re kaszubskie samog\u0142oski, np. tzw. szwa, wyst\u0119puj\u0105ce w miejscu polskich g\u0142osek i, y, u, a oznaczane w pisowni kaszubskiej liter\u0105 \u00eb. Wymawiana jest ona jako bardzo kr\u00f3tkie [e], podobne troch\u0119 do st\u0119kni\u0119cia, np. dz\u00ebk \u2018dzik\u2019. W kaszubszczy\u017anie pojawia si\u0119 te\u017c samog\u0142oska \u00e9 pisana w miejscu polskiego e, a czytana jako [i], np. chl\u00e9b \u2018chleb\u2019. Z kolei polskie samog\u0142oski i oraz y w kaszubskim wymawiane s\u0105 jako ten sam d\u017awi\u0119k po\u015bredni pomi\u0119dzy [i] a [y], chocia\u017c w pisowni pojawiaj\u0105 si\u0119 obie litery.
\nInteresuj\u0105cym aspektem kaszubszczyzny, czasami utrudniaj\u0105cym rozmow\u0119, a niekiedy czyni\u0105cym j\u0105 zabawn\u0105, s\u0105 odr\u0119bno\u015bci w s\u0142ownictwie. I tu wracamy do naszego tytu\u0142owego gb\u00f9ra, czyli bogatego ch\u0142opa lub \u2013 jak powiedzieliby\u015bmy dzisiaj \u2013 rolnika. Ten tytu\u0142owy gb\u00f9r na dodatek jest zgni\u0142i, nie wiadomo wi\u0119c jak zdoby\u0142 sw\u00f3j maj\u0105tek, bo przecie\u017c nie grzeszy pracowito\u015bci\u0105, a wr\u0119cz jest \u2018leniwy\u2019. W leksyce kaszubskiej jest wiele innych s\u0142\u00f3w, kt\u00f3re dla rodowitych u\u017cytkownik\u00f3w j\u0119zyka polskiego mog\u0105 by\u0107 myl\u0105ce. I tak kaszubska kara nie ma nic wsp\u00f3lnego z wymierzaniem sprawiedliwo\u015bci i nak\u0142adaniem kary, a oznacza niezb\u0119dny kiedy\u015b na kaszubskiej wsi sprz\u0119t, czyli taczk\u0119. Tymczasem wiodro nie jest elementem wyposa\u017cenia domu kaszubskiego, lecz okre\u015bla po prostu \u2018pogod\u0119\u2019. K\u00f2\u0142o (kasz.) to przede wszystkim \u2018rower\u2019, ale te\u017c zwyk\u0142e \u2018ko\u0142o\u2019. Bardziej myl\u0105cym jest kaszubskie s\u0142owo sklep, kt\u00f3re oznacza \u2018piwnic\u0119\u2019, a nie \u2013 jak mo\u017cna by przypuszcza\u0107 \u2013 \u2018sklep\u2019, bo ten po kaszubsku okre\u015blany jest jako kr\u00f3m lub sk\u0142\u00f4d. Z kolei brutka (kasz.), Cho\u0107 brzmi podobnie do polskiej br\u00f3dki, oznacza \u2018panienk\u0119\u2019, \u2018niezam\u0119\u017cn\u0105 kobiet\u0119\u2019. Natomiast ta, kt\u00f3ra ma m\u0119\u017ca okre\u015blana jest jako bia\u0142ka (kasz.), i tu mo\u017cna ju\u017c doszukiwa\u0107 si\u0119 podobie\u0144stw z polskim wyrazem bia\u0142og\u0142owa. S\u0142ysz\u0105c kaszubskie s\u0142owo wieszczi, nie nale\u017cy bynajmniej spodziewa\u0107 si\u0119 \u017cadnego wieszcza, lecz (o zgrozo!) upiora czy wampira. Myl\u0105cym mo\u017ce te\u017c by\u0107 wyraz p\u00f9pa (kasz.), kt\u00f3ry nie oznacza tego, co sugerowa\u0142by polski wyraz\u2026. P\u00f9pa to zwyk\u0142a \u2018lalka\u2019. Kaszubska leksyka mo\u017ce wi\u0119c by\u0107 bardzo ciekawa, ale niekiedy te\u017c i zdradliwa.
\nPonadto w kaszubszczy\u017anie pewne odr\u0119bno\u015bci w stosunku do j\u0119zyka polskiego wykazuje te\u017c fleksja. Mamy tu bogactwo form czasu przesz\u0142ego, opr\u00f3cz prostego, u\u017cywany te\u017c form z\u0142o\u017conych, opisowych czy zaprzesz\u0142ych, b\u0119d\u0105cych cz\u0119\u015bciowo wynikiem oddzia\u0142ywania (czyli tzw. interferencji) j\u0119zyka niemieckiego. W zakresie sk\u0142adni stosowane s\u0105 inne sp\u00f3jniki, np. kaszubskie jak jako polskie \u2018kiedy\u2019, bez \u2013 \u2018przez\u2019 itp., czy odmienny szyk i inne zwi\u0105zki wyrazowe, np. sz\u00ebkac za rob\u00f2t\u0105 (kasz.) \u2013 \u2018szuka\u0107 pracy\u2019.<\/p>\n
Warto podkre\u015bli\u0107 jeszcze jedn\u0105 cech\u0119 r\u00f3\u017cnicuj\u0105c\u0105 kaszubszczyzn\u0119 od polskiego, czyli jej oralno\u015b\u0107. Przez wieki funkcjonowa\u0142a i by\u0142a przekazywana kolejnym pokoleniom jako j\u0119zyk m\u00f3wiony, cz\u0119sto zagro\u017cony siln\u0105 germanizacj\u0105. Pomoc\u0105 w obronie przed zapomnieniem rodzinnej mowy mia\u0142a by\u0107 piosenka (popularna do dzi\u015b) zwana nutami kaszubskimi, b\u0105d\u017a abecad\u0142em kaszubskim. I cho\u0107 mia\u0142a do spe\u0142nienia bardzo wa\u017cn\u0105 misj\u0119, nie wiemy, kto i kiedy stworzy\u0142 \u201eKasz\u00ebbscz\u00e9 n\u00f3t\u00eb\u201d, a poniewa\u017c, podobnie jak j\u0119zyk, by\u0142a przekazywana ustnie, z pokolenia na pokolenie, zachowa\u0142o si\u0119 wiele wersji tej piosenki. Zamieszczone poni\u017cej s\u0142owa zosta\u0142y zatwierdzone przez Rad\u0119 J\u0119zyka Kaszubskiego. Warto doda\u0107, \u017ce do jej \u015bpiewania potrzebne s\u0105 dwa proste akcesoria: obrazkowa ilustracja s\u0142\u00f3w piosenki i patyk. Kaszubskie abecad\u0142o \u015bpiewa si\u0119 wskazuj\u0105c patykiem poszczeg\u00f3lne obrazki, a po za\u015bpiewaniu ka\u017cdej linijki powtarza si\u0119, niczym refren, wszystkie dotychczas wymienione nazwy.<\/p>\n
Kasz\u00ebbscz\u00e9 n\u00f3t\u00eb<\/p>\n
To je kr\u00f3tcz\u00e9, to je d\u0142ud\u017c\u00e9, to kasz\u00ebbsk\u00f4 stol\u00ebca,
\nto s\u0105 bas\u00eb, to s\u0105 skrz\u00ebpczi, to \u00f2zn\u00f4cz\u00f4 Kasz\u00ebba.
\n\u00d2zn\u00f4cz\u00f4 Kasz\u00ebba, bas\u00eb, skrz\u00ebpczi, kr\u00f3tcz\u00e9, d\u0142ud\u017c\u00e9, to kasz\u00ebbsk\u00f4 stol\u00ebca.<\/p>\n
To je ridel, to je ticz, to s\u0105 ch\u00f2jn\u00eb, wid\u0142\u00eb gnojn\u00e9.
\nCh\u00f2jn\u00eb, wid\u0142\u00eb gnojn\u00e9, ridel, ticz,
\n\u00f2zn\u00f4cz\u00f4 Kasz\u00ebba, bas\u00eb, skrz\u00ebpczi, kr\u00f3tcz\u00e9, d\u0142ud\u017c\u00e9, to kasz\u00ebbsk\u00f4 stol\u00ebca.<\/p>\n
To je prost\u00e9, to je krz\u00ebw\u00e9, to je sl\u00e9dn\u00e9 k\u00f2\u0142o w\u00f2zn\u00e9.
\nSl\u00e9dn\u00e9 k\u00f2\u0142o w\u00f2zn\u00e9, prost\u00e9, krz\u00ebw\u00e9,
\nch\u00f2jn\u00eb, wid\u0142\u00eb gnojn\u00e9, ridel, ticz,
\n\u00f2zn\u00f4cz\u00f4 Kasz\u00ebba,bas\u00eb, skrz\u00ebpczi, kr\u00f3tcz\u00e9, d\u0142ud\u017c\u00e9, to kasz\u00ebbsk\u00f4 stol\u00ebca.<\/p>\n
To s\u0105 h\u00f4czi, to s\u0105 pt\u00f4czi, to s\u0105 pr\u00ebscz\u00e9 p\u00f3\u0142tor\u00f4czi.
\nH\u00f4k, pt\u00f4k, p\u00f3\u0142tor\u00f4k,
\nsl\u00e9dn\u00e9 k\u00f2\u0142o w\u00f2zn\u00e9, prost\u00e9, krz\u00ebw\u00e9,
\nch\u00f2jn\u00eb, wid\u0142\u00eb gnojn\u00e9, ridel, ticz,
\n\u00f2zn\u00f4cz\u00f4 Kasz\u00ebba,bas\u00eb, skrz\u00ebpczi, kr\u00f3tcz\u00e9, d\u0142ud\u017c\u00e9, to kasz\u00ebbsk\u00f4 stol\u00ebca.<\/p>\n
To je kl\u00ebka, to je w\u00f3\u0142, to je ca\u0142\u00e9, a to p\u00f3\u0142.
\nCa\u0142\u00e9, p\u00f3\u0142, kl\u00ebka, w\u00f3\u0142,
\nh\u00f4k, pt\u00f4k, p\u00f3\u0142tor\u00f4k,
\nsl\u00e9dn\u00e9 k\u00f2\u0142o w\u00f2zn\u00e9, prost\u00e9, krz\u00ebw\u00e9,
\nch\u00f2jn\u00eb, wid\u0142\u00eb gnojn\u00e9, ridel, ticz,
\n\u00f2zn\u00f4cz\u00f4 Kasz\u00ebba,bas\u00eb, skrz\u00ebpczi, kr\u00f3tcz\u00e9, d\u0142ud\u017c\u00e9, to kasz\u00ebbsk\u00f4 stol\u00ebca.<\/p>\n
To je m\u00f4\u0142\u00e9, a to wi\u00f4ld\u017c\u00e9, to s\u0105 jinstrumenta wszelcz\u00e9.<\/p>\n
Piosenka ta by\u0142a, jest i prawdopodobnie nadal b\u0119dzie bardzo popularna na Kaszubach. By\u0107 mo\u017ce zadecydowa\u0142a o tym jej prostota i nieskomplikowana melodia. A gdyby kto\u015b mia\u0142 trudno\u015bci ze zrozumieniem tej piosenki, wystarczy popatrze\u0107 na poni\u017cszy obrazekvi (u\u017cywany przy \u015bpiewaniu \u201eKaszubskich nut\u201d).<\/p>\n
Wracaj\u0105c do zagadnienia oralno\u015bci kaszubszczyzny, warto wspomnie\u0107, \u017ce pierwsze pr\u00f3by jej zapisu podejmowali ju\u017c pastorzy protestanccy (Szymon Krofey w 1586 r. i Micha\u0142 Pontanus w 1643 r.). Prekursorem kaszubskiej pisowni by\u0142 jednak Florian Ceynowa. Z wykszta\u0142cenia lekarz, a z zami\u0142owania \u2013 j\u0119zykoznawca, jako pierwszy sformu\u0142owa\u0142 zasady ortograficzne kaszubszczyzny, a tak\u017ce skodyfikowa\u0142 gramatyk\u0119. Pierwsze og\u00f3lniejsze zasady pisowni wypracowali M\u0142odokaszubi (pocz. XX w.), a szczeg\u00f3lnie Aleksander Majkowski. Po wojnie dyskusja nad pisowni\u0105 rozgorza\u0142a na nowo, a obowi\u0105zuj\u0105ce obecnie zasady przyj\u0119to jako rozwi\u0105zanie kompromisowe dopiero w 1996 roku.
\nDzisiaj instytucjami promuj\u0105cymi rozw\u00f3j j\u0119zyka kaszubskiego jest utworzone w 1956 roku Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie (pocz\u0105tkowo Zrzeszenie Kaszubskie), a tak\u017ce powo\u0142ana przez nie Rada J\u0119zyka Kaszubskiego (2006 r.). Kaszubszczyzna obecna jest te\u017c w regionalnych mediach (radio, telewizja, prasa, Internet), szko\u0142ach, a tak\u017ce w pewnym zakresie w Ko\u015bciele. Ponadto w Wejherowie dzia\u0142a Muzeum Pi\u015bmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej (www.muzeum.wejherowo.pl), kt\u00f3rego misj\u0105 jest zachowanie dla przysz\u0142ych pokole\u0144 materialnych zabytk\u00f3w j\u0119zyka kaszubskiego.<\/p>\n
By przekona\u0107 si\u0119, jak pi\u0119knym j\u0119zykiem jest kaszubski i jak \u0142atwo jest go zrozumie\u0107, gdy tylko s\u0142ucha si\u0119 go sercem, trzeba tu po prostu przyjecha\u0107.<\/p>\n
Zapraszamy na Kaszuby! R\u00f4czim\u00eb na Kasz\u00ebb\u00eb!<\/p>\n
Joanna Leman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Kaszubi to spo\u0142eczno\u015b\u0107 zamieszkuj\u0105ca Pomorze Gda\u0144skie, chocia\u017c pierwotnie teren przez nich zasiedlony by\u0142 du\u017co wi\u0119kszy i rozci\u0105ga\u0142 si\u0119 od dzisiejszej Meklemburgii, przez Pomorze Zachodnie, a\u017c do Pomorza Gda\u0144skiego. kwiecie\u0144-czerwiec\/2(2)2020 Wraz z up\u0142ywem czasu i w wyniku zmian historycznych, przemieszczali si\u0119 jednak coraz bardziej na wsch\u00f3d, by ostatecznie osi\u0105\u015b\u0107 na terenach, kt\u00f3re obecnie znajduj\u0105 si\u0119 w granicach administracyjnych wojew\u00f3dztwa pomorskiego (w Continue Reading<\/a>","protected":false},"author":4,"featured_media":24375,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,5],"tags":[],"class_list":["post-24371","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bez-kategorii","category-a-to-polska-wlasnie","cat-1-id","cat-5-id"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24371","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=24371"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24371\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25318,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24371\/revisions\/25318"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/24375"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=24371"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=24371"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turysta2.pttk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=24371"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}